عمل لاپاروسکوپی
- عمل لاپاروسکوپی روشی کم تهاجمی برای مشاهده، تشخیص یا درمان بیماری های شکم و لگن است و به جای یک برش بزرگ، از چند برش کوچک و دوربین استفاده می کند.
- این روش برای جراحی هایی مانند برداشتن کیسه صفرا یا آپاندیس، ترمیم فتق، برخی جراحی های روده و همچنین درمان اندومتریوز، کیست تخمدان، بارداری خارج رحم و بعضی اعمال رحم کاربرد دارد.
- لاپاروسکوپی تشخیصی معمولا حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می کشد؛ جراحی های درمانی پیچیده ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
- بسیاری از بیماران همان روز یا روز بعد از بیمارستان مرخص می شوند، اما مدت بستری به نوع عمل، وضعیت عمومی بیمار و بروز یا نبود عارضه بستگی دارد.
- درد کمتر، برش کوچک تر، جای زخم محدودتر و بازگشت سریع تر به فعالیت از مزایای مهم لاپاروسکوپی در مقایسه با بسیاری از جراحی های باز است.
- درد شکم، نفخ، خستگی و درد شانه در چند روز اول ممکن است رخ دهد. تب، درد رو به افزایش، تنگی نفس، خونریزی قابل توجه یا ترشح چرکی از زخم نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
مطلب پزشکی زیر را خلاصه بخوانید
عمل لاپاروسکوپی چیست؟
عمل لاپاروسکوپی نوعی جراحی کم تهاجمی است که جراح از طریق یک یا چند برش کوچک در شکم یا لگن، ابزار باریکی به نام لاپاروسکوپ را وارد بدن می کند. دوربین متصل به این وسیله تصویر اندام های داخلی را روی مانیتور نمایش می دهد و جراح می تواند بدون ایجاد برش بزرگ، داخل شکم یا لگن را بررسی کند.
در بسیاری از اعمال، برش اولیه نزدیک ناف ایجاد می شود و اندازه آن حدود ۱.۳ سانتی متر یا کمتر است. در صورت نیاز به درمان، چند برش کوچک دیگر برای ورود ابزارهای جراحی ایجاد می شود. لاپاروسکوپی هم می تواند فقط برای پیدا کردن علت یک مشکل انجام شود و هم بخشی از یک جراحی درمانی باشد.
همچنین بخوانید:عمل فیستول عمل لاپاروسکوپی برای چه مواردی انجام می شود؟
پزشک زمانی لاپاروسکوپی را پیشنهاد می کند که مشاهده مستقیم اندام های شکم یا لگن برای تشخیص بیماری مفید باشد یا بتوان مشکل را با ابزارهای کم تهاجمی درمان کرد. انتخاب این روش به نوع بیماری، سابقه جراحی، وضعیت عمومی بیمار و ارزیابی جراح بستگی دارد.
لاپاروسکوپی تشخیصی
گاهی آزمایش خون، سونوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی پاسخ قطعی نمی دهند و پزشک برای مشاهده مستقیم اندام ها لاپاروسکوپی تشخیصی انجام می دهد. این روش ممکن است در بررسی موارد زیر کاربرد داشته باشد:
- درد مزمن یا بدون علت مشخص شکم و لگن
- اندومتریوز و بعضی علل ناباروری
- کیست، توده یا ضایعات تخمدان و لگن
- برخی موارد التهاب، عفونت یا چسبندگی داخل شکم
- بررسی بعضی توده ها و نمونه برداری از بافت مشکوک
اگر هنگام بررسی مشکل قابل درمانی دیده شود، در بعضی موارد جراح می تواند همان زمان درمان را نیز انجام دهد و بیمار به جراحی جداگانه نیاز نداشته باشد.
لاپاروسکوپی درمانی
در لاپاروسکوپی درمانی، جراح علاوه بر مشاهده اندام ها، از ابزارهایی که از برش های کوچک دیگر وارد شده اند برای بریدن، ترمیم، بخیه زدن، برداشتن بافت یا کنترل خونریزی استفاده می کند.
این روش برای همه بیماران مناسب نیست. چسبندگی های شدید ناشی از جراحی قبلی، التهاب گسترده، بعضی توده های بزرگ یا شرایطی که دسترسی ایمن را دشوار می کنند ممکن است باعث شوند جراحی باز انتخاب مناسب تری باشد. گاهی نیز جراح عمل را با لاپاروسکوپی شروع می کند اما برای حفظ ایمنی بیمار آن را به جراحی باز تبدیل می کند.
انواع جراحی های قابل انجام با لاپاروسکوپی
دامنه جراحی های لاپاروسکوپی گسترده است، اما امکان انجام هر عمل با این روش باید برای هر بیمار جداگانه بررسی شود.
| حوزه جراحی | نمونه اعمال |
| شکم و گوارش | برداشتن کیسه صفرا، آپاندکتومی، ترمیم برخی فتق ها، بعضی جراحی های روده و معده |
| زنان و لگن | درمان اندومتریوز، کیست تخمدان، بارداری خارج رحم، برخی اعمال رحم و فیبروم |
جراحی های شکم و دستگاه گوارش
برداشتن کیسه صفرا یکی از شناخته شده ترین جراحی های لاپاروسکوپی است. آپاندکتومی، برخی جراحی های فتق، برداشتن قسمتی از روده و تعدادی از جراحی های معده نیز می توانند با این روش انجام شوند.
برای مثال، در برخی جراحی های روده چند برش کوچک برای ابزارها ایجاد می شود و ممکن است یکی از برش ها برای خارج کردن بافت کمی بزرگ تر شود. بنابراین عبارت «جراحی با چند سوراخ کوچک» همیشه به این معنا نیست که تمام مراحل از برش های چند میلی متری انجام می شوند.
جراحی های زنان و لگن
لاپاروسکوپی در بررسی و درمان اندومتریوز، برخی کیست های تخمدان، بارداری خارج رحم، فیبروم و بعضی جراحی های رحم کاربرد دارد. در برخی بیماران مبتلا به درد لگنی یا مشکلات باروری نیز این روش به تشخیص علت کمک می کند.
نوع جراحی به سن، علائم، برنامه باروری، اندازه و محل ضایعه و نتیجه تصویربرداری بستگی دارد؛ بنابراین مشاهده یک کیست یا فیبروم به تنهایی به معنی نیاز قطعی به لاپاروسکوپی نیست.
همچنین بخوانید:عمل لیزیک چشمآمادگی های قبل از عمل لاپاروسکوپی
آمادگی مناسب احتمال لغو عمل و بعضی مشکلات مربوط به بیهوشی را کاهش می دهد. دستور بیمارستان و متخصص بیهوشی بر توصیه های عمومی مقدم است.
ناشتا بودن و مصرف داروها
برای جراحی انتخابی در افراد سالم، در بسیاری از دستورالعمل های بیهوشی فاصله حداقل ۶ ساعت پس از غذای سبک و حدود ۲ ساعت پس از مایعات شفاف مطرح شده است؛ غذای چرب یا سنگین می تواند به ناشتایی طولانی تری، برای مثال ۸ ساعت یا بیشتر، نیاز داشته باشد. با این حال زمان دقیق را فقط طبق دستور تیم جراحی و بیهوشی رعایت کنید.
فهرست تمام داروهای نسخه ای، بدون نسخه، مکمل ها و داروهای گیاهی را به پزشک اعلام کنید. داروهای رقیق کننده خون، داروهای دیابت و بعضی داروهای دیگر ممکن است به برنامه اختصاصی نیاز داشته باشند. هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا جایگزین نکنید.
آزمایش ها و اقدامات قبل از جراحی
نوع آزمایش های قبل از عمل به وسعت جراحی، سن، بیماری های زمینه ای و ارزیابی متخصص بیهوشی بستگی دارد. همه بیماران به مجموعه ثابتی از آزمایش ها نیاز ندارند.
- شرح حال و معاینه و بررسی سابقه بیهوشی یا حساسیت دارویی
- آزمایش شمارش سلول های خون در موارد لازم و به ویژه برخی جراحی های بزرگ
- بررسی عملکرد کلیه، قند خون یا انعقاد بر اساس بیماری های زمینه ای و نوع عمل
- نوار قلب در بیمارانی که بر اساس سن، نوع جراحی یا بیماری های همراه به آن نیاز دارند
- بررسی احتمال بارداری در افراد واجد شرایط، با رضایت بیمار
عکس قفسه سینه، اکو قلب و بسیاری از آزمایش های دیگر برای همه افراد به صورت روتین لازم نیستند. اگر برای جراحی در بیمارستان پارسا برنامه ریزی شده است، نتیجه آزمایش ها و مدارک پزشکی قبلی را هنگام ارزیابی پیش از عمل همراه داشته باشید تا تیم درمان بر اساس وضعیت خودتان درباره بررسی های مورد نیاز تصمیم بگیرد.
عمل لاپاروسکوپی چگونه انجام می شود؟
جزئیات عمل با توجه به اندام هدف متفاوت است، اما اصول کلی شامل بیهوشی، ایجاد فضای مناسب داخل شکم، ورود دوربین و سپس انجام بررسی یا جراحی با ابزارهای ظریف است.
بیهوشی و ایجاد برش های کوچک
بیشتر اعمال لاپاروسکوپی شکم و لگن با بیهوشی عمومی انجام می شوند؛ یعنی هنگام جراحی خواب هستید و درد را احساس نمی کنید. پس از بیهوشی، جراح معمولا برشی کوچک در نزدیکی ناف ایجاد می کند.
سپس شکم با گاز دی اکسید کربن پر می شود تا دیواره شکم از اندام های داخلی فاصله بگیرد و فضای کافی برای دید بهتر و حرکت ایمن ابزارها ایجاد شود. تعداد و محل برش ها به نوع جراحی بستگی دارد.
ورود لاپاروسکوپ و انجام جراحی
جراح لاپاروسکوپ مجهز به دوربین را وارد شکم می کند و تصویر بزرگ شده اندام ها را روی مانیتور می بیند. در جراحی درمانی، ابزارهای دیگری از برش های کوچک جداگانه وارد می شوند.
پس از پایان کار، ابزارها و بیشتر گاز خارج می شوند. جراح برش ها را با بخیه، کلیپس یا روش مناسب دیگری می بندد و روی آنها پانسمان قرار می دهد. اگر حین عمل شرایط غیرمنتظره ای ایجاد شود یا ادامه لاپاروسکوپی ایمن نباشد، ممکن است جراح به جراحی باز تغییر روش دهد.
مدت زمان عمل و ترخیص از بیمارستان
لاپاروسکوپی تشخیصی معمولا حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان می برد. اعمال درمانی، بسته به نوع و پیچیدگی جراحی، می توانند طولانی تر باشند و نمی توان برای همه آنها زمان ثابتی تعیین کرد.
پس از عمل مدتی در ریکاوری می مانید تا سطح هوشیاری، علائم حیاتی، درد و تهوع بررسی شود. بسیاری از بیماران همان روز یا روز بعد مرخص می شوند. جراحی های پیچیده تر ممکن است به یک شب یا مدت بیشتری بستری نیاز داشته باشند.
پس از بیهوشی عمومی نباید شخصا رانندگی کنید و بهتر است از قبل برای همراه و انتقال ایمن به منزل برنامه داشته باشید.
همچنین بخوانید:عمل ژنیکوماستیمزایای جراحی لاپاروسکوپی
در بیمار مناسب و برای عملی که قابلیت انجام کم تهاجمی دارد، لاپاروسکوپی معمولا آسیب کمتری به دیواره شکم وارد می کند. مزیت واقعی آن با توجه به نوع جراحی و شرایط بیمار متفاوت است.
درد و خونریزی کمتر
برش های کوچک تر معمولا با درد بعد از عمل کمتر نسبت به برش بزرگ جراحی باز همراه هستند. در بسیاری از اعمال، میزان آسیب بافتی و نیاز به بستری نیز کاهش پیدا می کند.
این مزیت به معنی بدون درد یا بدون خطر بودن عمل نیست. مقدار خونریزی، درد و نیاز به داروی مسکن به وسعت جراحی، بیماری زمینه ای و شرایط فردی بستگی دارد.
برش کوچک تر و بهبودی سریع تر
کوچک بودن برش ها معمولا جای زخم محدودتر و بهبود سریع تری ایجاد می کند. مطالعات و راهنماهای بالینی نیز برای بسیاری از اعمال کم تهاجمی، بستری کوتاه تر و بازگشت سریع تر به فعالیت را نسبت به جراحی باز گزارش می کنند.
با این حال سرعت بهبود را نباید فقط از روی اندازه زخم پوستی قضاوت کرد. برای مثال، فردی که با چند برش کوچک تحت جراحی وسیع روده قرار گرفته است همچنان به زمان قابل توجهی برای ترمیم بافت های داخلی نیاز دارد.
عوارض و خطرات عمل لاپاروسکوپی
لاپاروسکوپی در بسیاری از بیماران ایمن انجام می شود، اما مانند هر جراحی و بیهوشی دیگری بدون خطر نیست. نوع و احتمال عوارض به جراحی، سن، بیماری های همراه، سابقه عمل قبلی و شرایط حین جراحی وابسته است.
عوارض شایع پس از لاپاروسکوپی
بخشی از علائم روزهای اول نتیجه طبیعی جراحی یا بیهوشی هستند و معمولا به تدریج کمتر می شوند:
- درد یا حساسیت اطراف برش ها
- نفخ، احساس فشار یا گرفتگی شکم
- درد شانه ناشی از تحریک دیافراگم توسط گاز باقی مانده
- خستگی و خواب آلودگی
- تهوع یا استفراغ خفیف بعد از بیهوشی
- گلودرد کوتاه مدت به دلیل لوله تنفسی در بعضی بیماران
درد شانه و نفخ اغلب طی چند ساعت تا چند روز کاهش پیدا می کنند. اگر علائم به جای بهتر شدن شدیدتر شوند، باید با تیم درمان تماس بگیرید.
عوارض نادر و جدی
عوارض جدی کمتر شایع هستند، اما شناخت آنها اهمیت زیادی دارد. این عوارض می توانند شامل خونریزی داخلی، عفونت، آسیب به روده، مثانه، حالب یا عروق، لخته خون، فتق در محل برش و واکنش شدید به داروهای بیهوشی باشند.
در موارد محدودی ممکن است برای کنترل خونریزی، ترمیم آسیب یا ادامه ایمن جراحی نیاز به تبدیل عمل لاپاروسکوپی به جراحی باز باشد. تبدیل روش جراحی لزوما به معنی خطا یا شکست نیست؛ گاهی ایمن ترین تصمیم برای بیمار است.
Laparoscopy is a way of doing surgery using small incisions (cuts).
ترجمه: لاپاروسکوپی روشی برای انجام جراحی با استفاده از برش های کوچک است.
به نقل از “ACOG”
همچنین بخوانید:عمل بای پس معدهدوره نقاهت بعد از عمل لاپاروسکوپی
مدت نقاهت به هدف عمل وابسته است. پس از یک لاپاروسکوپی تشخیصی ساده ممکن است طی چند روز حال عمومی بسیار بهتر شود، اما پس از جراحی درمانی بزرگ، بازگشت کامل بدن می تواند چند هفته طول بکشد.
در برخی راهنماها بهبود پس از لاپاروسکوپی تشخیصی تا حدود ۱۰ روز و بازگشت به کار تا حدود ۳ هفته ذکر شده است. پس از جراحی های درمانی پیچیده، بهبودی کامل ممکن است حدود ۶ تا ۸ هفته زمان ببرد. این اعداد تقریبی هستند و دستور جراح خودتان اولویت دارد.
درد، نفخ و درد شانه بعد از عمل
احساس درد خفیف تا متوسط اطراف زخم و نفخ شکم در روزهای نخست دور از انتظار نیست. مقدار کمی از دی اکسید کربن ممکن است پس از جراحی باقی بماند و با تحریک دیافراگم باعث درد ارجاعی در شانه شود.
این ناراحتی معمولا طی چند ساعت تا چند روز فروکش می کند. حرکت آرام و راه رفتن کوتاه در صورت اجازه پزشک می تواند به فعالیت روده و کاهش بی حرکتی کمک کند. برای کنترل درد فقط داروهایی را مصرف کنید که در دستور ترخیص شما مشخص شده اند.
مراقبت از زخم و بخیه ها
زخم ها را مطابق دستور جراح تمیز و خشک نگه دارید. زمان مجاز دوش گرفتن، تعویض پانسمان و برداشتن بخیه به نوع بسته شدن زخم بستگی دارد.
- زخم را روزانه از نظر افزایش قرمزی، تورم، خونریزی یا ترشح بررسی کنید.
- پوسته زخم یا چسب پوستی را دستکاری نکنید.
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده است از غوطه ور شدن طولانی در وان یا استخر خودداری کنید.
- اگر پانسمان خیس یا آلوده شد، طبق دستور تیم درمان آن را تعویض کنید.
در بعضی راهنماها خشک نگه داشتن زخم در ۲۴ ساعت اول توصیه شده است، اما دستور جراح با توجه به نوع بخیه و پانسمان می تواند متفاوت باشد.
بازگشت به کار و فعالیت های روزمره
پس از یک اقدام محدود ممکن است ظرف چند روز بتوانید فعالیت های سبک را انجام دهید. بازگشت به کار اداری گاهی زودتر از مشاغلی ممکن است که شامل بلند کردن بار، فعالیت بدنی شدید یا ایستادن طولانی هستند.
رانندگی را زمانی شروع کنید که اثر داروهای خواب آور و مسکن برطرف شده باشد، بتوانید بدون درد قابل توجه بنشینید و حرکت کنید و در صورت نیاز ترمز اضطراری انجام دهید. درباره ورزش، بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت جنسی نیز زمان مشخص شده در دستور ترخیص را رعایت کنید.
علائم هشدار بعد از لاپاروسکوپی
اگر پس از ترخیص هر یک از علائم زیر ایجاد شد، منتظر ویزیت بعدی نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید:
- تب، لرز یا احساس بیماری واضح
- درد شکم که شدید است یا به جای کاهش، بیشتر می شود
- استفراغ شدید یا مداوم و ناتوانی در نوشیدن مایعات
- افزایش قرمزی، تورم، درد، خونریزی یا خروج چرک از زخم
- خونریزی غیرعادی یا قابل توجه
- تورم و درد یک طرفه ساق یا پا
- سرفه خونی، تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- درد قفسه سینه، ضعف شدید یا غش
- ناتوانی در دفع ادرار در شرایطی که انتظار می رود ادرار کنید
درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، اختلال هوشیاری یا حال عمومی بسیار نامناسب می تواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد و نیاز به اقدام فوری دارد. اگر پس از جراحی در بیمارستان پارسا درباره شدت علائم یا مسیر پیگیری تردید دارید، با بخش یا پزشک معالج خود تماس بگیرید و در علائم اورژانسی به نزدیک ترین مرکز اورژانس مراجعه کنید.
همچنین بخوانید:عمل فتق نافتفاوت لاپاروسکوپی با جراحی باز
تفاوت اصلی در مسیر دسترسی جراح به اندام هدف است. در جراحی باز معمولا یک برش بزرگ تر ایجاد می شود؛ در لاپاروسکوپی جراح از چند برش کوچک، دوربین و ابزارهای بلند استفاده می کند.
| معیار | لاپاروسکوپی | جراحی باز |
| اندازه برش | معمولا چند برش کوچک | یک برش بزرگ تر |
| درد پس از عمل | در بسیاری از اعمال کمتر | معمولا بیشتر به دلیل برش وسیع تر |
| مدت بستری | اغلب کوتاه تر | در بسیاری از اعمال طولانی تر |
| بازگشت به فعالیت | معمولا سریع تر | اغلب به زمان بیشتری نیاز دارد |
| جای زخم | کوچک تر و متعدد | بزرگ تر |
| امکان انجام برای همه بیماران | خیر؛ به بیماری و شرایط جراحی بستگی دارد | در برخی شرایط پیچیده یا اورژانسی مناسب تر است |
کم تهاجمی بودن به معنی بهتر بودن لاپاروسکوپی در تمام شرایط نیست. چسبندگی شدید، خونریزی، التهاب گسترده، بعضی توده ها یا یافته های غیرمنتظره ممکن است جراحی باز را به انتخاب ایمن تر تبدیل کنند. بهترین روش زمانی مشخص می شود که جراح مزایا، خطرات، نوع بیماری و سابقه پزشکی شما را در کنار هم بررسی کند.
