درمان افسردگی با rTMS

آر تی ام اس (rTMS) چیست؟

آر تی ام اس یا تحریک مغناطیسی مکرر مغز، روشی درمانی در حوزه روان پزشکی و علوم اعصاب است. در این روش، یک کویل یا سیم پیچ مغناطیسی روی پوست سر قرار می گیرد و پالس های مغناطیسی کنترل شده را به بخش مشخصی از مغز می فرستد.

این پالس ها از جمجمه عبور می کنند و فعالیت سلول های عصبی ناحیه هدف را تغییر می دهند.

در درمان افسردگی، هدف اصلی معمولا قشر پیش پیشانی پشتی جانبی است؛ بخشی از مغز که با خلق، تصمیم گیری، انگیزه، تمرکز و تنظیم هیجان ارتباط دارد.

در بسیاری از افراد مبتلا به افسردگی، فعالیت مدارهای مغزی مرتبط با خلق دچار کاهش یا بی نظمی می شود. rTMS تلاش می کند این مدارها را به شکل هدفمند تنظیم کند.

این روش با شوک درمانی یا الکتروشوک تفاوت دارد. در آر تی ام اس، جریان برق مستقیم به مغز وارد نمی شود، بیمار بیهوش نمی شود و تشنج درمانی ایجاد نمی شود. به همین دلیل، بسیاری از بیماران آن را راحت تر می پذیرند؛ البته این موضوع به معنی مناسب بودن آن برای همه افراد نیست.

درمان افسردگی با rTMS چگونه است؟

درمان افسردگی با rTMS به صورت جلسات منظم و سرپایی انجام می شود. پزشک ابتدا شدت افسردگی، سابقه درمان های قبلی، داروهای مصرفی، بیماری های همراه و عوامل خطر را بررسی می کند.

سپس اگر بیمار کاندید مناسبی باشد، محل تحریک، شدت پالس، تعداد جلسات و نوع پروتکل درمان مشخص می شود.

در بیشتر پروتکل ها، تحریک روی ناحیه پیشانی چپ انجام می شود، اما در بعضی بیماران ممکن است تحریک سمت راست یا تحریک دو طرفه در نظر گرفته شود. انتخاب این موارد به تشخیص روان پزشک و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد. بنابراین rTMS یک روش یکسان برای همه بیماران نیست و نتیجه بهتر زمانی به دست می آید که درمان به صورت دقیق و شخصی سازی شده انجام شود.

اگر برای درمان افسردگی دارو مصرف می کنید، نباید خودسرانه داروها را قطع کنید. rTMS می تواند به تنهایی یا در کنار دارو و روان درمانی استفاده شود، اما تصمیم درباره ترکیب درمان ها باید توسط پزشک انجام شود.

شیوه اثر rTMS در درمان افسردگی چگونه است؟

در افسردگی، ارتباط میان نواحی مختلف مغز که خلق، انرژی، خواب، تمرکز و احساس پاداش را کنترل می کنند، ممکن است دچار اختلال شود. rTMS با تحریک مغناطیسی ناحیه هدف، فعالیت سلول های عصبی و ارتباط شبکه های مغزی را تغییر می دهد.

به زبان ساده، پالس های مغناطیسی باعث ایجاد جریان های الکتریکی بسیار کوچک در نورون های زیر کویل می شوند. این تحریک می تواند فعالیت ناحیه کم کار را افزایش دهد یا فعالیت بیش از حد برخی مدارها را کاهش دهد. به همین دلیل، نوع پالس، فرکانس، شدت تحریک و محل قرارگیری کویل اهمیت زیادی دارد.

اثر درمانی معمولا تدریجی است. برخی بیماران بعد از چند جلسه اول احساس تغییر می کنند، اما در بسیاری از افراد، بهبود قابل توجه از هفته دوم تا چهارم درمان دیده می شود. کامل کردن دوره درمان در اثربخشی نهایی نقش مهمی دارد.

چه زمانی برای درمان افسردگی، استفاده از آر تی ام اس تجویز می شود؟

rTMS معمولا زمانی مطرح می شود که افسردگی با درمان های استاندارد به پاسخ کافی نرسیده باشد. منظور از درمان استاندارد می تواند داروی ضد افسردگی با دوز و مدت مناسب، روان درمانی ساختارمند یا ترکیب این دو باشد.

پزشک ممکن است آر تی ام اس را در شرایط زیر بررسی کند:

• افسردگی متوسط تا شدید که با دارو بهتر نشده است.
• تحمل نکردن عوارض دارو مانند خواب آلودگی، افزایش وزن، مشکلات گوارشی یا اختلالات جنسی.
• بازگشت علائم افسردگی با وجود درمان دارویی.
• تمایل بیمار به استفاده از یک درمان غیر دارویی، در صورتی که از نظر پزشکی مناسب باشد.
• نیاز به درمان کمکی در کنار دارو و روان درمانی.

در افسردگی همراه با افکار خودکشی فعال، روان پریشی، کاتاتونیا یا افت شدید عملکرد، تصمیم درمانی باید فوری و تخصصی باشد. در این شرایط، rTMS ممکن است کافی یا مناسب نباشد و بیمار به مداخله اورژانسی، بستری یا درمان های دیگر نیاز داشته باشد.

درمان افسردگی با آر تی ام اس برای چه افرادی مناسب است؟

این روش بیشتر برای بیمارانی مناسب است که تشخیص افسردگی اساسی دارند و پاسخ کافی از درمان های رایج نگرفته اند. همچنین برای افرادی که عوارض دارو برایشان آزاردهنده است یا به دلیل بیماری های همراه نمی توانند برخی داروها را مصرف کنند، می تواند گزینه قابل بررسی باشد

کاندید مناسب rTMS معمولا ویژگی های زیر را دارد:

• تشخیص افسردگی توسط روان پزشک تایید شده است.
• شدت علائم با مقیاس های بالینی قابل ارزیابی است.
• درمان های قبلی به اندازه کافی موثر نبوده یا عوارض آن ها قابل تحمل نبوده است.
• بیمار می تواند چند هفته، به صورت منظم در جلسات شرکت کند.
• منع مصرف جدی مانند فلز یا وسیله الکترونیکی خاص در سر و گردن ندارد.
• انتظار واقع بینانه از درمان دارد و می داند پاسخ درمانی قطعی و یکسان نیست.

در بیمارستان پارسا، پیش از شروع درمان، وضعیت هر بیمار به صورت جداگانه بررسی می شود. اگر هنوز نمی دانید افسردگی شما به دارو مقاوم محسوب می شود یا نه، رزرو نوبت ارزیابی می تواند اولین قدم درست باشد

چه افرادی نباید از دستگاه rTMS استفاده کنند؟

rTMS برای همه افراد مناسب نیست. مهم ترین موارد منع مصرف مربوط به فلزات، دستگاه های کاشته شده، سابقه تشنج و شرایط پزشکی خاص است. میدان مغناطیسی دستگاه می تواند با برخی وسایل فلزی یا الکترونیکی تداخل ایجاد کند

افراد زیر باید حتما پیش از درمان، بررسی دقیق تری انجام دهند و در بعضی موارد نباید rTMS دریافت کنند:

• افرادی که ایمپلنت حلزونی گوش دارند.
• افرادی که کلیپس یا کویل آنوریسم در مغز دارند.
• افرادی که محرک عمقی مغز، محرک عصب واگ یا الکترود داخل جمجمه دارند.
• افرادی که قطعات فلزی، ترکش یا جسم خارجی در سر، چشم یا گردن دارند.
• افرادی که سابقه صرع یا تشنج دارند.
• افرادی که داروهای افزایش دهنده خطر تشنج مصرف می کنند.
• افرادی که وابستگی فعال به الکل یا مواد دارند، به ویژه در دوره ترک یا مصرف نامنظم.
• بیمارانی که علائم شیدایی، روان پریشی شدید یا بحران حاد روان پزشکی دارند.
• افرادی که ضربان ساز قلب یا دفیبریلاتور کاشتنی دارند؛ در این موارد باید نوع دستگاه، محل آن و نظر پزشک بررسی شود.

پرکردگی دندان، ایمپلنت دندان یا پروتزهای معمول در نقاط دور از سر، معمولا مانع قطعی نیستند؛ اما باید در فرم ارزیابی ذکر شوند.

روند انجام درمان افسردگی با rTMS

روند درمان با یک جلسه ارزیابی آغاز می شود. در این مرحله، روان پزشک درباره علائم افسردگی، مدت بیماری، درمان های قبلی، داروها، سابقه خانوادگی، خواب، مصرف الکل یا مواد، سابقه تشنج و وجود فلز یا وسایل کاشته شده سوال می کند. ممکن است برای ثبت شدت علائم از پرسشنامه های استاندارد افسردگی استفاده شود.

بعد از تایید مناسب بودن بیمار، پروتکل درمانی تعیین می شود. جلسه اول معمولا کمی طولانی تر است، چون باید محل دقیق تحریک و آستانه حرکتی بیمار مشخص شود.

آستانه حرکتی یعنی حداقل شدتی از تحریک که پاسخ حرکتی مشخصی در عضله هدف ایجاد می کند و بر اساس آن، شدت درمان تنظیم می شود.

آمادگی های قبل از درمان افسردگی با آر تی ام اس

برای شروع rTMS معمولا نیاز به ناشتا بودن یا آمادگی پیچیده وجود ندارد. با این حال، رعایت چند نکته باعث افزایش ایمنی و راحتی درمان می شود:

• فهرست کامل داروها و مکمل های مصرفی را به پزشک اعلام کنید.
• سابقه تشنج، ضربه مغزی، جراحی مغز، میگرن شدید یا بیماری های عصبی را پنهان نکنید.
• وجود هر نوع فلز، ایمپلنت، پلاتین، ترکش یا دستگاه الکترونیکی کاشته شده را اطلاع دهید.
• شب قبل از درمان خواب کافی داشته باشید.
• قبل از جلسه، الکل یا مواد محرک مصرف نکنید.
• زیورآلات، سنجاق، گیره مو و وسایل فلزی نزدیک سر و گردن را بردارید.
• اگر در روز درمان سردرد شدید، تب، بی خوابی شدید یا مصرف جدید دارو داشته اید، به تیم درمان بگویید.

در جلسه اول بهتر است کمی زودتر در مرکز حاضر شوید تا فرم های ایمنی و ارزیابی با دقت کامل شود.

در طول جلسه آر تی ام اس چه اتفاقی می افتد؟

در طول جلسه، بیمار روی صندلی مخصوص می نشیند. کویل دستگاه روی ناحیه مشخصی از سر قرار می گیرد.با شروع پالس ها، معمولا صدای کلیک شنیده می شود و بیمار ضربه های خفیف یا حس تق تق روی پوست سر احساس می کند.

ممکن است عضلات پیشانی یا صورت کمی منقبض شوند. این حس برای بیشتر افراد قابل تحمل است و با گذشت چند جلسه کمتر آزاردهنده می شود.

بیمار در طول درمان بیدار است و می تواند با درمانگر صحبت کند. برای محافظت از شنوایی، استفاده از گوش گیر توصیه می شود. بسته به نوع پروتکل، مدت جلسه می تواند کوتاه یا طولانی تر باشد. در پروتکل های رایج، زمان جلسه معمولا در محدوده چند دقیقه تا حدود 40 دقیقه قرار می گیرد.

اگر در حین درمان درد غیر قابل تحمل، سرگیجه، اضطراب شدید، احساس غیرعادی یا سردرد شدید داشتید، همان لحظه به درمانگر اطلاع دهید تا شدت یا وضعیت کویل بررسی شود

مراقبت های لازم بعد از آر تی ام اس

بعد از جلسه معمولا به ریکاوری طولانی نیاز نیست. بسیاری از افراد می توانند رانندگی کنند، سر کار بروند یا فعالیت عادی داشته باشند؛ مگر اینکه پزشک برای جلسه اول یا شرایط خاص توصیه دیگری داشته باشد

بعد از درمان به این نکات توجه کنید:

• سردرد خفیف یا ناراحتی پوست سر معمولا گذرا است.
• برنامه جلسات را منظم ادامه دهید؛ فاصله افتادن بین جلسات می تواند روی نتیجه اثر بگذارد.
• داروها را بدون نظر پزشک قطع یا کم نکنید.
• تغییرات خلق، خواب، انرژی، تمرکز و افکار منفی را یادداشت کنید.
• در صورت تشدید افکار آسیب به خود، بی قراری شدید، علائم شیدایی یا تغییرات غیرعادی، سریع با پزشک تماس بگیرید.