درمان افسردگی با تحریک الکتریکی مغز TDCS

درمان افسردگی با دستگاه tDCS چگونه است؟

درمان افسردگی با دستگاه tDCS به این صورت انجام می شود که دو یا چند الکترود روی نواحی مشخصی از سر قرار می گیرد و دستگاه، جریان مستقیم بسیار ضعیف و کنترل شده را از سطح پوست سر عبور می دهد.

بیمار در طول جلسه بیدار است، نیاز به بیهوشی ندارد و معمولا فقط حس خفیف سوزن سوزن شدن، گرما یا خارش در محل الکترودها را تجربه می کند.

در افسردگی، هدف رایج تحریک، ناحیه پیش پیشانی پشتی جانبی، به ویژه سمت چپ مغز است؛ ناحیه ای که در تنظیم خلق، تصمیم گیری، توجه، انگیزه و کنترل افکار منفی نقش دارد. البته محل دقیق الکترودها، شدت جریان، تعداد جلسات و ترکیب tDCS با دارو یا روان درمانی باید بر اساس نظر پزشک تنظیم شود.

tDCS یا تحریک الکتریکی مغز چیست؟

tDCS مخفف تحریک جریان مستقیم از راه جمجمه است. در این روش، جریان الکتریکی کم شدت معمولا در محدوده 1 تا 2 میلی آمپر از طریق الکترودهای قرار گرفته روی سر اعمال می شود.

این جریان به اندازه ای نیست که باعث شوک، تشنج یا از کار افتادن مغز شود؛ بلکه هدف آن تغییر ملایم تحریک پذیری سلول های عصبی است.

در تحریک آندی، فعالیت پذیری ناحیه هدف معمولا افزایش پیدا می کند و در تحریک کاتدی، فعالیت پذیری می تواند کاهش یابد. در درمان افسردگی، الگوی رایج این است که فعالیت ناحیه پیش پیشانی چپ تقویت و در برخی پروتکل ها تعادل بین دو نیمکره مغز اصلاح شود.

توضیح علمی از عملکرد دستگاه tDCS

دستگاه tDCS با تغییر خفیف پتانسیل غشای سلول های عصبی، آستانه فعال شدن نورون ها را تغییر می دهد. به زبان ساده، این روش مغز را مجبور به فعالیت غیرطبیعی نمی کند؛ بلکه شرایطی ایجاد می کند که مدارهای عصبی مرتبط با خلق و تمرکز، آمادگی بیشتری برای تنظیم دوباره داشته باشند.

اثر tDCS به چند عامل بستگی دارد:

• محل قرارگیری الکترودها
• شدت جریان و مدت زمان تحریک
• تعداد و فاصله جلسات
• شدت و نوع افسردگی
• مصرف همزمان داروهای روانپزشکی
• خواب، اضطراب، استرس و سبک زندگی بیمار
• همراه شدن درمان با روان درمانی یا تمرین های شناختی

به همین دلیل، استفاده خانگی یا خودسرانه از دستگاه های تحریک مغزی توصیه نمی شود. حتی اگر جریان دستگاه ضعیف باشد، انتخاب اشتباه محل الکترود یا برنامه درمانی نامناسب می تواند اثر درمان را کم کند یا باعث تحریک پذیری، سردرد، بی خوابی یا بدتر شدن حال روانی شود.

تاثیر tDCS بر افسردگی چقدر است؟

tDCS برای افسردگی یک درمان امیدبخش و کم تهاجمی است، اما اثر آن در همه بیماران یکسان نیست. برخی مطالعات، کاهش معنی دار علائم افسردگی را به ویژه وقتی tDCS همراه داروهای ضد افسردگی استفاده می شود گزارش کرده اند.

در مقابل، در افسردگی اساسی شدید، افسردگی مقاوم به درمان یا بیمارانی که چندین درمان ناموفق داشته اند، پاسخ ممکن است محدودتر باشد.

در انتخاب این روش باید واقع بین باشید. tDCS قرار نیست در یک یا دو جلسه افسردگی را درمان کند. معمولا اثر درمان پس از چند جلسه و به صورت تدریجی ظاهر می شود. برای بعضی بیماران، بهبود خلق، انرژی، تمرکز و کاهش افکار منفی محسوس است؛

برای برخی دیگر، tDCS فقط نقش کمکی دارد و باید در کنار دارو، روان درمانی یا روش هایی مانند rTMS استفاده شود.

آیا تحریک مغزی به بهبود افسردگی کمک می کند؟

بله، تحریک مغزی می تواند در بهبود افسردگی کمک کننده باشد؛ اما نوع تحریک، شدت بیماری و انتخاب درست بیمار اهمیت زیادی دارد. tDCS، rTMS و درمان تشنج الکتریکی هر سه در گروه درمان های تحریک مغزی قرار می گیرند، اما قدرت، شیوه اثر، کاربرد و سطح شواهد آنها متفاوت است.

tDCS معمولا برای بیمارانی مطرح می شود که:

• افسردگی خفیف تا متوسط یا متوسط تا شدید دارند
• نمی خواهند دوز دارو افزایش پیدا کند
• عوارض دارو برایشان آزاردهنده است
• به درمان کمکی در کنار دارو یا روان درمانی نیاز دارند
• به دنبال روش غیر تهاجمی، بدون بیهوشی و قابل تحمل هستند

اگر علائم شما شدید است، افکار خودکشی دارید، عملکرد روزانه به شدت مختل شده یا سابقه دوره شیدایی و دوقطبی دارید، قبل از هر تصمیمی باید توسط روانپزشک ارزیابی شوید.

برای بررسی مناسب بودن تحریک مغزی، می توانید از بخش اعصاب و روان بیمارستان پارسا نوبت مشاوره دریافت کنید.

میزان ماندگاری نتایج حاصل از tDCS بر افسردگی چقدر است؟

ماندگاری اثر tDCS به علت افسردگی، شدت بیماری، تعداد جلسات، ادامه درمان های مکمل و مراقبت های پس از درمان بستگی دارد.

برخی بیماران پس از یک دوره درمانی چند هفته ای، بهبود قابل توجهی را برای چند هفته تا چند ماه تجربه می کنند. در بعضی موارد نیز جلسات یادآور یا ادامه درمان با دارو و روان درمانی برای حفظ نتیجه لازم است.

اگر زمینه افسردگی همچنان فعال بماند، برای مثال استرس مزمن، بی خوابی، مصرف مواد، مشکلات خانوادگی یا قطع ناگهانی دارو وجود داشته باشد، احتمال برگشت علائم بیشتر می شود. بنابراین tDCS بهتر است بخشی از یک برنامه درمانی کامل باشد، نه تنها اقدام درمانی.

درمان افسردگی با دستگاه tDCS برای چه کسانی مناسب است؟

tDCS می تواند برای گروهی از بیماران مبتلا به افسردگی مناسب باشد، به ویژه زمانی که پزشک تشخیص دهد تحریک مغزی می تواند در کنار درمان های اصلی، روند بهبود را تقویت کند. انتخاب بیمار باید دقیق باشد؛ چون هر افسردگی با یک روش درمان نمی شود.

این روش ممکن است برای افراد زیر مناسب باشد:

• بزرگسالان مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط یا متوسط تا شدید
• بیمارانی که با دارو تا حدی بهتر شده اند اما هنوز علائم باقی مانده دارند
• افرادی که نسبت به عوارض دارو حساس هستند
• بیمارانی که به دنبال درمان غیر دارویی کمکی هستند
• افرادی که به دلیل شرایط پزشکی نمی توانند برخی داروها را با دوز بالا مصرف کنند
• بیمارانی که همزمان مشکل تمرکز، کندی ذهنی، بی انگیزگی یا خستگی روانی دارند
• کسانی که می خواهند درمانشان با ارزیابی تخصصی و برنامه قابل پیگیری انجام شود

پیش از شروع درمان، پزشک باید مطمئن شود علائم بیمار ناشی از اختلال دوقطبی، سوء مصرف مواد، بیماری تیروئید، کم خونی، اختلال خواب، عوارض دارویی یا بیماری عصبی نیست.

درمان افسردگی با دستگاه tDCS برای چه کسانی مناسب نیست؟

tDCS برای همه بیماران مناسب نیست. در برخی شرایط باید از آن پرهیز کرد یا فقط با احتیاط و نظارت تخصصی انجام داد.

این روش معمولا برای افراد زیر مناسب نیست یا نیاز به بررسی دقیق دارد:

1. وجود زخم باز، التهاب، عفونت، سوختگی یا حساسیت شدید در محل الکترود
2. وجود بازسازی فلزی جمجمه در محل تحریک
3. سابقه تشنج کنترل نشده یا صرع فعال
4. وجود دستگاه های کاشته شده الکتریکی مانند محرک عمقی مغز، ضربان ساز قلب یا برخی پمپ های دارویی
5. سابقه شیدایی، هیپومانیا یا اختلال دوقطبی درمان نشده
6. افسردگی بسیار شدید همراه با افکار جدی خودکشی
7. روان پریشی فعال، توهم یا هذیان
8. مصرف مواد محرک یا الکل به شکل کنترل نشده
9. بارداری یا شیردهی، مگر با تصمیم تخصصی پزشک
10. کودکان و نوجوانان، مگر در چارچوب پروتکل مشخص و با نظر فوق تخصص مربوطه

در بیمارستان پارسا، پیش از شروع tDCS، سابقه پزشکی، داروها، وضعیت روانپزشکی و ریسک های احتمالی بررسی می شود تا درمان برای فرد ایمن و منطقی باشد

مزایای استفاده از روش درمانی tDCS

tDCS به دلیل غیر تهاجمی بودن و تحمل پذیری مناسب، برای بسیاری از بیماران گزینه جذابی است. با این حال، مزیت اصلی آن زمانی دیده می شود که در جای درست و برای بیمار مناسب استفاده شود.

مهم ترین مزایای tDCS عبارت اند از:

• بدون جراحی، بیهوشی و بستری انجام می شود
• بیمار در طول جلسه هوشیار است و می تواند پس از جلسه به فعالیت روزانه برگردد
• عوارض آن معمولا خفیف و گذراست
• می تواند در کنار دارو و روان درمانی استفاده شود
• نسبت به برخی روش های تحریک مغزی، ساده تر و کم هزینه تر است
• در بسیاری از بیماران با سردرد خفیف، قرمزی یا سوزن سوزن شدن محدود همراه است
• برای بیمارانی که از عوارض دارو نگران هستند، می تواند گزینه کمکی قابل بررسی باشد
• امکان تنظیم پروتکل درمان بر اساس هدف درمانی و وضعیت بیمار وجود دارد

البته باید توجه کنید که کم عارضه بودن به معنای بی نیاز بودن از پزشک نیست. tDCS یک مداخله عصبی است و باید با دستگاه استاندارد، الکترود مناسب، شدت جریان کنترل شده و ارزیابی بالینی انجام شود.