عمل هیستروسکوپی
- عمل هیستروسکوپی روشی کم تهاجمی برای دیدن مستقیم داخل حفره رحم است و می تواند فقط تشخیصی یا هم زمان تشخیصی و درمانی باشد.
- پولیپ رحم، بعضی فیبروم های زیرمخاطی، چسبندگی داخل رحم و سپتوم از مشکلاتی هستند که در موارد مناسب می توان با هیستروسکوپی درمان کرد.
- هیستروسکوپی در بررسی خونریزی غیرطبیعی رحم، خونریزی پس از یائسگی، بعضی موارد ناباروری و سقط مکرر نیز کاربرد دارد.
- هیستروسکوپی تشخیصی سرپایی اغلب حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می کشد؛ نمونه برداری یا اقدامات درمانی می توانند زمان عمل را بیشتر کنند.
- در افراد دارای قاعدگی منظم، بهترین زمان هیستروسکوپی تشخیصی معمولا فاز فولیکولی و روزهای پس از پایان خونریزی قاعدگی است.
- گرفتگی شبیه درد قاعدگی و لکه بینی خفیف برای چند روز شایع است. خونریزی شدید، تب، درد رو به افزایش یا ترشح بدبو نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
مطلب پزشکی زیر را خلاصه بخوانید
عمل هیستروسکوپی چیست؟
هیستروسکوپی روشی است که پزشک با استفاده از وسیله ای باریک و مجهز به دوربین و نور به نام هیستروسکوپ، داخل دهانه رحم و حفره رحم را مستقیما بررسی می کند. هیستروسکوپ از راه واژن و دهانه رحم وارد می شود و بنابراین برای این کار معمولا برشی روی شکم ایجاد نمی شود.
برای باز شدن حفره رحم و ایجاد دید مناسب، معمولا محلول مایع مانند سرم نمکی وارد رحم می شود. پزشک می تواند پوشش داخلی رحم، شکل حفره، پولیپ، فیبروم های برجسته شده به داخل رحم، چسبندگی یا سایر تغییرات را ببیند. در صورت نیاز، نمونه بافتی نیز برای بررسی پاتولوژی برداشته می شود.
انواع هیستروسکوپی
نوع هیستروسکوپی بر اساس هدف انجام آن تعیین می شود. گاهی پزشک فقط داخل رحم را بررسی می کند و گاهی در همان جلسه ضایعه قابل درمان را نیز برمی دارد.
هیستروسکوپی تشخیصی
در هیستروسکوپی تشخیصی، هدف اصلی مشاهده مستقیم حفره رحم و پیدا کردن علت مشکل است. این روش می تواند برای بررسی خونریزی غیرطبیعی، نتیجه مشکوک سونوگرافی، پولیپ، فیبروم زیرمخاطی، چسبندگی، ناهنجاری های حفره رحم یا بعضی مشکلات باروری استفاده شود.
هیستروسکوپی تشخیصی سرپایی در بسیاری از افراد بدون بیهوشی عمومی انجام می شود و معمولا حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه زمان می برد. اگر نمونه برداری انجام شود، ممکن است زمان و میزان ناراحتی کمی بیشتر شود.
هیستروسکوپی درمانی
در هیستروسکوپی درمانی، ابزارهای باریک جراحی از مسیر هیستروسکوپ وارد رحم می شوند. پزشک می تواند در شرایط مناسب پولیپ را بردارد، برخی فیبروم های زیرمخاطی را خارج کند، چسبندگی ها را آزاد کند یا سپتوم رحم را برش دهد.
نوع بی حسی یا بیهوشی و مدت عمل به اندازه ضایعه، عمق آن، نوع اقدام جراحی و شرایط شما بستگی دارد. همه فیبروم ها یا ضایعات رحمی برای درمان هیستروسکوپی مناسب نیستند.
| نوع | هدف اصلی | کاربرد معمول |
| تشخیصی | مشاهده و تشخیص مشکل داخل رحم | خونریزی غیرطبیعی، بررسی ضایعه دیده شده در تصویربرداری، نمونه برداری |
| درمانی | اصلاح یا برداشتن ضایعه | پولیپ، بعضی فیبروم های زیرمخاطی، چسبندگی و سپتوم |
عمل هیستروسکوپی برای چه مواردی انجام می شود؟
پزشک زمانی هیستروسکوپی را پیشنهاد می کند که مشاهده مستقیم داخل رحم بتواند تشخیص را دقیق تر کند یا امکان درمان ضایعه از مسیر واژن و دهانه رحم وجود داشته باشد. تصمیم نهایی معمولا با توجه به علائم، سونوگرافی، سابقه بارداری و هدف درمان گرفته می شود.
برداشتن پولیپ و فیبروم رحم
پولیپ آندومتر و فیبروم هایی که تمام یا بخشی از آنها به داخل حفره رحم برجسته شده است، از شایع ترین موارد هیستروسکوپی درمانی هستند. برداشتن این ضایعات ممکن است برای کنترل خونریزی، کاهش علائم یا اصلاح شکل حفره رحم انجام شود.
در مورد فیبروم، اندازه، محل و میزان نفوذ آن به عضله رحم اهمیت دارد. برخی فیبروم های بزرگ یا عمیق ممکن است به روش دیگری یا بیش از یک مرحله درمان نیاز داشته باشند.
درمان چسبندگی و سپتوم رحم
چسبندگی داخل رحم یا سندرم آشرمن می تواند پس از بعضی جراحی های رحم، عفونت یا اقدامات داخل رحمی ایجاد شود و با کاهش خونریزی قاعدگی، ناباروری یا مشکلات بارداری همراه باشد. در هیستروسکوپی می توان محل چسبندگی را مستقیم مشاهده و در صورت مناسب بودن آزاد کرد.
سپتوم رحم نیز در بعضی افراد با سابقه سقط مکرر یا مشکلات باروری بررسی می شود. برش هیستروسکوپی سپتوم در افراد دارای سقط مکرر می تواند مطرح باشد، اما درباره افزایش قطعی احتمال تولد زنده در همه افراد مبتلا به ناباروری شواهد یکسان و قطعی وجود ندارد؛ بنابراین تصمیم باید فردی و پس از مشاوره گرفته شود.
بررسی خونریزی غیرطبیعی و نمونه برداری از رحم
قاعدگی بسیار سنگین، لکه بینی بین قاعدگی ها یا خونریزی پس از یائسگی ممکن است به بررسی داخل رحم نیاز داشته باشد. مزیت هیستروسکوپی این است که پزشک می تواند ناحیه غیرطبیعی را ببیند و در صورت نیاز نمونه هدفمند برای پاتولوژی بردارد.
نتیجه ظاهری هیستروسکوپی جایگزین بررسی پاتولوژی در موارد نیازمند نمونه برداری نیست. اگر هدف رد تغییرات پیش سرطانی یا سرطان آندومتر باشد، نتیجه نمونه بافتی اهمیت اصلی را دارد.
بررسی ناباروری و سقط مکرر
پولیپ، فیبروم زیرمخاطی، چسبندگی و برخی ناهنجاری های ساختمانی رحم می توانند در ارزیابی ناباروری یا سقط مکرر اهمیت داشته باشند. با این حال، انجام هیستروسکوپی برای تمام افراد مبتلا به ناباروری به صورت روتین ضروری نیست و روش هایی مانند سونوگرافی واژینال، سونوگرافی با تزریق سرم یا HSG نیز ممکن است در مسیر ارزیابی استفاده شوند.
اگر تصویربرداری ضایعه داخل رحم را مطرح کند، سابقه سقط مکرر وجود داشته باشد یا پزشک به مشکل حفره رحم مشکوک باشد، هیستروسکوپی می تواند اطلاعات دقیق تری ارائه دهد. اگر بررسی رحم بخشی از درمان ناباروری یا IVF شماست، هماهنگی زمان عمل با برنامه متخصص ناباروری اهمیت دارد. بخش زنان و زایمان و بخش ناباروری بیمارستان پارسا امکان ارزیابی این مسیر درمانی را فراهم می کنند.
همچنین بخوانید:عمل پولیپ رحمعمل هیستروسکوپی چگونه انجام می شود؟
هیستروسکوپی معمولا از طریق واژن و دهانه رحم انجام می شود. نوع سرپایی تشخیصی می تواند بسیار کوتاه باشد، اما در هیستروسکوپی درمانی ممکن است به اتاق عمل، بی حسی یا بیهوشی و زمان بیشتری نیاز باشد.
مراحل انجام هیستروسکوپی
جزئیات کار با توجه به نوع عمل متفاوت است، اما روند معمول شامل مراحل زیر است:
- پیش از شروع، پزشک علت انجام هیستروسکوپی، گزینه های کنترل درد و اقدامات احتمالی را با شما مرور می کند.
- شما در وضعیت معاینه زنان قرار می گیرید. در بعضی روش ها از اسپکولوم استفاده می شود و در روش واژینوسکوپی ممکن است ورود هیستروسکوپ بدون اسپکولوم انجام شود.
- هیستروسکوپ باریک از واژن و دهانه رحم به حفره رحم هدایت می شود. گاهی دهانه رحم به مقدار کمی باز می شود.
- سرم یا مایع مناسب وارد رحم می شود تا دیواره های رحم از یکدیگر فاصله بگیرند و دید دوربین بهتر شود.
- پزشک حفره رحم و محل ورودی لوله های رحمی را بررسی می کند.
- اگر نمونه برداری یا درمان لازم باشد، ابزار مخصوص از مسیر دستگاه وارد می شود و اقدام مورد نظر انجام می گیرد.
بی حسی یا بیهوشی در هیستروسکوپی
برای همه هیستروسکوپی ها بیهوشی عمومی لازم نیست. هیستروسکوپی تشخیصی کوتاه در بسیاری از مراکز بدون بیهوشی عمومی انجام می شود. بسته به شرایط می توان از داروی مسکن، بی حسی موضعی اطراف دهانه رحم، آرام بخشی وریدی، بی حسی منطقه ای یا بیهوشی عمومی استفاده کرد.
هیستروسکوپی درمانی، اقدامات طولانی تر، نیاز به باز کردن بیشتر دهانه رحم، سابقه درد شدید در معاینات واژینال یا ترجیح و شرایط پزشکی بیمار می توانند در انتخاب روش کنترل درد موثر باشند. اگر هنگام هیستروسکوپی سرپایی درد برای شما قابل تحمل نیست، باید همان زمان به تیم درمان اطلاع دهید؛ ادامه عمل با درد شدید الزامی نیست.
مدت زمان عمل و زمان ترخیص
هیستروسکوپی تشخیصی ساده اغلب حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می کشد. با نمونه برداری یا برداشتن ضایعه، زمان می تواند بیشتر شود و هیستروسکوپی درمانی بسته به پیچیدگی ممکن است از چند دقیقه تا بیش از ۳۰ یا ۶۰ دقیقه زمان ببرد.
بیشتر هیستروسکوپی ها به صورت سرپایی یا جراحی روزانه انجام می شوند و نیاز به بستری شبانه ندارند. در صورت بیهوشی یا آرام بخشی ممکن است چند ساعت در ریکاوری بمانید. خونریزی، عارضه حین عمل، بیماری زمینه ای یا واکنش به بیهوشی گاهی نیاز به مراقبت طولانی تر ایجاد می کند.
| شرایط معمول | زمان تقریبی | ترخیص |
| هیستروسکوپی تشخیصی ساده | اغلب ۵ تا ۱۰ دقیقه | معمولا همان روز |
| تشخیصی همراه نمونه برداری | معمولا طولانی تر از بررسی ساده | اغلب همان روز |
| هیستروسکوپی درمانی | متغیر و وابسته به نوع ضایعه؛ گاهی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه یا بیشتر | اغلب همان روز، مگر اینکه شرایط پزشکی نیاز به مراقبت بیشتر داشته باشد |
آمادگی های قبل از عمل هیستروسکوپی
آمادگی قبل از عمل به این بستگی دارد که هیستروسکوپی تشخیصی یا درمانی است و آیا بیهوشی یا آرام بخشی دریافت می کنید. دستور مرکز درمانی و متخصص شما بر هر توصیه عمومی مقدم است.
بهترین زمان انجام هیستروسکوپی
اگر قاعدگی منظم دارید، برای هیستروسکوپی تشخیصی معمولا روزهای پس از پایان قاعدگی و در فاز فولیکولی انتخاب می شوند. در این زمان پوشش داخلی رحم نازک تر است و پزشک معمولا دید بهتری از حفره رحم دارد.
در قاعدگی های نامنظم، یائسگی یا هیستروسکوپی درمانی، زمان بندی می تواند متفاوت باشد. خونریزی فعال و زیاد ممکن است دید پزشک را محدود کند. مهم تر از همه، پیش از انجام هیستروسکوپی باید احتمال بارداری بررسی و تا حد قابل قبول رد شود.
آزمایش ها، داروها و ناشتا بودن قبل از عمل
برای همه افراد یک فهرست ثابت از آزمایش ها وجود ندارد. پزشک بر اساس سن، میزان خونریزی، بیماری های زمینه ای، نوع بیهوشی و نوع جراحی ممکن است موارد زیر را درخواست کند:
- تست بارداری در افرادی که امکان بارداری دارند.
- آزمایش شمارش سلول های خون، به ویژه در صورت خونریزی زیاد یا احتمال کم خونی.
- آزمایش های تکمیلی، نوار قلب یا ارزیابی بیهوشی در صورت وجود بیماری زمینه ای یا برنامه بیهوشی.
- بررسی نتیجه سونوگرافی، MRI یا سایر تصویربرداری ها در صورت نیاز.
فهرست تمام داروها و مکمل هایی را که مصرف می کنید به پزشک بدهید. اگر آسپرین، وارفارین، داروهای ضد انعقاد یا ضد پلاکت مصرف می کنید، آنها را خودسرانه قطع نکنید. زمان قطع یا ادامه دارو باید با توجه به خطر خونریزی و علت مصرف دارو تعیین شود.
اگر هیستروسکوپی سرپایی بدون آرام بخشی یا بیهوشی انجام شود، معمولا ناشتا بودن لازم نیست. برای آرام بخشی وریدی یا بیهوشی عمومی، محدودیت خوردن و نوشیدن اعمال می شود و باید دقیقا طبق دستور متخصص بیهوشی و مرکز درمانی عمل کنید.
همچنین بخوانید:عمل ماموپلاستیدرد و دوره نقاهت بعد از هیستروسکوپی
شدت درد برای همه یکسان نیست. بعد از هیستروسکوپی ساده، گرفتگی زیر شکم شبیه درد قاعدگی برای چند ساعت تا یکی دو روز شایع است. نمونه برداری، باز کردن دهانه رحم یا اقدام درمانی می تواند ناراحتی بیشتری ایجاد کند.
لکه بینی یا خونریزی خفیف نیز معمولا چند روز ادامه دارد و در بعضی افراد تا حدود یک هفته دیده می شود. پس از هیستروسکوپی تشخیصی بدون عارضه، بسیاری از افراد همان روز یا روز بعد به فعالیت عادی برمی گردند. پس از بیهوشی عمومی یا عمل درمانی گسترده تر ممکن است به ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا زمان بیشتری برای استراحت نیاز داشته باشید.
درد باید روند کاهشی داشته باشد. درد شدید یا دردی که با مسکن توصیه شده بهتر نمی شود، به ویژه اگر همراه تب، خونریزی زیاد یا ضعف باشد، بخشی از نقاهت معمول محسوب نمی شود و باید بررسی شود.
Hysteroscopy is primarily used to diagnose and treat the causes of abnormal uterine bleeding.
ترجمه: هیستروسکوپی در درجه اول برای تشخیص و درمان علل خونریزی غیرطبیعی رحم استفاده می شود.
به نقل از Cleveland Clinic
مراقبت های بعد از عمل هیستروسکوپی
دستور ترخیص را بر اساس نوع عمل خود دنبال کنید، زیرا مراقبت بعد از یک هیستروسکوپی تشخیصی کوتاه با جراحی فیبروم، آزاد کردن چسبندگی یا برش سپتوم یکسان نیست. در روزهای اول، مهم ترین نکته توجه به مقدار خونریزی، شدت درد و علائم عفونت است.
خونریزی و لکه بینی بعد از هیستروسکوپی
لکه بینی یا خونریزی خفیف پس از عمل شایع است و معمولا طی چند روز کاهش پیدا می کند؛ در برخی افراد می تواند تا حدود یک هفته ادامه داشته باشد. ممکن است برای مدت کوتاهی ترشحات آبکی نیز مشاهده کنید.
تا زمانی که خونریزی دارید، استفاده از نوار بهداشتی به جای تامپون انتخاب مناسب تری است. اگر خونریزی به جای کاهش بیشتر شد، از خونریزی معمول قاعدگی شما بسیار شدیدتر بود یا تقریبا در یک ساعت یک نوار بهداشتی را کاملا خیس کرد، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
زمان بازگشت به کار، ورزش و رابطه جنسی
بعد از هیستروسکوپی تشخیصی بدون بیهوشی، بسیاری از افراد همان روز یا روز بعد قادر به انجام کارهای معمول هستند. بهتر است فعالیت شدید، دویدن یا بلند کردن اجسام سنگین را دست کم در ۲۴ ساعت اول محدود کنید و سپس بر اساس حال عمومی و توصیه پزشک برگردید.
پس از بیهوشی عمومی، تا زمانی که محدودیت اعلام شده از سوی متخصص بیهوشی تمام نشده است رانندگی، کار با دستگاه های خطرناک یا تصمیم گیری های مهم انجام ندهید.
برای رابطه جنسی یک زمان ثابت در تمام پروتکل ها وجود ندارد. توصیه رایج این است که تا قطع خونریزی و درد صبر کنید؛ برخی مراکز حداقل ۷ روز پرهیز از رابطه واژینال را توصیه می کنند. بعد از هیستروسکوپی درمانی، دستور جراح درباره رابطه جنسی، شنا، ورزش و استفاده از محصولات داخل واژن اولویت دارد.
همچنین بخوانید:هفته دوم بارداریعوارض و خطرات عمل هیستروسکوپی
هیستروسکوپی در مجموع روشی کم تهاجمی و ایمن است، اما مانند هر اقدام پزشکی بدون خطر نیست. احتمال عارضه با هیستروسکوپی درمانی، برداشتن ضایعات بزرگ و طولانی شدن عمل افزایش پیدا می کند.
- عفونت: ممکن است با تب، درد رو به افزایش یا ترشح بدبو همراه باشد.
- سوراخ شدن دیواره رحم: در هیستروسکوپی تشخیصی نادر است و در برخی گزارش های بالینی کمتر از ۱ مورد در ۱۰۰۰ عمل تشخیصی ذکر شده است؛ هنگام اقدامات درمانی احتمال آن بیشتر می شود.
- خونریزی: لکه بینی طبیعی است، اما خونریزی شدید نیاز به بررسی دارد.
- آسیب دهانه رحم یا اندام های مجاور: نادر است و بیشتر در صورت سوراخ شدن رحم اهمیت پیدا می کند.
- مشکلات مربوط به بیهوشی یا آرام بخشی: نوع و احتمال آنها به وضعیت سلامت و داروهای استفاده شده بستگی دارد.
- جذب بیش از حد مایع مورد استفاده برای باز کردن رحم: عارضه ای نادر اما مهم است و می تواند تعادل آب و الکترولیت های بدن را مختل کند.
- چسبندگی داخل رحم: پس از برخی جراحی های داخل رحمی ممکن است ایجاد شود؛ احتمال آن با وسعت مداخله متفاوت است.
علائم هشدار بعد از هیستروسکوپی
اگر هر یک از موارد زیر ایجاد شد، منتظر مراجعه بعدی نمانید و با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- تب یا لرز.
- درد شکم یا لگن که شدید است، بیشتر می شود یا با داروی توصیه شده کنترل نمی شود.
- ترشح واژینال بدبو یا غیرعادی.
- خونریزی شدید یا خیس شدن کامل یک نوار بهداشتی در حدود یک ساعت.
- ضعف شدید، غش یا سرگیجه قابل توجه.
- تنگی نفس، درد قفسه سینه یا بدحال شدن واضح پس از عمل.
چه کسانی نباید هیستروسکوپی انجام دهند؟
هیستروسکوپی انتخاب مناسبی برای همه شرایط نیست. وجود بارداری یا احتمال قابل توجه بارداری از مهم ترین مواردی است که انجام عمل را محدود می کند. عفونت فعال لگنی یا دستگاه تناسلی نیز معمولا باید ابتدا درمان شود و هیستروسکوپی تا زمان مناسب به تعویق بیفتد.
خونریزی شدید و فعال می تواند دید داخل رحم را مختل کند و گاهی باعث تغییر زمان عمل شود. همچنین در افراد دارای بیماری قلبی، ریوی یا مشکلات پزشکی مهم، محل انجام عمل و نوع بیهوشی باید با دقت بیشتری انتخاب شود. این شرایط همیشه به معنی ممنوعیت کامل هیستروسکوپی نیستند و تصمیم بر اساس خطر و فایده گرفته می شود.
همچنین بخوانید:هفته اول بارداریتأثیر هیستروسکوپی بر باروری و بارداری
هیستروسکوپی به خودی خود درمان عمومی ناباروری نیست. فایده آن زمانی مطرح می شود که مشکل مشخصی در حفره رحم مانند پولیپ، فیبروم زیرمخاطی، چسبندگی یا برخی ناهنجاری های ساختمانی وجود داشته باشد و اصلاح آن از نظر پزشکی منطقی باشد.
برداشتن ضایعه می تواند شکل حفره رحم را بهبود دهد، اما نمی توان برای همه افراد افزایش قطعی احتمال بارداری یا تولد زنده را تضمین کرد. سن، ذخیره تخمدان، کیفیت جنین، وضعیت لوله های رحمی، عامل مردانه و بیماری های همراه نیز بر نتیجه باروری اثر دارند.
در مورد سپتوم رحم، شواهد نشان می دهند که برش سپتوم در افراد دارای سابقه سقط مکرر می تواند قابل بررسی باشد و احتمالا بعضی پیامدهای نامطلوب بارداری را کاهش دهد. با این حال، در ناباروری بدون سابقه سقط، افزایش قطعی نرخ تولد زنده پس از جراحی سپتوم هنوز با شواهد قوی ثابت نشده است.
زمان اقدام به بارداری یا انتقال جنین بعد از هیستروسکوپی
زمان مناسب به نوع هیستروسکوپی بستگی دارد. پس از هیستروسکوپی تشخیصی ساده که در آن اقدام جراحی قابل توجهی انجام نشده است، معمولا پس از قطع خونریزی و درد و با اجازه پزشک می توان برنامه بارداری را ادامه داد.
بعد از پولیپکتومی کوچک نیز در بسیاری از بیماران انتظار چندماهه ضرورت ثابت شده ای ندارد و پزشک ممکن است از سیکل بعد اجازه ادامه درمان باروری بدهد. پس از میومکتومی هیستروسکوپیک یا آزاد کردن چسبندگی های وسیع، زمان اقدام باید با توجه به وسعت جراحی، وضعیت آندومتر و نیاز احتمالی به ارزیابی مجدد مشخص شود.
برای برش هیستروسکوپیک سپتوم، راهنمای تخصصی ASRM امکان شروع درمان باروری حدود ۱ تا ۲ ماه پس از عمل را مطرح می کند، اما قدرت شواهد این توصیه پایین است. بنابراین اگر IVF یا انتقال جنین در برنامه شما قرار دارد، زمان دقیق انتقال را بر اساس نوع جراحی و ارزیابی متخصص زنان و تیم ناباروری تعیین کنید؛ یک فاصله ثابت برای همه بیماران مناسب نیست.
