واکسن دوماهگی نوزاد
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
- واکسن دوماهگی نوزاد یکی از مهم ترین نوبت های ایمن سازی است؛ چون چند واکسن پایه در همین مراجعه شروع یا تکرار می شوند.
- در برنامه رایج کشوری ایران، نوبت دو ماهگی شامل واکسن پنج گانه، قطره فلج اطفال، واکسن روتاویروس و واکسن پنوموکوک است؛ البته والدین باید برنامه نهایی را با کارت واکسن و مرکز بهداشت محل سکونت تطبیق دهند.
- تب خفیف، بی قراری، خواب آلودگی، کاهش اشتها و درد یا قرمزی محل تزریق معمولا قابل انتظار است و اغلب طی 24 تا 48 ساعت بهتر می شود.
- تب بالا، گریه غیرقابل آرام شدن، بی حالی شدید، تنگی نفس، کهیر منتشر، تورم صورت یا لب، استفراغ مکرر یا خون در مدفوع نیاز به تماس فوری با پزشک یا مراجعه اورژانسی دارد.
- اگر نوزاد بیماری متوسط تا شدید، نقص ایمنی، سابقه حساسیت شدید به واکسن، سابقه انسداد روده یا علائم عفونت فعال دارد، قبل از تزریق حتما پزشک یا کارشناس واکسیناسیون را مطلع کنید.
واکسن دوماهگی نوزاد شامل چیست؟
در دو ماهگی، هدف فقط تزریق چند آمپول نیست؛ این نوبت بخشی از برنامه ای است که بدن نوزاد را در برابر چند بیماری جدی و قابل پیشگیری آماده می کند. واکسن پنج گانه یا پنتاوالان از کودک در برابر دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، هپاتیت B و عفونت های ناشی از هموفیلوس آنفلوانزای نوع b محافظت می کند. واکسن پنوموکوک نیز برای کاهش خطر بیماری هایی مانند ذات الریه، مننژیت و عفونت خونی ناشی از پنوموکوک اهمیت دارد.
روتاویروس عامل شایع اسهال و استفراغ در کودکان خردسال است. واکسن آن خوراکی است و معمولا از دو ماهگی شروع می شود. در برنامه واکسیناسیون، زمان دقیق هر واکسن باید با کارت واکسن، سن واقعی کودک و دستورالعمل مرکز بهداشت تطبیق داده شود.
| واکسن | روش دریافت | هدف اصلی | نکته مهم برای والدین |
| پنج گانه یا پنتاوالان | تزریقی | دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، هپاتیت B و Hib | تب و درد محل تزریق می تواند رخ دهد. |
| فلج اطفال | معمولا خوراکی در برنامه ایران | پیشگیری از فلج اطفال | طبق کارت واکسن و برنامه کشوری انجام می شود. |
| روتاویروس | خوراکی | کاهش خطر اسهال شدید، استفراغ و کم آبی | در بیماری متوسط تا شدید گوارشی ممکن است به تعویق بیفتد. |
| پنوموکوک | تزریقی | کاهش خطر ذات الریه، مننژیت و عفونت خونی | ممکن است تب، بی قراری یا حساسیت محل تزریق ایجاد کند. |
واکسن پنج گانه در دو ماهگی
پنج گانه یکی از اصلی ترین واکسن های شیرخوارگی است. جزء سیاه سرفه آن برای محافظت نوزاد اهمیت زیادی دارد، چون سیاه سرفه در ماه های اول زندگی می تواند شدیدتر از سنین بالاتر باشد. جزء Hib هم با آنفلوانزای فصلی فرق دارد و بیشتر برای پیشگیری از عفونت های جدی مانند مننژیت و برخی عفونت های تنفسی اهمیت دارد.
قطره فلج اطفال در دو ماهگی
فلج اطفال بیماری نادری به نظر می رسد، اما برنامه واکسیناسیون منظم دلیل اصلی کاهش گسترده آن است. اگر نوبت قبلی یا کارت واکسن کودک کامل نیست، آن را همراه داشته باشید تا کارشناس واکسیناسیون بداند کودک چه دوزهایی را گرفته و آیا نیاز به اصلاح برنامه دارد یا نه.
واکسن روتاویروس در دو ماهگی
روتاویروس از راه خوراکی داده می شود و هدف آن کاهش خطر اسهال شدید، استفراغ و کم آبی است. دوز اول این واکسن معمولا از اوایل شیرخوارگی شروع می شود و تاخیر زیاد در دریافت آن می تواند محدودیت ایجاد کند. اگر کودک اسهال، استفراغ یا بیماری متوسط تا شدید دارد، قبل از دریافت واکسن با پزشک یا کارشناس واکسیناسیون مشورت کنید.
واکسن پنوموکوک در دو ماهگی
پنوموکوک می تواند باعث بیماری های جدی مانند عفونت گوش میانی، سینوزیت، ذات الریه، مننژیت و عفونت خونی شود. واکسن پنوموکوک برای کودکان خردسال اهمیت زیادی دارد، چون سیستم ایمنی آنها هنوز کامل نشده و عفونت های شدید در این سن می توانند سریع تر پیشرفت کنند.
زمان دقیق واکسن دوماهگی و تاخیر در مراجعه
منظور از دو ماهگی معمولا حوالی پایان 2 ماهگی براساس تاریخ تولد نوزاد است. اگر کودک چند روز زودتر یا دیرتر مراجعه کند، تصمیم نهایی به سن دقیق، نوع واکسن، وضعیت سلامت همان روز و دستورالعمل مرکز واکسیناسیون بستگی دارد. بهتر است والدین مراجعه را عقب نیندازند، چون بعضی واکسن ها، به ویژه روتاویروس، محدودیت سنی دارند.
اگر نوبت را فراموش کرده اید، از برنامه خودسرانه استفاده نکنید و برای جبران واکسن به مرکز بهداشت یا پزشک کودک مراجعه کنید. در بسیاری از موارد، برنامه واکسیناسیون از نو شروع نمی شود؛ بلکه طبق فاصله های مجاز ادامه پیدا می کند. با این حال، این تصمیم باید با بررسی کارت واکسن انجام شود.
| وضعیت کودک | اقدام بهتر |
| کودک سالم است و فقط چند روز تاخیر دارد | با کارت واکسن به مرکز واکسیناسیون مراجعه کنید. |
| تب، اسهال شدید، استفراغ مکرر یا بی حالی دارد | قبل از واکسن با پزشک یا کارشناس واکسیناسیون مشورت کنید. |
| نوبت قبلی ناقص است یا کارت واکسن گم شده | سوابق موجود، تاریخ تولد و هر مدرک قبلی را همراه ببرید. |
| نوزاد بیماری زمینه ای یا نقص ایمنی دارد | تصمیم واکسن باید با نظر پزشک و مرکز واکسیناسیون باشد. |
قبل از واکسن دوماهگی چه کار کنیم؟
روز واکسن، کودک باید تا حد امکان در وضعیت پایدار باشد. نیازی نیست نوزاد را ناشتا ببرید. شیر مادر یا شیر معمول کودک را طبق روال بدهید، مگر پزشک دستور دیگری داده باشد. پوشک، لباس اضافه، کارت واکسن، شناسنامه یا مدارک هویتی و داروهای مصرفی کودک را همراه داشته باشید.
اگر نوزاد در روزهای اخیر تب داشته، آنتی بیوتیک یا داروی خاص مصرف کرده، بستری شده، تشنج داشته، واکنش شدید به واکسن قبلی نشان داده یا دچار اسهال و استفراغ واضح است، این موارد را قبل از تزریق بگویید. پنهان کردن علائم، تصمیم گیری درست را سخت می کند.
چه اطلاعاتی را به کارشناس واکسن بگوییم؟
نام بیماری های زمینه ای، سابقه تولد زودرس، وزن خیلی پایین هنگام تولد، حساسیت شدید دارویی یا غذایی، بستری اخیر، مصرف داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی، سابقه تشنج، سابقه گریه طولانی بعد از واکسن قبلی و هر واکنش غیرعادی را مطرح کنید. اگر پزشک کودک قبلا درباره نوع خاصی از واکسن هشدار داده، آن یادداشت یا نسخه را همراه داشته باشید.
آیا قبل از واکسن باید داروی ضد تب بدهیم؟
دادن داروی ضد تب پیشگیرانه و بدون دستور پزشک توصیه عمومی نیست. اگر بعد از واکسن تب یا درد ایجاد شد، نوع دارو و مقدار آن باید براساس وزن، سن و نظر پزشک تعیین شود. برای نوزاد دو ماهه، استفاده خودسرانه از دارو، حتی داروهای رایج، می تواند خطرناک باشد. از آسپرین برای کودک استفاده نکنید.
مراقبت های بعد از واکسن دوماهگی
بعد از واکسن، کودک را از نظر تنفس، رنگ پوست، هوشیاری، تب، تغذیه و شدت گریه زیر نظر بگیرید. اغلب واکنش های خفیف در 24 تا 48 ساعت اول دیده می شوند. در محل تزریق ممکن است قرمزی، گرمی، درد یا تورم خفیف وجود داشته باشد. برای کاهش ناراحتی، لباس آزاد بپوشانید و محل تزریق را فشار ندهید.
شیر دادن، بغل کردن، تماس پوست با پوست، آرام صحبت کردن و محیط کم سر و صدا به آرام شدن نوزاد کمک می کند. اگر پزشک اجازه داده باشد، داروی ضد تب فقط بعد از بروز تب یا درد و طبق دوز اعلام شده مصرف می شود. محل تزریق را ماساژ ندهید و از گذاشتن مواد خانگی، پمادهای نامشخص یا کمپرس خیلی سرد روی پوست نوزاد خودداری کنید.
تب بعد از واکسن دوماهگی
تب خفیف بعد از واکسن می تواند طبیعی باشد، اما در نوزاد کوچک باید دقیق تر برخورد کنیم. دمای بدن را با دماسنج معتبر اندازه بگیرید، نه فقط با لمس پیشانی. اگر تب بالا است، تب ادامه دار است، کودک شیر نمی خورد، بی حال است یا ظاهر او شما را نگران می کند، با پزشک تماس بگیرید. در سنین پایین، تاخیر در بررسی تب می تواند خطرساز باشد.
درد و تورم محل تزریق
کمی درد، قرمزی و حساسیت در ران یا محل تزریق قابل انتظار است. لباس تنگ نپوشانید و کودک را طوری در آغوش بگیرید که فشار مستقیم روی محل تزریق نیاید. اگر تورم رو به افزایش است، قرمزی وسیع می شود، محل بسیار داغ است، ترشح دارد یا کودک پای خود را اصلا حرکت نمی دهد، معاینه لازم است.
The first dose of rotavirus vaccine is recommended at 2 months of age to help protect infants against severe diarrhea, vomiting, dehydration, and possible hospitalization caused by rotavirus infection.
دوز اول واکسن روتاویروس در دو ماهگی توصیه می شود تا از نوزاد در برابر اسهال شدید، استفراغ، کم آبی بدن و احتمال بستری شدن ناشی از عفونت روتاویروس محافظت کند.
به نقل از CDC
عوارض طبیعی و علائم هشدار بعد از واکسن
بعد از واکسن دوماهگی، علائمی مثل درد و قرمزی محل تزریق، تب خفیف، کاهش اشتها، بی قراری و خواب آلودگی می توانند رخ دهند. این علائم معمولا کوتاه مدت هستند و طی 24 تا 48 ساعت بهتر می شوند. درباره واکسن روتاویروس، بیشتر عوارض خفیف است؛ اما والدین باید علائم گوارشی غیرعادی را جدی بگیرند، چون در موارد نادر احتمال درهم رفتگی روده مطرح می شود.
| علامت | ممکن است طبیعی باشد | چه زمانی پیگیری کنیم؟ |
| تب | تب خفیف و کوتاه مدت | تب بالا، تب ماندگار، بی حالی یا شیر نخوردن |
| گریه و بی قراری | بی قراری خفیف در همان روز | گریه شدید، مداوم یا غیرقابل آرام شدن |
| محل تزریق | درد، قرمزی یا تورم کم | تورم زیاد، قرمزی منتشر، ترشح یا درد شدید |
| علائم آلرژی | طبیعی محسوب نمی شود | کهیر منتشر، خس خس، تورم لب یا صورت، تنگی نفس |
| علائم گوارشی شدید | کمی بی اشتهایی ممکن است رخ دهد | استفراغ مکرر، شکم درد حمله ای، مدفوع خونی یا بی حالی |
چه زمانی باید سریع مراجعه کنیم؟
اگر کودک دچار تنگی نفس، کبودی، تورم صورت یا زبان، کهیر منتشر، بی حالی شدید، تشنج، گریه طولانی و غیرقابل آرام شدن، تب بالا، کاهش واضح ادرار، امتناع از شیر خوردن، استفراغ مکرر، شکم درد شدید، جمع کردن پاها به داخل شکم همراه با گریه های دوره ای یا وجود خون در مدفوع شد، معطل نکنید. در این شرایط با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
چه نوزادانی قبل از واکسن نیاز به بررسی بیشتر دارند؟
بیشتر نوزادان سالم می توانند طبق برنامه واکسینه شوند، اما چند وضعیت نیاز به بررسی دارد. حساسیت شدید به دوز قبلی یا اجزای واکسن، نقص ایمنی شدید، سابقه درهم رفتگی روده، بیماری متوسط تا شدید، تب قابل توجه، اسهال شدید یا استفراغ مکرر از مواردی هستند که باید قبل از واکسن با پزشک یا کارشناس واکسیناسیون مطرح شوند.
کودکانی که با بیماری قلبی، ریوی، عصبی، نقص ایمنی، مشکلات گوارشی مهم، سابقه بستری طولانی یا تولد بسیار زودرس زندگی می کنند، نباید خودسرانه از واکسن محروم شوند؛ اما باید برنامه آنها دقیق تر و با نظر پزشک تنظیم شود. تصمیم درست، حذف واکسن نیست؛ بلکه انتخاب زمان و روش ایمن تر براساس شرایط کودک است.
سرماخوردگی خفیف مانع واکسن است؟
اگر کودک فقط کمی آبریزش بینی یا علائم خفیف دارد و حال عمومی، تغذیه و دمای بدن مناسب است، ممکن است واکسن طبق نظر کارشناس انجام شود. اما تب، بی حالی، اسهال شدید، استفراغ مکرر یا عفونت فعال متوسط تا شدید نیاز به ارزیابی دارد. معیار اصلی، حال عمومی نوزاد و نظر تیم واکسیناسیون است.
سوال هایی که والدین در روز مراجعه باید بپرسند
روز واکسن، پرسیدن چند سوال ساده به مراقبت بهتر کمک می کند: امروز دقیقا چه واکسن هایی دریافت شد؟ نوبت بعدی چه تاریخی است؟ اگر تب ایجاد شد، چه زمانی تماس بگیریم؟ برای داروی ضد تب، دوز براساس وزن کودک چقدر است؟ کدام علائم بعد از روتاویروس یا پنوموکوک مهم ترند؟ آیا واکسن امروز در کارت واکسن ثبت شد؟
از مرکز واکسیناسیون بخواهید تاریخ مراجعه بعدی را واضح در کارت بنویسد. اگر قرار است سفر کنید یا دسترسی شما به مرکز بهداشت سخت است، همان روز درباره زمان بندی بعدی سوال کنید تا برنامه کودک عقب نیفتد.
نوبت دهی و پیگیری در بیمارستان پارسا
اگر درباره واکسن دوماهگی نوزاد، تب بعد از واکسن، تاخیر در واکسیناسیون، بیماری زمینه ای کودک یا واکنش غیرعادی بعد از تزریق نگرانی دارید، بهتر است با پزشک کودکان مشورت کنید. در بیمارستان پارسا می توانید برای ارزیابی وضعیت عمومی نوزاد، بررسی علائم هشدار، راهنمایی درباره مراقبت های بعد از واکسن و تصمیم گیری درباره مراجعه بعدی از مسیر نوبت دهی و خدمات درمانی کودکان کمک بگیرید.
واکسیناسیون منظم، یکی از ساده ترین و موثرترین راه های پیشگیری از بیماری های جدی دوران کودکی است. با این حال، هر نوزاد شرایط خودش را دارد. کارت واکسن را نگه دارید، زمان نوبت بعدی را یادداشت کنید، علائم غیرعادی را جدی بگیرید و در تصمیم های پزشکی، به جای توصیه های پراکنده، از پزشک و مراکز معتبر کمک بگیرید.
