شیردهی در دوران بارداری
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
- در بیشتر بارداری های کم خطر، شیردهی به کودک بزرگ تر به تنهایی دلیل سقط جنین یا زایمان زودرس نیست و معمولا می توان آن را با پایش پزشکی ادامه داد.
- تصمیم به ادامه یا قطع شیردهی به وضعیت بارداری، خونریزی یا انقباضات، رشد جنین، تغذیه مادر، سن کودک شیرخوار و میزان وابستگی او به شیر مادر بستگی دارد.
- اگر خونریزی واژینال، انقباضات منظم و دردناک، خروج مایع از واژن، درد شدید شکم، ضعف شدید یا کاهش حرکت جنین دارید، شیردهی را متوقف کنید و برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید.
- در بارداری ممکن است حجم شیر کاهش پیدا کند، طعم آن تغییر کند و به تدریج به آغوز تبدیل شود. بعضی کودکان در همین مرحله خودبه خود از شیر گرفته می شوند.
- اگر کودک کمتر از ۱۲ ماه دارد، کاهش شیر اهمیت بیشتری دارد. وزن گیری، تعداد پوشک های خیس و دریافت شیر جایگزین باید با نظر متخصص کودکان بررسی شود.
- پس از زایمان نیز شیردهی همزمان به نوزاد و کودک بزرگ تر امکان پذیر است، اما دریافت آغوز و شیر کافی توسط نوزاد تازه متولد شده اولویت دارد.
آیا شیردهی در دوران بارداری بی خطر است؟
برای بیشتر مادرانی که بارداری تک قلویی، کم خطر و بدون علامت هشدار دارند، ادامه شیردهی معمولا امکان پذیر است. بارداری به تنهایی دلیل کافی برای از شیر گرفتن کودک نیست. با این حال، ایمنی شیردهی در دوران بارداری یک حکم یکسان برای همه مادران ندارد و باید شرایط مادر، جنین و کودک شیرخوار همزمان بررسی شود.
مکیدن پستان باعث ترشح اکسی توسین می شود. این هورمون در خروج شیر نقش دارد و می تواند انقباض های خفیف و گذرای رحم ایجاد کند. در یک بارداری سالم، این انقباض ها معمولا کوتاه هستند و شواهد موجود افزایش قطعی عوارض بارداری را نشان نمی دهند. با نزدیک شدن به زمان زایمان، حساسیت رحم به اکسی توسین بیشتر می شود؛ بنابراین بروز انقباض های منظم، دردناک یا ماندگار نیاز به ارزیابی دارد.
تأثیر شیردهی بر سقط جنین و زایمان زودرس
مرورهای نظام مند و متاآنالیزهای منتشرشده تاکنون، در مجموع افزایش معناداری در سقط جنین، زایمان زودرس یا شروع زودرس دردهای زایمانی در مادران دارای بارداری کم خطر نشان نداده اند. با این حال، بیشتر مطالعات مشاهده ای هستند و کیفیت، وضعیت تغذیه مادر و تعریف شیردهی در آنها یکسان نیست؛ به همین دلیل نمی توان نتیجه را برای همه بارداری ها قطعی دانست.
یک مطالعه مشاهده ای در آمریکا میان «شیردهی انحصاری کودک در زمان بارداری» و افزایش سقط ارتباط آماری گزارش کرد، اما چنین مطالعه ای نمی تواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند. تعداد موارد شیردهی انحصاری در آن مطالعه کم بود و عوامل دیگری مانند فاصله کوتاه بین دو بارداری، وضعیت تغذیه و شرایط اجتماعی می توانستند بر نتیجه اثر بگذارند. این یافته در مرورها و متاآنالیزهای بعدی به صورت قطعی تکرار نشد.
اگر سابقه زایمان زودرس، سقط های مکرر، کوتاهی یا نارسایی دهانه رحم، خونریزی در بارداری، چندقلویی، اختلال جفت یا نشانه های تهدید به زایمان زودرس دارید، پیش از ادامه شیردهی با متخصص زنان و زایمان مشورت کنید. وجود یکی از این عوامل به معنی قطع خودکار شیردهی نیست؛ تصمیم به شدت خطر و نظر پزشک بستگی دارد.
تأثیر شیردهی بر رشد و سلامت جنین
بیشتر مرورهای پیشین تفاوت مشخصی در میانگین وزن تولد پیدا نکرده اند. متاآنالیز سال ۲۰۲۵ نیز اثر معناداری بر میانگین وزن تولد گزارش نکرد، اما در تحلیل تجمیعی، فراوانی وزن کم هنگام تولد و محدودیت رشد داخل رحم در گروه شیردهی بیشتر بود. ناهمگونی مطالعات و نقش تغذیه، فاصله بارداری ها و وضعیت اقتصادی باعث می شود این ارتباط را نتوان به تنهایی به شیردهی نسبت داد.
برای کاهش خطر، افزایش وزن مادر، رشد رحم، اندازه گیری های سونوگرافی و حرکات جنین باید مطابق برنامه مراقبت بارداری پیگیری شوند. کاهش وزن مادر، رشد کمتر از انتظار جنین یا کم خونی درمان نشده می تواند نیاز به اصلاح تغذیه، کاهش دفعات شیردهی یا از شیر گرفتن کودک را مطرح کند.
پس از بارداری در دوران شیردهی چه کنیم؟
پس از مثبت شدن آزمایش بارداری، شیردهی را ناگهانی قطع نکنید؛ مگر اینکه خونریزی، درد شدید، انقباض های منظم یا دستور مشخص پزشک داشته باشید. ابتدا سن کودک، میزان وابستگی او به شیر، وضعیت وزن گیری، سابقه بارداری و علائم فعلی خود را بررسی کنید.
ارزیابی وضعیت مادر، بارداری و کودک شیرخوار
سه بخش اصلی باید در تصمیم گیری بررسی شوند:
| موضوع ارزیابی | شرایط مناسب تر برای ادامه شیردهی | موارد نیازمند بازبینی پزشکی |
| وضعیت مادر | وزن گیری قابل قبول، فشار خون طبیعی، تغذیه کافی، نبود ضعف یا کم خونی علامت دار | کاهش وزن مداوم، رنگ پریدگی، تپش قلب، سرگیجه، کم خونی، سوء تغذیه یا خستگی ناتوان کننده |
| وضعیت بارداری | بارداری کم خطر، رشد مناسب جنین و نبود خونریزی یا انقباض های غیرطبیعی | خونریزی، درد لگنی، انقباض های منظم، خروج مایع، کوتاهی دهانه رحم، اختلال جفت یا رشد ناکافی جنین |
| کودک شیرخوار | رشد مناسب، دریافت غذای کمکی متناسب با سن و وابستگی کمتر به شیر مادر | سن کمتر از ۱۲ ماه، کاهش وزن یا توقف رشد، کاهش ادرار، بی قراری مداوم پس از شیر خوردن یا ناتوانی در دریافت شیر جایگزین |
برای کودک کمتر از ۱۲ ماه، وزن گیری و دریافت شیر اهمیت ویژه دارد؛ زیرا کاهش تولید شیر در بارداری ممکن است پیش از آن رخ دهد که خانواده متوجه تغییر شود. در کودک بزرگ تر از ۱۲ ماه، کیفیت غذاهای خانوادگی و دریافت منابع پروتئین، آهن و کلسیم نیز باید بررسی شود.
مشورت با پزشک و متخصص شیردهی
متخصص زنان و زایمان وضعیت بارداری، جفت، دهانه رحم و رشد جنین را ارزیابی می کند. متخصص کودکان، وزن و قد کودک، منحنی رشد و نیاز او به شیر جایگزین را بررسی می کند. کارشناس تغذیه یا متخصص شیردهی نیز می تواند برای تنظیم وعده ها، اصلاح گرفتن پستان، کاهش درد و برنامه از شیر گرفتن کمک کند.
در بیمارستان پارسا امکان دریافت نوبت از پزشکان زنان و زایمان، متخصصان اطفال و کارشناس تغذیه وجود دارد. مراجعه همزمان به این گروه ها زمانی مفید است که کودک کمتر از یک سال دارد، مادر وزن کم می کند یا درباره رشد جنین و کودک نگرانی وجود دارد.
تا چه زمانی می توان در بارداری به کودک شیر داد؟
برای بارداری کم خطر، هفته مشخص و ثابتی برای پایان شیردهی تعیین نشده است. برخی مادران تا سه ماهه دوم، برخی تا اواخر بارداری و بعضی تا زمان زایمان ادامه می دهند. معیار اصلی، نبود علائم خطر، رشد مناسب جنین و کودک و توان جسمی و روانی مادر است.
شرایط ادامه شیردهی تا اواخر بارداری
ادامه شیردهی تا اواخر بارداری زمانی منطقی تر است که بارداری کم خطر باشد، خونریزی یا انقباض غیرطبیعی وجود نداشته باشد، رشد جنین مناسب باشد و مادر کاهش وزن، کم خونی شدید یا خستگی ناتوان کننده نداشته باشد.
اگر کودک بیش از ۱۲ ماه دارد، غذای متنوع می خورد و شیر مادر تنها منبع اصلی تغذیه او نیست، کاهش طبیعی حجم شیر معمولا نگرانی کمتری ایجاد می کند. در کودکان کوچک تر، پایش نزدیک تر وزن و دریافت شیر لازم است.
شرایطی که قطع شیردهی را ضروری می کند
قطع یا محدود کردن شیردهی ممکن است پس از ارزیابی پزشک در شرایطی مانند تهدید به زایمان زودرس، خونریزی واژینال مکرر یا قابل توجه، انقباض های منظم و دردناک، پارگی کیسه آب، مشکل جدی جفت، رشد ناکافی جنین، سوء تغذیه یا کم خونی شدید مادر و وزن گیری ناکافی کودک لازم شود.
خونریزی روشن، درد شدید شکم یا لگن، غش یا ضعف شدید، خروج ناگهانی مایع از واژن و انقباض هایی که با استراحت و نوشیدن آب برطرف نمی شوند، علائم مراجعه فوری هستند. در این وضعیت ها برای ادامه یا قطع شیردهی منتظر نوبت معمول نمانید.
عوارض و چالش های شیردهی در دوران بارداری
بیشتر چالش های شیردهی در بارداری به تغییرات هورمونی، کاهش حجم شیر و افزایش نیازهای جسمی مادر مربوط می شوند. این مشکلات همیشه به معنی خطر برای بارداری نیستند، اما شدت آنها می تواند تصمیم مادر برای ادامه یا کاهش شیردهی را تغییر دهد.
حساسیت نوک پستان، تهوع و خستگی
افزایش حساسیت و درد نوک پستان به ویژه در سه ماهه اول شایع است. اصلاح وضعیت کودک، گرفتن عمیق تر پستان، کوتاه کردن مدت هر نوبت و انتخاب حالت نشسته یا خوابیده می تواند تحمل شیردهی را آسان تر کند. اگر درد با ترک، زخم، ترشح، قرمزی یا تب همراه است، احتمال آسیب پوستی یا عفونت باید بررسی شود.
برخی مادران هنگام شیر دادن تهوع بیشتری احساس می کنند. خوردن یک میان وعده ساده پیش از شیردهی، نوشیدن جرعه جرعه آب، پرهیز از شیردهی با معده کاملا خالی و استراحت در وضعیت راحت می تواند کمک کننده باشد. حساسیت پستان، تهوع و کاهش شیر از تغییرات شناخته شده شیردهی در بارداری هستند.
خستگی شدید را فقط به بارداری یا مراقبت از کودک نسبت ندهید. کم خونی، کمبود دریافت انرژی، مشکلات تیروئید، اختلال خواب یا بیماری های دیگر نیز می توانند نقش داشته باشند. خستگی همراه با تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجه یا ناتوانی در فعالیت روزانه نیاز به ارزیابی دارد.
کم خونی و افزایش نیازهای تغذیه ای مادر
بارداری و تولید شیر هر دو به انرژی و مواد مغذی نیاز دارند. در صورت فاصله کوتاه میان زایمان و بارداری جدید، ذخایر آهن و برخی ریزمغذی ها ممکن است هنوز کامل نشده باشند. آزمایش شمارش کامل سلول های خون معمولا در شروع مراقبت بارداری و بار دیگر حدود هفته های ۲۴ تا ۲۸ درخواست می شود؛ زمان دقیق آزمایش به سابقه و نظر پزشک بستگی دارد.
مقدار توصیه شده آهن در بارداری برای بیشتر زنان بالغ ۲۷ میلی گرم در روز است. این عدد شامل مجموع دریافت از غذا و مکمل می شود و به معنی مصرف خودسرانه قرص آهن با این دوز نیست. مقدار مکمل باید با توجه به آزمایش خون، رژیم غذایی، عوارض گوارشی و مکمل بارداری تعیین شود. مصرف بیش از نیاز نیز می تواند زیان آور باشد.
خونریزی یا انقباضات رحمی هنگام شیردهی
احساس سفت شدن خفیف و کوتاه رحم هنگام شیردهی ممکن است رخ دهد. اگر این حالت نامنظم، بدون درد و گذرا باشد، معمولا نشانه شروع زایمان نیست. انقباض های منظم، رو به افزایش، دردناک یا همراه با فشار لگنی، کمردرد، خونریزی یا ترشح آبکی باید بررسی شوند.
هر خونریزی در بارداری ارزش گزارش به پزشک را دارد. خونریزی روشن یا زیاد، دفع لخته، درد یک طرفه یا شدید، سرگیجه، غش، خروج مایع شفاف یا کاهش حرکت جنین نیاز به ارزیابی فوری دارد. در چنین شرایطی تا روشن شدن علت، شیردهی را متوقف کنید و به اورژانس یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
تغییرات شیر مادر در دوران بارداری
هورمون های بارداری می توانند تولید و ترکیب شیر را تغییر دهند؛ حتی اگر کودک با دفعات قبلی شیر بخورد. زمان و شدت این تغییرات در مادران یکسان نیست و با افزایش دفعات شیردهی همیشه قابل جبران نیست.
کاهش حجم شیر و تغییر طعم آن
کاهش حجم شیر ممکن است از سه ماهه اول یا دوم آغاز شود. بعضی کودکان بیشتر درخواست شیر می کنند و بعضی به دلیل کاهش جریان یا تغییر طعم، تمایل کمتری نشان می دهند. افزایش تعداد نوبت ها لزوما تولید شیر را به سطح قبل از بارداری برنمی گرداند؛ زیرا تغییرات هورمونی عامل اصلی هستند.
اگر کودک کمتر از ۱۲ ماه دارد، فقط به مدت مکیدن اعتماد نکنید. بلع قابل شنیدن، رضایت پس از شیر خوردن، تعداد پوشک های خیس و روند وزن گیری باید بررسی شوند. کاهش ادرار، خواب آلودگی غیرعادی، خشکی دهان یا توقف وزن گیری نیازمند تماس با متخصص کودکان است.
تبدیل شیر مادر به آغوز
با پیشرفت بارداری، شیر به تدریج ویژگی های آغوز پیدا می کند. آغوز غلیظ تر، کم حجم تر و از نظر ترکیب با شیر بالغ متفاوت است. خوردن آغوز برای کودک بزرگ تر معمولا زیان آور نیست و ممکن است مدفوع او را نرم تر کند.
ادامه شیردهی کودک بزرگ تر معمولا مانع تشکیل آغوز پس از زایمان نمی شود. با این حال، در روزهای نخست تولد باید نوزاد ابتدا و به دفعات کافی پستان را بگیرد تا آغوز مورد نیاز خود را دریافت کند و تولید شیر متناسب با نیاز او شکل بگیرد.
از شیر گرفتن خودبه خودی کودک
کاهش مقدار شیر، تغییر طعم و دشوارتر شدن وضعیت بغل کردن مادر ممکن است باعث شود کودک دفعات شیر خوردن را کم کند یا کاملا از شیر گرفته شود. این فرایند در بعضی کودکان موقت است و ممکن است پس از تولد نوزاد دوباره درخواست شیر کنند.
اگر کودک خودبه خود شیر خوردن را کنار گذاشت، او را مجبور به ادامه نکنید. تماس بدنی، بغل کردن، قصه خواندن و حفظ برنامه خواب می تواند نیاز عاطفی او را پاسخ دهد. برای کودک کمتر از ۱۲ ماه باید همزمان برنامه شیر جایگزین تنظیم شود.
تغذیه و مراقبت از مادر باردار و شیرده
بدن مادر در بارداری و شیردهی همزمان با نیازهای بیشتری روبه رو است، اما یک عدد ثابت برای همه مادران وجود ندارد. سن، شاخص توده بدنی پیش از بارداری، مرحله بارداری، میزان فعالیت، تعداد دفعات شیردهی و مقدار غذای کمکی کودک بر نیاز واقعی اثر می گذارند.
دریافت کافی انرژی، پروتئین و مایعات
در یک بارداری معمول، سه ماهه اول اغلب به انرژی اضافه قابل توجهی نیاز ندارد. برای سه ماهه دوم حدود ۳۴۰ کیلوکالری و برای سه ماهه سوم حدود ۴۵۰ کیلوکالری اضافه در روز پیشنهاد می شود. شیردهی نیز برای یک مادر با تغذیه مناسب معمولا حدود ۳۳۰ تا ۴۰۰ کیلوکالری بیشتر از نیاز پیش از بارداری ایجاد می کند. این اعداد نباید به صورت ساده با هم جمع شوند؛ زیرا مقدار شیر تولیدشده، ذخایر بدنی و وضعیت وزن مادر متفاوت است.
مقدار مرجع پروتئین در بارداری حدود ۱.۱ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است. در شیردهی همزمان ممکن است نیاز عملی بیشتر باشد و بهتر است از منابع متنوع مانند تخم مرغ، گوشت، مرغ، ماهی کم جیوه، لبنیات، حبوبات، سویا، مغزها و غلات استفاده کنید. رژیم های محدود یا گیاه خواری کامل نیاز به بررسی دقیق تر ویتامین B۱۲، آهن، ید و روی دارند.
آب را بر اساس تشنگی، رنگ ادرار و شرایط آب و هوا بنوشید. ادرار بسیار تیره، خشکی دهان و سردرد می توانند نشانه دریافت ناکافی مایعات باشند. نوشیدن اجباری حجم بسیار زیاد آب، تولید شیر را به طور تضمینی افزایش نمی دهد.
تأمین آهن، کلسیم و سایر ریزمغذی ها
اعداد زیر مقادیر مرجع بارداری برای زنان سالم هستند. در همپوشانی بارداری و شیردهی، مقدار مکمل باید با توجه به رژیم، آزمایش ها و مکمل بارداری تعیین شود؛ زیرا برای جمع کردن ساده نیازهای دو دوره، توصیه واحدی وجود ندارد.
| ماده مغذی | مقدار مرجع روزانه در بارداری | منابع غذایی و نکته کاربردی |
| آهن | ۲۷ میلی گرم | گوشت، مرغ، حبوبات و غلات غنی شده؛ ویتامین C جذب آهن گیاهی را بیشتر می کند. مکمل را خودسرانه افزایش ندهید. |
| کلسیم | ۱۰۰۰ میلی گرم برای سن ۱۹ تا ۵۰ سال و ۱۳۰۰ میلی گرم برای نوجوانان | شیر، ماست، پنیر، نوشیدنی گیاهی غنی شده و برخی سبزی ها؛ مکمل کلسیم و آهن ممکن است نیاز به فاصله زمانی داشته باشند. |
| فولات | ۶۰۰ میکروگرم معادل فولات غذایی | سبزی های برگ سبز، حبوبات و مواد غنی شده؛ نوع و مقدار مکمل باید مطابق نسخه مراقبت بارداری باشد. |
| ید | ۲۲۰ میکروگرم | نمک یددار، لبنیات، تخم مرغ و غذاهای دریایی مناسب بارداری؛ نیاز ید در شیردهی بیشتر می شود. |
| کولین | ۴۵۰ میلی گرم | تخم مرغ، گوشت، لبنیات، سویا و حبوبات؛ بسیاری از مکمل های بارداری کولین کافی ندارند. |
| ویتامین D | ۱۵ میکروگرم یا ۶۰۰ واحد بین المللی | ماهی های چرب، مواد غنی شده و مکمل در صورت نیاز؛ دوز درمانی فقط بر اساس آزمایش و نظر پزشک مصرف شود. |
این مقادیر از مراجع تغذیه بارداری استخراج شده اند. نیاز به ید و کولین در دوره شیردهی می تواند بیشتر باشد؛ بنابراین برچسب مکمل بارداری و مجموع دریافت روزانه باید توسط پزشک یا کارشناس تغذیه بررسی شود.
پایش وزن و علائم کمبودهای تغذیه ای
برای بارداری تک قلویی، محدوده معمول افزایش وزن بر اساس شاخص توده بدنی پیش از بارداری تعیین می شود: حدود ۱۲.۵ تا ۱۸ کیلوگرم برای کم وزنی، ۱۱.۵ تا ۱۶ کیلوگرم برای وزن طبیعی، ۷ تا ۱۱.۵ کیلوگرم برای اضافه وزن و ۵ تا ۹ کیلوگرم برای چاقی. این بازه ها هدف عمومی هستند و روند رشد جنین و شرایط مادر از رسیدن دقیق به یک عدد مهم تر است.
کاهش وزن پیوسته پس از سه ماهه اول، توقف طولانی افزایش وزن، ضعف، رنگ پریدگی، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه، ریزش موی شدید یا گرفتگی های مکرر باید بررسی شوند. این علائم اختصاصی نیستند و تشخیص کمبود تنها بر اساس نشانه ها ممکن نیست.
در صورت نگرانی، پزشک ممکن است شمارش کامل خون، فریتین و بر اساس سابقه آزمایش های دیگری مانند ویتامین B۱۲، ویتامین D یا عملکرد تیروئید درخواست کند. مکمل های آهن، ویتامین D، کلسیم یا فرآورده های گیاهی را بدون بررسی مجموع دوز مصرفی شروع نکنید.
The results revealed that breastfeeding during pregnancy appeared to be unrelated to pregnancy outcome and miscarriage risk.
ترجمه: نتایج نشان داد که شیردهی در دوران بارداری ظاهرا با پیامد نهایی بارداری و خطر سقط جنین ارتباطی ندارد.
از شیر گرفتن کودک در دوران بارداری
اگر ادامه شیردهی برای مادر دردناک، خسته کننده یا از نظر پزشکی نامناسب شده است، از شیر گرفتن تدریجی معمولا فشار جسمی و عاطفی کمتری ایجاد می کند. سن کودک و منبع تغذیه جایگزین باید پیش از حذف شیر مادر مشخص شود.
بهترین زمان برای قطع شیردهی
یک هفته بارداری به عنوان بهترین زمان برای قطع شیردهی وجود ندارد. زمان مناسب هنگامی است که مادر و کودک آمادگی بیشتری دارند یا پزشک به دلیل وضعیت بارداری، رشد جنین، سلامت مادر یا وزن گیری کودک کاهش دفعات را توصیه می کند.
در صورت امکان، از شیر گرفتن را همزمان با تغییرهای بزرگ دیگر مانند جابه جایی خانه، شروع مهدکودک یا روزهای نزدیک به زایمان آغاز نکنید. ایجاد فاصله چند هفته ای میان این تغییرها می تواند اضطراب کودک را کمتر کند. اگر علامت خطر پزشکی وجود دارد، ایمنی بر تدریجی بودن مقدم است.
روش تدریجی و کم تنش از شیر گرفتن
ابتدا نوبتی را حذف کنید که کودک وابستگی کمتری به آن دارد. برای بسیاری از خانواده ها حذف یک نوبت در هر ۳ تا ۷ روز قابل تحمل است، اما سرعت باید با واکنش کودک و وضعیت پستان مادر تنظیم شود.
- مدت هر نوبت را کوتاه تر کنید یا پیش از درخواست کودک، خوراکی، بازی یا فعالیت دیگری پیشنهاد دهید.
- نوبت های مرتبط با خواب را در مراحل آخر حذف کنید و برای آنها بغل کردن، قصه، موسیقی یا همراهی پدر و مراقب را جایگزین کنید.
- به جای رد ناگهانی، زمان و مکان مشخصی برای نوبت های باقی مانده تعیین کنید.
- اگر پستان ها دردناک و پر شدند، فقط به اندازه رفع فشار شیر را بدوشید. تخلیه کامل می تواند تولید شیر را تحریک کند.
- قرمزی موضعی پستان، درد رو به افزایش، تب یا علائم شبیه آنفلوآنزا می تواند نشانه التهاب یا عفونت پستان باشد و نیاز به بررسی دارد.
تغذیه جایگزین متناسب با سن کودک
نوع جایگزین به سن کودک بستگی دارد. کاهش شیر مادر بدون برنامه مناسب، به ویژه در سال اول زندگی، می تواند رشد و آب رسانی کودک را مختل کند.
| سن کودک | تغذیه اصلی پس از کاهش شیر مادر | نکته مهم |
| کمتر از ۶ ماه | شیر دوشیده شده مادر یا شیر خشک مخصوص شیرخوار با نظر متخصص کودکان | آب، آبمیوه، شیر گاو و غذای جامد جایگزین مناسب شیر نیستند. |
| ۶ تا ۱۱ ماه | شیر مادر یا شیر خشک همراه غذای کمکی متنوع از حدود ۶ ماهگی | غذای کمکی مکمل شیر است و شیر گاو نباید پیش از ۱۲ ماهگی نوشیدنی اصلی کودک شود. |
| ۱۲ تا ۲۴ ماه | غذای خانوادگی متنوع، منابع پروتئین و آهن و در صورت تناسب، شیر پاستوریزه کامل | مقدار شیر و لبنیات باید با اشتها، رژیم و رشد کودک هماهنگ شود. شیرهای مخصوص نوپا برای بیشتر کودکان سالم ضرورت ندارند. |
| بیش از ۲۴ ماه | غذای خانوادگی متعادل و لبنیات یا جایگزین غنی شده مناسب | تمرکز اصلی بر تنوع غذایی، آهن، پروتئین، کلسیم و محدود کردن نوشیدنی های شیرین است. |
سازمان جهانی بهداشت تغذیه انحصاری با شیر مادر را تا ۶ ماهگی و ادامه شیردهی همراه غذای کمکی تا ۲ سالگی یا بیشتر توصیه می کند. این توصیه به معنی ممنوع بودن از شیر گرفتن زودتر در شرایط پزشکی یا خانوادگی نیست؛ تغذیه جایگزین باید ایمن و متناسب با سن باشد.
شیردهی همزمان به نوزاد و کودک بزرگ تر پس از زایمان
شیردهی همزمان یا تندم به معنای شیر دادن به نوزاد و کودک بزرگ تر در یک دوره است. این روش برای برخی خانواده ها قابل اجرا است و بدن مادر معمولا می تواند تولید شیر را با تقاضا تطبیق دهد. با این حال، شواهد درباره نیاز دقیق انرژی و مواد مغذی مادران در شیردهی همزمان محدود است و پایش مادر و نوزاد اهمیت دارد.
اولویت شیردهی با نوزاد تازه متولد شده
در روزهای نخست، ابتدا نوزاد را به پستان بگذارید تا به آغوز و حجم مورد نیاز خود دسترسی داشته باشد. نوزاد معمولا در ۲۴ ساعت حدود ۸ تا ۱۲ بار شیر می خورد و ممکن است در بعضی ساعات هر ۱ تا ۳ ساعت درخواست شیر داشته باشد. خواب آلودگی زیاد، مکیدن ضعیف یا فاصله های طولانی میان وعده ها باید با ماما، پرستار یا متخصص کودکان مطرح شود.
صدای بلع، نرم شدن پستان پس از شیر خوردن، تعداد دفع ادرار و مدفوع، وضعیت هوشیاری و روند وزن نوزاد شاخص های مهم دریافت شیر هستند. اگر نوزاد نارس، کم وزن، مبتلا به زردی یا دارای مشکل گرفتن پستان است، برنامه شیردهی همزمان باید با نظارت نزدیک تنظیم شود.
کودک بزرگ تر می تواند پس از نوزاد یا از پستان دیگر شیر بخورد. نیازی نیست یک پستان همیشه به یک کودک اختصاص یابد، مگر اینکه مادر با این روش راحت تر باشد. شست وشوی پستان میان دو کودک معمولا لازم نیست؛ مگر در شرایطی مانند وجود عفونت مشخص دهان یا توصیه پزشک.
مدیریت نوبت ها و دفعات شیردهی
می توانید کودکان را همزمان، پشت سر هم یا در زمان های جدا شیر دهید. در هفته های اول، بسیاری از مادران ترجیح می دهند ابتدا نیاز نوزاد را پاسخ دهند و برای کودک بزرگ تر زمان های مشخصی مانند پس از صبحانه یا پیش از خواب تعیین کنند.
- برای کاهش خستگی، از بالش و حالت های نشسته یا خوابیده ایمن استفاده کنید.
- برای کودک بزرگ تر حد و مرز ساده و قابل پیش بینی تعیین کنید؛ برای مثال کوتاه کردن مدت یا محدود کردن نوبت ها به زمان های مشخص.
- افزایش ناگهانی درخواست کودک بزرگ تر پس از تولد نوزاد می تواند بیشتر عاطفی باشد. توجه اختصاصی، بازی و تماس بدنی به سازگاری او کمک می کند.
- گرسنگی شدید، تشنگی مداوم، کاهش وزن مادر یا احساس فرسودگی نشانه نیاز به بازبینی تغذیه و برنامه شیردهی است.
- اگر وزن گیری نوزاد مناسب نیست، تا روشن شدن علت، دسترسی کودک بزرگ تر به پستان را محدود کنید و از متخصص کودکان یا مشاور شیردهی کمک بگیرید.
مطالعات کوچک درباره ترکیب شیر در شیردهی همزمان، تفاوت مهم و ثابتی در درشت مغذی های آغوز و شیر بالغ نسبت به شیردهی یک نوزاد نشان نداده اند؛ با این حال، تعداد شرکت کنندگان کم بوده و برای نتیجه قطعی به مطالعات بزرگ تر نیاز است.
