عمل انحراف بینی (سپتوپلاستی)
- عمل انحراف بینی یا سپتوپلاستی زمانی مطرح می شود که انحراف تیغه بینی باعث گرفتگی مداوم، اختلال تنفس، خونریزی های مکرر یا کاهش کیفیت زندگی شده باشد و درمان غیرجراحی مشکل را به اندازه کافی کنترل نکند.
- دارو، شست و شوی بینی و درمان آلرژی می توانند تورم مخاط و گرفتگی همراه را کاهش دهند، اما تیغه منحرف را از نظر ساختاری صاف نمی کنند.
- سپتوپلاستی معمولا از داخل بینی انجام می شود و در بسیاری از موارد حدود ۳۰ تا ۹۰ دقیقه طول می کشد. بیشتر بیماران همان روز مرخص می شوند.
- دوره بهبود اولیه معمولا حدود ۱ تا ۲ هفته است، اما ترمیم و تثبیت غضروف و بافت های بینی چند ماه ادامه پیدا می کند.
- سپتوپلاستی با هدف بهتر شدن مسیر تنفس انجام می شود، نه تغییر فرم ظاهری بینی. اگر تغییر ظاهر هم مدنظر باشد، ممکن است جراحی انحراف و زیبایی به صورت همزمان انجام شود.
- میزان بهبود تنفس به شدت انحراف، علت های دیگر گرفتگی بینی مانند آلرژی یا بزرگی شاخک ها و شرایط هر فرد بستگی دارد؛ بنابراین نمی توان نتیجه یکسانی برای همه پیش بینی کرد.
مطلب پزشکی زیر را خلاصه بخوانید
عمل انحراف بینی (سپتوپلاستی) چیست؟
سپتوپلاستی جراحی اصلاح تیغه بینی است. تیغه بینی از استخوان و غضروف تشکیل شده و حفره بینی را به دو سمت تقسیم می کند. طول این ساختار در فرد بزرگسال حدود ۷ سانتی متر است. اگر تیغه به یک سمت منحرف باشد، فضای عبور هوا در یک یا هر دو سمت بینی می تواند کاهش پیدا کند.
در عمل انحراف بینی، جراح قسمت های کج استخوان یا غضروف را اصلاح، جابه جا یا در صورت نیاز محدود و هدفمند برداشت می کند تا تیغه در موقعیت مناسب تری قرار بگیرد. هدف اصلی، بهتر کردن جریان هوا و کاهش علائمی است که واقعا به انحراف تیغه مربوط هستند.
داشتن انحراف تیغه به تنهایی به معنی نیاز به عمل نیست. بسیاری از افراد درجاتی از انحراف دارند اما علامت قابل توجهی تجربه نمی کنند و به درمان جراحی احتیاج ندارند.
همچنین بخوانید:عمل فیستول چه زمانی انحراف بینی نیاز به عمل دارد؟
پزشک معمولا زمانی سپتوپلاستی را بررسی می کند که انحراف تیغه در معاینه تایید شده باشد و علائم، تنفس یا زندگی روزمره شما را مختل کنند. شدت ظاهری انحراف به تنهایی برای تصمیم گیری کافی نیست؛ باید ارتباط آن با علائم مشخص شود.
| وضعیت | اهمیت در تصمیم برای جراحی |
| گرفتگی مداوم یک یا هر دو سمت بینی | اگر با درمان مناسب برطرف نشود، از دلایل مهم بررسی سپتوپلاستی است. |
| تنفس دهانی، به ویژه هنگام خواب | می تواند نشان دهد انسداد بینی از نظر عملکردی قابل توجه است. |
| خونریزی های مکرر بینی | اگر انحراف تیغه در ایجاد خونریزی نقش داشته باشد و درمان های اولیه موثر نباشند، جراحی ممکن است مطرح شود. |
| اختلال خواب یا تشدید گرفتگی هنگام فعالیت | نیاز به بررسی دقیق علت انسداد دارد؛ انحراف تیغه فقط یکی از علت های احتمالی است. |
| انحراف بدون علامت | معمولا به جراحی نیاز ندارد. |
اگر مدت هاست از یک سمت بینی سخت نفس می کشید، خواب شما مختل شده یا درمان های قبلی نتیجه کافی نداده اند، ارزیابی توسط متخصص گوش، حلق و بینی مسیر مناسب تری از تصمیم گیری صرفا براساس ظاهر بینی است. برای معاینه و بررسی علت انسداد می توانید از مسیر نوبت دهی تخصصی بیمارستان پارسا اقدام کنید.
علائم انحراف تیغه بینی
علامت اصلی، کاهش عبور هوا از بینی است. با این حال، شدت علائم همیشه با میزان کجی تیغه یکسان نیست. التهاب مخاط، آلرژی، سرماخوردگی و بزرگی شاخک های بینی می توانند گرفتگی را بیشتر کنند.
- گرفتگی مداوم یک سمت یا هر دو سمت بینی
- احساس سختی در تنفس از راه بینی
- تنفس دهانی، به خصوص هنگام خواب
- خشکی دهان در اثر تنفس دهانی
- خونریزی های تکرارشونده بینی در برخی افراد
- تنفس صدادار هنگام خواب
- تمایل به خوابیدن روی یک سمت برای راحت تر نفس کشیدن
خرخر یا خواب نامناسب به تنهایی ثابت نمی کند که انحراف بینی علت مشکل است. برای مثال، آپنه انسدادی خواب می تواند علت های متعددی داشته باشد و به ارزیابی جداگانه نیاز دارد.
روش های تشخیص انحراف بینی
تشخیص معمولا با شرح حال و معاینه داخل بینی آغاز می شود. پزشک درباره مدت گرفتگی، یک طرفه یا دوطرفه بودن آن، سابقه ضربه، آلرژی، جراحی قبلی و تاثیر علائم بر خواب و فعالیت های روزانه سوال می کند.
- معاینه داخل بینی: پزشک با نور و ابزار معاینه، شکل تیغه، وضعیت مخاط و اندازه شاخک های بینی را بررسی می کند.
- آندوسکوپی بینی: در صورت نیاز، آندوسکوپ باریک امکان مشاهده بخش های عمقی تر بینی را فراهم می کند و به بررسی پولیپ، التهاب یا سایر علت های انسداد کمک می کند.
- سی تی اسکن: برای تشخیص ساده انحراف همیشه لازم نیست. اگر پزشک به بیماری سینوس ها، ضایعه دیگر یا نیاز به برنامه ریزی جراحی گسترده تر شک داشته باشد، ممکن است درخواست شود.
هیچ عدد یا تصویر به تنهایی جای تطبیق یافته های معاینه با علائم شما را نمی گیرد. هدف این است که مشخص شود آیا انحراف تیغه واقعا عامل اصلی مشکل تنفسی است یا علت دیگری هم وجود دارد.
آیا انحراف بینی بدون جراحی درمان می شود؟
دارو نمی تواند استخوان یا غضروف منحرف تیغه بینی را صاف کند. با این حال، همه افراد مبتلا به انحراف به جراحی نیاز ندارند. اگر بخشی از گرفتگی به آلرژی، التهاب مخاط یا تورم شاخک ها مربوط باشد، درمان غیرجراحی می تواند علائم را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
- شست وشوی بینی با محلول سالین برای کاهش ترشحات و تحریک مخاط
- اسپری های کورتونی بینی در افراد مناسب و با نظر پزشک، به ویژه در صورت وجود رینیت یا آلرژی
- آنتی هیستامین در افرادی که علائم آلرژیک دارند
- کنترل عوامل محرک مانند دود سیگار و آلرژن های شناخته شده
اگر با کنترل عوامل التهابی همچنان انسداد قابل توجه باقی بماند و در معاینه مشخص شود که انحراف تیغه عامل اصلی است، سپتوپلاستی تنها روش اصلاح ساختاری تیغه محسوب می شود. مدت درمان آزمایشی قبل از جراحی برای همه یکسان نیست و پزشک آن را براساس علت گرفتگی و شدت علائم تعیین می کند.
همچنین بخوانید:عمل لیزیک چشمعمل انحراف بینی چگونه انجام می شود؟
در سپتوپلاستی معمول، جراح بیشتر کار را از داخل سوراخ های بینی انجام می دهد؛ بنابراین اغلب برش قابل مشاهده ای روی پوست وجود ندارد. نوع تکنیک به محل انحراف، شدت تغییر شکل، سابقه ضربه و وجود مشکلات همراه مانند بزرگی شاخک ها بستگی دارد.
مراحل جراحی سپتوپلاستی
- جراح از داخل بینی برش کوچکی ایجاد می کند و پوشش مخاطی روی تیغه را با دقت کنار می زند.
- بخش های منحرف غضروف یا استخوان مشخص می شوند.
- جراح این قسمت ها را اصلاح، تراش، جابه جا یا در موارد لازم محدود و هدفمند خارج می کند.
- تیغه در موقعیتی قرار می گیرد که مسیر عبور هوا مناسب تر شود.
- مخاط دوباره روی تیغه قرار می گیرد و معمولا با بخیه های جذبی ثابت می شود.
- بسته به شرایط، ممکن است اسپلینت سیلیکونی یا پانسمان داخلی برای حفظ موقعیت بافت و کنترل خونریزی استفاده شود.
گاهی همزمان با سپتوپلاستی، شاخک های بینی نیز کوچک می شوند؛ اما این اقدام برای همه بیماران ضروری نیست و باید براساس معاینه انجام شود.
بیهوشی و مدت زمان عمل
سپتوپلاستی ممکن است با بیهوشی عمومی یا در بعضی شرایط با بی حسی موضعی همراه با آرام بخشی انجام شود. انتخاب روش به پیچیدگی جراحی، شرایط پزشکی بیمار و نظر تیم جراحی و بیهوشی بستگی دارد.
یک سپتوپلاستی معمول اغلب حدود ۳۰ تا ۹۰ دقیقه زمان می برد. اگر جراحی زیبایی، اصلاح شاخک ها یا اقدامات دیگری همزمان انجام شوند، مدت عمل می تواند بیشتر شود. بسیاری از بیماران پس از پایدار شدن وضعیت در ریکاوری، همان روز از بیمارستان مرخص می شوند.
آمادگی های لازم قبل از عمل انحراف بینی
آمادگی مناسب احتمال خونریزی، اختلال در بیهوشی و مشکلات دوره نقاهت را کمتر می کند. دستور نهایی باید متناسب با داروها و بیماری های زمینه ای شما صادر شود.
- فهرست کامل داروهای نسخه ای، داروهای بدون نسخه و مکمل ها را به پزشک و متخصص بیهوشی اعلام کنید.
- آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت می توانند خطر خونریزی را تغییر دهند. هیچ داروی تجویزی را خودسرانه قطع نکنید و زمان قطع یا ادامه آن را از پزشک بپرسید.
- دستور ناشتا بودن قبل از بیهوشی را دقیقا طبق برنامه بیمارستان رعایت کنید؛ مدت آن براساس نوع غذا، مایعات و زمان جراحی تعیین می شود.
- اگر سیگار مصرف می کنید، درباره قطع آن پیش از عمل با پزشک صحبت کنید؛ سیگار می تواند روند ترمیم را کند کند.
- سرماخوردگی، تب، عفونت تنفسی یا تغییر جدید در وضعیت سلامتی را قبل از عمل اطلاع دهید.
- برای بازگشت به خانه همراه داشته باشید، به ویژه اگر بیهوشی عمومی یا آرام بخشی دریافت می کنید.
اگر سابقه خونریزی غیرعادی، حساسیت دارویی، بیماری قلبی، ریوی، دیابت یا جراحی قبلی بینی دارید، حتما پیش از عمل مطرح کنید. در بیمارستان پارسا نیز ارزیابی قبل از جراحی براساس شرایط فردی بیمار و نظر تیم درمان انجام می شود.
همچنین بخوانید:عمل ژنیکوماستیدوران نقاهت بعد از عمل انحراف بینی
گرفتگی بینی، ترشحات خونی کم، احساس فشار و تورم در روزهای اول طبیعی است و وجود اسپلینت یا پانسمان می تواند حس گرفتگی را بیشتر کند. بهبود اولیه معمولا طی ۱ تا ۲ هفته رخ می دهد، اما این زمان به وسعت جراحی و شرایط فرد بستگی دارد.
| زمان تقریبی | آنچه معمولا انتظار می رود |
| ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول | گرفتگی، ترشح خونی کم و احساس فشار بیشتر است؛ استراحت و بالا نگه داشتن سر اهمیت دارد. |
| حدود ۱ هفته | بسیاری از افراد برای ویزیت پیگیری مراجعه می کنند و در صورت استفاده از اسپلینت، ممکن است در همین محدوده زمانی خارج شود. |
| ۱ تا ۲ هفته | بخش عمده بهبود اولیه رخ می دهد و بسیاری از فعالیت های سبک قابل انجام می شوند. |
| حدود ۴ تا ۶ هفته | با تایید پزشک می توان به تدریج به ورزش و فعالیت سنگین تر برگشت. |
| ۳ تا ۶ ماه | بافت های بینی معمولا به وضعیت پایدارتر نزدیک می شوند؛ تغییرات ظریف ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند. |
این زمان ها تقریبی هستند. سپتوپلاستی ساده با جراحی همزمان زیبایی یا جراحی گسترده بینی دوره نقاهت یکسانی ندارد.
مراقبت های بعد از سپتوپلاستی
هدف مراقبت های بعد از عمل، کاهش خونریزی و تورم و محافظت از تیغه در حال ترمیم است. دستور جراح شما بر هر توصیه عمومی اولویت دارد.
- در روزهای اول هنگام استراحت، سر را بالاتر از بدن قرار دهید.
- تا زمانی که جراح اجازه نداده است، بینی را با فشار تخلیه نکنید.
- اگر عطسه کردید، دهان را باز نگه دارید تا فشار کمتری به بینی وارد شود.
- شست وشوی بینی با سالین را فقط طبق زمان و روشی که تیم درمان توصیه کرده است شروع کنید.
- از دستکاری داخل بینی و خارج کردن دلمه ها با انگشت یا وسیله خودداری کنید.
- تا زمان مجاز شدن، از بلند کردن اجسام سنگین، ورزش شدید و فعالیت هایی که فشار خون را بالا می برند دوری کنید.
- داروهای مسکن، آنتی بیوتیک یا سایر داروها را دقیقا براساس نسخه مصرف کنید و داروی جدیدی را خودسرانه اضافه نکنید.
خونریزی شدید یا کنترل نشدنی، تب بالا یا مداوم، درد رو به افزایش، سردرد شدید، گیجی، سفتی گردن یا مشکل واضح در تنفس نیاز به تماس سریع با پزشک یا ارزیابی فوری دارد. ترشح خونی خفیف در روزهای نخست با خونریزی فعال و مداوم یکسان نیست.
زمان بازگشت به کار و فعالیت های روزمره
برای کار اداری یا فعالیت سبک، بسیاری از افراد حدود ۵ تا ۷ روز تا ۲ هفته زمان نیاز دارند. اگر شغل شما فیزیکی است، نیاز به خم شدن مکرر، حمل بار یا احتمال ضربه به صورت دارد، معمولا باید مدت بیشتری محدودیت داشته باشید.
پیاده روی سبک اغلب زودتر قابل شروع است، اما ورزش سنگین، دویدن و بلند کردن وزنه ممکن است برای حدود ۴ تا ۶ هفته محدود شود. زمان دقیق بازگشت به ورزش باید براساس معاینه و روند ترمیم تعیین شود.
رانندگی نیز تا زمانی که اثر داروهای آرام بخش یا مسکن برطرف نشده و تمرکز کامل ندارید مناسب نیست.
عوارض و خطرات عمل انحراف بینی
سپتوپلاستی جراحی رایجی است، اما بدون ریسک نیست. احتمال عارضه به نوع جراحی، وضعیت سلامت، مصرف دخانیات، سابقه عمل قبلی و عوامل دیگر بستگی دارد.
- خونریزی: خونابه کم در روزهای اول شایع است، اما خونریزی زیاد ممکن است به درمان نیاز داشته باشد.
- عفونت: نسبت به بسیاری از جراحی ها شایع نیست، اما امکان بروز آن وجود دارد.
- هماتوم تیغه: تجمع خون بین لایه های تیغه است و در صورت ایجاد، باید سریع بررسی شود.
- سوراخ شدن تیغه بینی: ایجاد حفره در سپتوم ممکن است بدون علامت باشد یا باعث خشکی، خونریزی یا صدای عبور هوا شود.
- کاهش حس بویایی: ممکن است موقت باشد و در مواردی طولانی تر شود.
- بی حسی بینی، دندان های بالا یا لثه: اغلب موقت است، اما مدت بهبود در افراد متفاوت است.
- باقی ماندن گرفتگی: جراحی تضمین نمی کند که همه علائم از بین بروند؛ به ویژه اگر آلرژی، مشکلات دریچه بینی یا عوامل دیگری هم وجود داشته باشند.
- تغییر فرم بینی: هدف سپتوپلاستی ساده نیست، اما تغییر ظاهری ناخواسته از عوارض احتمالی محسوب می شود.
- عوارض بیهوشی: مانند هر عمل دیگری، واکنش های مرتبط با بیهوشی نیز ممکن است رخ دهند.
در یک کارآزمایی تصادفی روی بزرگسالان دارای انسداد بینی ناشی از انحراف تیغه، از میان ۱۷۴ نفری که جراحی شدند، حدود ۴ درصد به علت خونریزی دوباره در بیمارستان بستری شدند و حدود ۱۲ درصد برای عفونت آنتی بیوتیک دریافت کردند. این اعداد مربوط به همان مطالعه هستند و نباید به عنوان احتمال قطعی عارضه برای هر بیمار تفسیر شوند.
Septoplasty is surgery to fix a crooked (or deviated) septum.
ترجمه: عمل انحراف بینی یا سپتوپلاستی، جراحی برای اصلاح تیغه بینی کج یا منحرف است.
به نقل از Cleveland Clinic
همچنین بخوانید:عمل بای پس معدهآیا عمل انحراف بینی شکل ظاهری بینی را تغییر می دهد؟
هدف سپتوپلاستی ساده اصلاح ساختار داخلی بینی و بهبود مسیر عبور هوا است، نه تغییر فرم خارجی. به همین دلیل، در بسیاری از بیماران تغییر واضحی در ظاهر بینی ایجاد نمی شود.
با این حال، نمی توان گفت تغییر ظاهری مطلقا غیرممکن است. در انحراف های شدید، سابقه ضربه، تغییرات بخش قدامی یا پشتی تیغه و جراحی های پیچیده تر ممکن است فرم خارجی تا حدی تحت تاثیر قرار بگیرد. اگر ظاهر بینی برای شما مهم است، قبل از عمل درباره نتیجه ظاهری مورد انتظار با جراح صحبت کنید.
تفاوت سپتوپلاستی و رینوپلاستی
این دو جراحی هدف یکسانی ندارند. سپتوپلاستی عمدتا عملکردی است، در حالی که رینوپلاستی می تواند برای تغییر شکل ظاهری و در برخی بیماران برای اصلاح مشکلات عملکردی بینی انجام شود.
| ویژگی | سپتوپلاستی | رینوپلاستی |
| هدف اصلی | اصلاح تیغه منحرف و بهبود مسیر تنفس | تغییر فرم خارجی بینی و در صورت نیاز اصلاح عملکرد |
| محل اصلی جراحی | تیغه داخل بینی | استخوان، غضروف و ساختار خارجی بینی |
| تغییر ظاهر | معمولا هدف اصلی نیست | بخشی از هدف جراحی است |
| امکان انجام همزمان | بله | بله؛ در صورت وجود اندیکاسیون مناسب |
اگر مشکل اصلی شما فقط گرفتگی ناشی از انحراف تیغه باشد، ممکن است سپتوپلاستی کافی باشد. اگر علاوه بر مشکل تنفسی، کجی خارجی، قوز، افتادگی یا مشکل دیگری در شکل بینی وجود داشته باشد، جراح می تواند گزینه های گسترده تر را بررسی کند.
عمل همزمان انحراف و زیبایی بینی
سپتوپلاستی و رینوپلاستی در برخی بیماران در یک جلسه انجام می شوند که معمولا از آن با عنوان سپتورینوپلاستی یاد می شود. این روش می تواند همزمان مشکلات ساختاری موثر بر تنفس و فرم ظاهری بینی را هدف قرار دهد.
انجام همزمان برای همه لازم نیست. اگر هدف فقط اصلاح تیغه باشد، اضافه کردن جراحی زیبایی ضرورتی ندارد. از طرف دیگر، در برخی انحراف های شدید، کجی ظاهری بینی و مشکل داخلی به هم مرتبط هستند و اصلاح کامل ممکن است نیازمند برنامه جراحی ترکیبی باشد.
جراحی ترکیبی معمولا از سپتوپلاستی ساده گسترده تر است و ممکن است مدت عمل، تورم و دوره بازگشت به فعالیت را افزایش دهد. بنابراین تصمیم باید پس از معاینه ساختار داخلی و خارجی بینی و مشخص شدن اولویت های شما گرفته شود.
نتیجه عمل انحراف بینی و میزان بهبود تنفس
هدف اصلی سپتوپلاستی افزایش فضای موثر عبور هوا و کاهش علائمی مانند گرفتگی و سختی تنفس است. بسیاری از بیماران بعد از ترمیم، تنفس راحت تری گزارش می کنند، اما میزان بهبود برای همه برابر نیست و نمی توان قبل از معاینه درصد موفقیت ثابتی برای یک فرد تعیین کرد.
یکی از داده های قابل توجه از یک کارآزمایی تصادفی چندمرکزی روی ۳۷۸ بزرگسال با انحراف تیغه و حداقل انسداد متوسط بینی به دست آمده است. شرکت کنندگان یا سپتوپلاستی دریافت کردند یا به مدت ۶ ماه با اسپری استروئیدی بینی و سالین درمان شدند. در ارزیابی ۶ ماهه، میانگین امتیاز SNOT-۲۲ در گروه جراحی ۱۹.۹ و در گروه درمان دارویی ۳۹.۵ بود؛ در این مقیاس امتیاز کمتر نشان دهنده علائم کمتر است. اختلاف تعدیل شده حدود ۲۰ امتیاز به نفع جراحی گزارش شد، در حالی که حداقل تغییر مهم بالینی در آن مطالعه ۹ امتیاز تعریف شده بود.
این مطالعه همچنین نشان داد افرادی که در شروع درمان علائم شدیدتری داشتند، به طور متوسط سود بیشتری از جراحی بردند. با این حال، این نتایج مربوط به گروه مشخصی از بزرگسالان است و تضمین نمی کند که هر فرد همان میزان بهبود را تجربه کند.
اگر بخشی از انسداد شما ناشی از آلرژی، التهاب مزمن مخاط، بزرگی شاخک ها، مشکلات دریچه بینی یا بیماری سینوس باشد، ممکن است پس از صاف شدن تیغه نیز بخشی از گرفتگی باقی بماند. به همین دلیل، مشخص کردن علت اصلی انسداد قبل از عمل نقش مهمی در واقع بینانه بودن انتظار از نتیجه دارد.
بهبود اولیه تنفس ممکن است پس از کاهش تورم و خارج شدن اسپلینت احساس شود، اما ارزیابی نتیجه نهایی خیلی زود بعد از جراحی دقیق نیست. بافت های بینی معمولا طی ۳ تا ۶ ماه به وضعیت پایدارتر می رسند و بعضی تغییرات ترمیمی می توانند تا یک سال یا بیشتر ادامه داشته باشند. اگر بعد از دوره ترمیم همچنان انسداد قابل توجه دارید، متخصص گوش، حلق و بینی باید تیغه، شاخک ها، دریچه بینی و سایر علت های احتمالی را دوباره ارزیابی کند.
