عمل آپاندیس (آپاندکتومی)
- عمل آپاندیس یا آپاندکتومی جراحی برداشتن آپاندیس است و همچنان درمان استاندارد بسیاری از موارد آپاندیسیت حاد محسوب می شود.
- اگر نشانه هایی از پارگی آپاندیس، التهاب منتشر شکم یا بدتر شدن سریع وضعیت وجود داشته باشد، ارزیابی و درمان فوری اهمیت بیشتری پیدا می کند.
- در بیشتر بیماران، جراحی به روش لاپاراسکوپی انجام می شود؛ اما در بعضی شرایط، جراحی باز از ابتدا یا پس از شروع لاپاراسکوپی انتخاب می شود.
- عمل بدون عارضه معمولا حدود ۱ ساعت طول می کشد. بسیاری از بیماران پس از جراحی لاپاراسکوپی روز بعد مرخص می شوند و بهبودی اولیه اغلب حدود ۱ تا ۲ هفته زمان می برد.
- در برخی بیماران انتخاب شده با آپاندیسیت بدون عارضه، درمان با آنتی بیوتیک ممکن است مطرح شود؛ اما احتمال نیاز بعدی به جراحی وجود دارد و این روش برای همه مناسب نیست.
- تب، افزایش درد شکم، استفراغ مکرر، ترشح چرکی زخم، تنگی نفس یا بدتر شدن حال عمومی بعد از عمل نیاز به پیگیری سریع پزشکی دارد.
مطلب پزشکی زیر را خلاصه بخوانید
عمل آپاندیس (آپاندکتومی) چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟
عمل آپاندیس جراحی برداشتن آپاندیس ملتهب یا عفونی است. آپاندیسیت معمولا با درد شکم که ممکن است از اطراف ناف شروع شود و به سمت پایین و راست شکم حرکت کند، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ و گاهی تب همراه است. تشخیص فقط بر اساس محل درد انجام نمی شود و پزشک علائم، معاینه، آزمایش ها و در صورت نیاز تصویربرداری را کنار هم بررسی می کند.
وقتی احتمال آپاندیسیت بالا باشد، تاخیر طولانی می تواند خطر سوراخ شدن آپاندیس، آبسه یا عفونت داخل شکم را افزایش دهد. به همین دلیل، بیمار مشکوک به آپاندیسیت معمولا باید در بیمارستان ارزیابی شود.
موارد نیاز به جراحی فوری آپاندیس
زمان دقیق جراحی به وضعیت بیمار و یافته های بالینی بستگی دارد. در موارد زیر معمولا ارزیابی جراحی فوری ضروری است:
- درد شدید یا رو به افزایش، به ویژه در قسمت پایین و راست شکم
- نشانه های پارگی آپاندیس یا التهاب منتشر داخل شکم
- تب همراه با حساسیت شدید، سفتی یا درد گسترده شکم
- بدتر شدن وضعیت عمومی، افزایش ضربان قلب یا علائم عفونت شدید
- آپاندیسیت تایید شده ای که پزشک ادامه درمان بدون جراحی را ایمن نمی داند
اگر درد شکم به سرعت شدیدتر شده یا همراه با تب، استفراغ مداوم یا سفتی شکم است، مراجعه مستقیم به اورژانس مناسب تر از انتظار برای ویزیت معمول است. در صورت دسترسی، اورژانس بیمارستان پارسا نیز می تواند مسیر ارزیابی و ارجاع جراحی را مشخص کند.
درمان آپاندیسیت با آنتی‌بیوتیک به‌جای جراحی
برای بعضی بیماران با آپاندیسیت حاد بدون عارضه، آنتی بیوتیک می تواند به عنوان یک گزینه درمانی مطرح شود. انتخاب بیمار اهمیت زیادی دارد؛ وجود پارگی، عفونت گسترده، آبسه بزرگ یا بعضی یافته های تصویربرداری می تواند تصمیم درمان را تغییر دهد.
آنتی بیوتیک همیشه به معنی اجتناب دائمی از عمل نیست. در یک کارآزمایی بزرگ روی بزرگسالان، حدود ۲۹ درصد بیماران گروه آنتی بیوتیک تا ۹۰ روز، ۴۰ درصد تا یک سال و ۴۶ درصد تا دو سال در نهایت آپاندکتومی شدند. وجود سنگ آپاندیس یا همان آپاندیکولیت نیز با احتمال بیشتر جراحی بعدی همراه بود. بنابراین انتخاب آنتی بیوتیک باید با درک احتمال عود و نیاز آینده به عمل انجام شود.
همچنین بخوانید:عمل فیستول انواع عمل آپاندیس
آپاندکتومی به دو روش اصلی لاپاراسکوپی و جراحی باز انجام می شود. انتخاب روش به شدت التهاب، پارگی یا آبسه، سابقه جراحی شکم، وضعیت عمومی بیمار و نظر جراح بستگی دارد.
عمل آپاندیس به روش لاپاراسکوپی
در لاپاراسکوپی، جراح چند برش کوچک روی شکم ایجاد می کند و با دوربین و ابزارهای باریک، آپاندیس را جدا و خارج می کند. این روش در بسیاری از بیماران با درد زخم کمتر، عفونت محل جراحی کمتر و بازگشت سریع تر به فعالیت همراه است.
جراحی باز آپاندیس
در جراحی باز، یک برش بزرگ تر معمولا در قسمت پایین و راست شکم ایجاد می شود. این روش ممکن است در برخی موارد آپاندیس پاره شده، عفونت گسترده، چسبندگی های شکمی یا شرایطی که ادامه لاپاراسکوپی ایمن نیست، مناسب تر باشد.
گاهی جراح عمل را به روش لاپاراسکوپی شروع می کند اما برای افزایش ایمنی بیمار آن را به جراحی باز تبدیل می کند. این تغییر روش به معنی بروز خطا نیست.
انتخاب بین لاپاراسکوپی و جراحی باز
| معیار | لاپاراسکوپی | جراحی باز |
| اندازه برش | چند برش کوچک | یک برش بزرگ تر |
| بهبودی اولیه | اغلب سریع تر | ممکن است کمی طولانی تر باشد |
| کاربرد | مناسب بسیاری از موارد ساده و بعضی موارد پیچیده | مناسب بعضی موارد پیچیده یا زمانی که لاپاراسکوپی امکان پذیر یا ایمن نیست |
| مدت بستری | در موارد بدون عارضه اغلب کوتاه | بسته به وضعیت بیمار ممکن است طولانی تر باشد |
هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهترین نیست. جراح پس از بررسی وضعیت آپاندیس، سابقه پزشکی و یافته های تصویربرداری، روش ایمن تر را پیشنهاد می کند.
آمادگی‌های قبل از عمل آپاندیس
آپاندکتومی اغلب یک جراحی اورژانسی است؛ بنابراین فرصت آماده سازی ممکن است کوتاه باشد. با این حال، تیم درمان پیش از بیهوشی باید سابقه بیماری ها، داروها، حساسیت های دارویی و آخرین زمان خوردن و آشامیدن را بداند.
آزمایش‌ها و بررسی‌های قبل از جراحی
بررسی های لازم برای همه بیماران یکسان نیست، اما بسته به سن، علائم و شرایط بالینی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون برای بررسی گلبول های سفید، التهاب، کم خونی و وضعیت کلی بیمار
- آزمایش ادرار برای بررسی بعضی علل دیگر درد شکم
- تست بارداری در افرادی که احتمال بارداری دارند
- سونوگرافی، سی تی اسکن یا در شرایط خاص MRI برای تایید تشخیص و بررسی پارگی یا آبسه
- بررسی فشار خون، ضربان قلب، اکسیژن خون و ارزیابی متخصص بیهوشی
پزشک ممکن است در کودکان، بارداری یا برخی شرایط خاص روش تصویربرداری متفاوتی انتخاب کند تا بین دقت تشخیص و ایمنی تعادل برقرار شود.
ناشتا بودن و مصرف داروها قبل از عمل
اگر احتمال جراحی اورژانسی وجود دارد، از زمانی که تیم درمان اعلام می کند چیزی نخورید یا ننوشید. در جراحی های برنامه ریزی شده برای افراد سالم، دستورهای بیهوشی ممکن است اجازه مصرف مایعات شفاف را تا حدود ۲ ساعت و غذای سبک را تا حدود ۶ ساعت پیش از بیهوشی بدهند؛ اما این بازه برای همه مناسب نیست و دستور متخصص بیهوشی اولویت دارد.
داروهای رقیق کننده خون، داروهای دیابت، انسولین، داروهای کاهش وزن یا دیابت از گروه GLP-۱ و مکمل های گیاهی را حتما اعلام کنید. هیچ داروی ضروری را خودسرانه قطع نکنید؛ در جراحی اورژانسی، تیم درمان بر اساس آخرین دوز مصرف شده تصمیم می گیرد.
همچنین بخوانید:عمل لیزیک چشممراحل انجام عمل آپاندیس
پس از تایید تصمیم به جراحی، معمولا سرم و داروهای لازم شروع می شوند و بیمار برای بیهوشی عمومی آماده می شود. آنتی بیوتیک نیز معمولا پیش از جراحی تجویز می شود.
بیهوشی و نحوه برداشتن آپاندیس
آپاندکتومی معمولا با بیهوشی عمومی انجام می شود؛ بنابراین در طول عمل خواب هستید و درد را احساس نمی کنید. در لاپاراسکوپی، جراح از طریق برش های کوچک دوربین و ابزار جراحی را وارد شکم می کند. سپس محل اتصال آپاندیس به روده را می بندد، آپاندیس را جدا می کند و آن را خارج می کند.
اگر آپاندیس پاره شده باشد، جراح بافت های آلوده و مایعات عفونی را نیز بررسی و پاک سازی می کند. در جراحی باز همین مراحل از طریق یک برش بزرگ تر انجام می شود.
مدت زمان عمل و بستری در بیمارستان
عمل آپاندیس بدون عارضه اغلب حدود ۱ ساعت طول می کشد، اما در صورت پارگی، آبسه، چسبندگی یا دشواری جراحی ممکن است زمان بیشتری لازم باشد.
پس از عمل، بیمار ابتدا در بخش ریکاوری تحت پایش قرار می گیرد. بسیاری از بیماران با جراحی بدون عارضه می توانند روز بعد بیمارستان را ترک کنند. جراحی باز یا آپاندیسیت پیچیده ممکن است به چند روز بستری نیاز داشته باشد.
جراحی آپاندیس پاره‌شده یا آبسه آپاندیس
پارگی آپاندیس می تواند باعث پریتونیت یا تشکیل آبسه داخل شکم شود و درمان آن معمولا پیچیده تر از آپاندیسیت ساده است. اگر عفونت در شکم پخش شده باشد، جراحی برای برداشتن آپاندیس و کنترل منبع عفونت ممکن است به صورت فوری انجام شود.
در بعضی بیماران که آبسه مشخص و محدود دارند، پزشک ممکن است ابتدا آنتی بیوتیک و در صورت امکان تخلیه آبسه با هدایت تصویربرداری را انتخاب کند. در مراکز دارای تجربه کافی، جراحی لاپاراسکوپی نیز می تواند برای برخی بیماران گزینه مناسبی باشد.
نیاز به برداشتن آپاندیس در چند هفته یا چند ماه بعد از درمان غیرجراحی برای همه بیماران قطعی نیست. سن، عود علائم، یافته های تصویربرداری و احتمال بیماری های زمینه ای در این تصمیم نقش دارند.
همچنین بخوانید:عمل ژنیکوماستیدوران نقاهت بعد از عمل آپاندیس
سرعت بهبودی به نوع جراحی و شدت آپاندیسیت بستگی دارد. بیشتر بیماران پس از آپاندکتومی بدون عارضه طی حدود ۱ تا ۲ هفته به بخش زیادی از فعالیت های معمول برمی گردند؛ آپاندیس پاره شده یا جراحی باز می تواند دوره نقاهت را طولانی تر کند.
درد و علائم طبیعی پس از جراحی
درد و حساسیت اطراف برش ها، احساس خستگی، کاهش اشتها و تغییر موقت اجابت مزاج در روزهای اول دور از انتظار نیست. بعد از لاپاراسکوپی ممکن است به علت گاز استفاده شده هنگام عمل، برای مدت کوتاهی درد شانه یا احساس نفخ هم ایجاد شود.
الگوی مهم این است که علائم به تدریج بهتر شوند. درد یا تب رو به افزایش را نباید بخشی طبیعی از نقاهت فرض کرد.
زمان بازگشت به کار، ورزش و فعالیت‌های روزمره
| فعالیت | زمان تقریبی در روند بدون عارضه |
| راه رفتن سبک | معمولا از همان روز جراحی یا روز بعد |
| کار اداری یا مدرسه | اغلب حدود ۱ تا ۲ هفته، بسته به حال بیمار |
| رانندگی | پس از قطع داروهای خواب آور و زمانی که حرکت و ترمز اضطراری بدون درد امکان پذیر باشد |
| ورزش و فعالیت سنگین | پس از تایید جراح؛ در جراحی باز یا موارد پیچیده ممکن است محدودیت طولانی تر باشد |
برای فعالیت بدنی یک عدد ثابت وجود ندارد. برخی راهنماها در موارد بدون عارضه، محدودیت فعالیت را طی چند روز نخست پس از لاپاراسکوپی و حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از جراحی باز توصیه می کنند؛ اما نوع شغل، اندازه برش و نظر جراح می تواند این بازه را تغییر دهد.
Doctors typically treat appendicitis by removing the appendix. This surgery is called an appendectomy.
پزشکان معمولا آپاندیسیت را با برداشتن آپاندیس درمان می کنند. این جراحی آپاندکتومی نام دارد.
به نقل از NIDDK
مراقبت‌های بعد از عمل آپاندیس
مراقبت درست در خانه به کاهش عفونت، کنترل درد و بازگشت سریع تر به فعالیت کمک می کند. دستور ترخیص جراح بر توصیه های عمومی اولویت دارد، زیرا نوع بخیه، چسب پوستی، پانسمان و شرایط آپاندیس در هر بیمار متفاوت است.
مراقبت از زخم، پانسمان و استحمام
- پیش از لمس زخم یا تعویض پانسمان، دست ها را با آب و صابون بشویید.
- اگر پانسمان خیس، کثیف یا آغشته به ترشح شد، آن را طبق دستور تیم درمان تعویض کنید.
- کرم، پماد آنتی بیوتیک، الکل، بتادین یا مواد گیاهی را بدون توصیه پزشک روی زخم نزنید.
- در بسیاری از زخم های بسته، دوش گرفتن پس از حدود ۲۴ ساعت امکان پذیر است؛ اما زمان دقیق به نوع پانسمان و دستور جراح بستگی دارد.
- هنگام دوش گرفتن زخم را نسابید و پس از آن به آرامی خشک کنید.
- تا زمانی که جراح اجازه نداده است، زخم را در وان، استخر یا آب برای مدت طولانی غوطه ور نکنید.
تغذیه و رژیم غذایی بعد از عمل
پس از آپاندکتومی بدون عارضه معمولا رژیم غذایی خاص و دائمی لازم نیست. اگر تهوع ندارید، می توانید با مایعات و غذاهای سبک شروع کنید و با تحمل بدن به رژیم معمول برگردید.
وعده های کوچک، آب کافی و غذاهای ساده در روزهای اول ممکن است راحت تر تحمل شوند. اگر اشتها کم است، مجبور نیستید حجم زیادی غذا بخورید؛ تامین مایعات اهمیت بیشتری دارد. استفراغ مکرر یا ناتوانی در نگه داشتن مایعات نیاز به تماس با پزشک دارد.
مصرف داروها و پیشگیری از یبوست
مسکن و آنتی بیوتیک را دقیقا طبق نسخه مصرف کنید. همه بیماران بعد از آپاندکتومی ساده به آنتی بیوتیک طولانی مدت نیاز ندارند، اما در آپاندیسیت پیچیده ممکن است پزشک دوره مشخصی تجویز کند.
داروهای مسکن قوی، کاهش تحرک و تغییر رژیم می توانند یبوست ایجاد کنند. برای کاهش آن:
- در حد مجاز پیاده روی کوتاه داشته باشید.
- مایعات کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات داده باشد.
- با بازگشت اشتها، منابع فیبر مانند میوه، سبزی و غلات کامل را تدریجی اضافه کنید.
- ملین یا نرم کننده مدفوع را در صورت نیاز با نظر پزشک یا داروساز مصرف کنید.
همچنین بخوانید:عمل بای پس معدهعوارض احتمالی عمل آپاندیس
آپاندکتومی در مجموع جراحی رایج و معمولا ایمنی است، اما مانند هر عمل دیگری بدون خطر نیست. احتمال عارضه در آپاندیس پاره شده، عفونت گسترده و بعضی بیماری های زمینه ای بیشتر می شود.
عفونت، خونریزی و سایر عوارض جراحی
عوارض احتمالی می توانند شامل عفونت زخم، آبسه داخل شکم، خونریزی، باز شدن زخم، ایلئوس یا کند شدن موقت حرکت روده، انسداد روده، چسبندگی، لخته خون و عوارض مرتبط با بیهوشی باشند. این مشکلات در همه بیماران رخ نمی دهند و خطر فردی به سن، وضعیت عمومی، شدت عفونت و روش جراحی بستگی دارد.
در داده های جراحی، عفونت محل زخم بعد از لاپاراسکوپی معمولا کمتر از جراحی باز گزارش شده است؛ با این حال اعداد دقیق بین بیمارستان ها، جمعیت ها و شدت بیماری متفاوت است و نباید یک درصد ثابت را برای همه بیماران در نظر گرفت.
علائم خطر بعد از عمل و زمان مراجعه به پزشک
بعد از عمل، روند کلی باید به سمت کاهش درد و بهتر شدن توان خوردن، راه رفتن و انجام فعالیت های معمول باشد. در صورت مشاهده علائم زیر با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- تب حدود ۳۸ درجه سانتی گراد یا بالاتر، به ویژه اگر ادامه پیدا کند یا با لرز همراه باشد
- درد شکم یا درد زخم که به جای کاهش، شدیدتر می شود
- قرمزی رو به گسترش، تورم، چرک، بوی نامطبوع یا خونریزی قابل توجه از زخم
- باز شدن لبه های زخم
- استفراغ مکرر یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن
- نفخ و اتساع شدید شکم یا توقف دفع گاز و مدفوع همراه با درد و استفراغ
- نبود اجابت مزاج برای حدود ۳ روز، به ویژه اگر با ناراحتی شکمی همراه باشد
تنگی نفس، درد قفسه سینه، غش، خونریزی شدید یا بدتر شدن ناگهانی حال عمومی نیاز به ارزیابی اورژانسی دارد. در صورت بروز این علائم، منتظر ویزیت روتین بعدی نمانید.
