مادر و کودک

از شیر گرفتن کودک

approved-by-doctors

 

تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.

  • از شیر گرفتن کودک بهتر است ناگهانی نباشد؛ کاهش تدریجی طی چند هفته تا چند ماه، هم برای کودک و هم برای مادر قابل تحمل تر است.
  • تا حدود 6 ماهگی، شیر مادر یا شیر خشک منبع اصلی تغذیه نوزاد است و غذای کمکی معمولا از حدود 6 ماهگی شروع می شود.
  • ادامه شیردهی همراه غذای کمکی تا 2 سالگی یا بیشتر، در صورت تمایل مادر و کودک، با توصیه های معتبر جهانی همخوانی دارد.
  • اگر کودک زیر 12 ماه از شیر مادر گرفته می شود، جایگزین اصلی باید شیر خشک مناسب شیرخوار باشد؛ شیر گاو قبل از 12 ماهگی نوشیدنی اصلی کودک نیست.
  • بهترین زمان قطع شیر زمانی است که کودک غذا، نوشیدنی و روش های آرام شدن دیگر را می پذیرد و مادر هم از نظر جسمی و روانی آماده است.
  • در زمان بیماری کودک، دندان درآوردن شدید، شروع مهد، جابه جایی خانه یا تغییرات بزرگ خانوادگی، بهتر است قطع شیر را عقب بیندازید.
  • درد شدید سینه، تب، قرمزی و گرمی سینه، کم شدن ادرار کودک، کاهش وزن، بی حالی یا کم خوری واضح نیاز به بررسی پزشک دارد.

از شیر گرفتن کودک یعنی چه؟

از شیر گرفتن کودک یعنی کم کردن و در نهایت قطع تغذیه مستقیم با شیر مادر و جایگزین کردن آن با غذاها و نوشیدنی های مناسب سن کودک. این تغییر فقط تغذیه ای نیست؛ بسیاری از کودکان از شیر برای آرام شدن، خوابیدن، نزدیک بودن به مادر و احساس امنیت استفاده می کنند.

به همین دلیل، قطع شیر مادر باید هم به نیاز بدنی کودک توجه کند و هم به احساسات او. هدف این نیست که کودک یک شبه مستقل شود، بلکه باید کم کم یاد بگیرد گرسنگی، خستگی و بی قراری خود را با روش های دیگری مثل غذا، آب، آغوش، بازی، قصه و حضور آرام مادر یا مراقب تنظیم کند.

بهترین زمان برای از شیر گرفتن کودک

زمان مناسب برای از شیر گرفتن کودک برای همه خانواده ها یکسان نیست. سن کودک، وضعیت رشد، تغذیه، بیماری های زمینه ای، شرایط مادر، برگشت مادر به کار و کیفیت خواب خانواده در این تصمیم نقش دارند.

در بیشتر کودکان، تا 6 ماهگی شیر مادر یا شیر خشک منبع اصلی تغذیه است. از حدود 6 ماهگی، غذای کمکی به تدریج اضافه می شود و بعد از آن، شیر و غذا در کنار هم نیازهای کودک را تامین می کنند. اگر مادر و کودک تمایل داشته باشند، ادامه شیر مادر تا 2 سالگی یا بیشتر می تواند بخشی از تغذیه و ارتباط عاطفی کودک باقی بماند.

نقش سن کودک و آمادگی مادر

اگر کودک زیر 12 ماه است، شیر مادر یا شیر خشک هنوز بخش اصلی تغذیه اوست. در این سن، حذف شیر مادر بدون جایگزین مناسب می تواند دریافت انرژی، پروتئین، چربی، آهن و مایعات را مختل کند. اگر مادر ناچار است شیردهی را قبل از یک سالگی قطع کند، بهتر است این کار با نظر پزشک کودکان انجام شود.

بعد از 12 ماهگی، کودک معمولا می تواند سهم بیشتری از انرژی و مواد مغذی را از غذای خانواده، میان وعده سالم و نوشیدنی مناسب دریافت کند. با این حال، آمادگی مادر هم مهم است. اگر مادر دچار خستگی شدید، درد سینه، فشار روانی یا نگرانی درباره رشد کودک است، مشاوره با پزشک کودکان، متخصص زنان یا مشاور شیردهی می تواند مسیر را امن تر کند.

چه زمانی بهتر است از شیر گرفتن را عقب بیندازید؟

وقتی کودک بیمار است، تب دارد، اسهال و استفراغ دارد، تازه واکسن زده، در حال دندان درآوردن دردناک است یا به تازگی وارد مهد شده، قطع شیر می تواند فشار بیشتری ایجاد کند. در این شرایط، اگر ضرورت پزشکی وجود ندارد، چند روز تا چند هفته صبر کردن معمولا تصمیم بهتری است.

تغییرات بزرگ مثل اسباب کشی، سفر طولانی، جدایی از مراقب اصلی، تولد خواهر یا برادر یا برگشت ناگهانی مادر به کار هم زمان مناسبی برای شروع قطع شیر نیست. کودک در این دوره ها بیش از همیشه به امنیت و پیش بینی پذیری نیاز دارد.

شرایط کودک یا خانواده تصمیم مناسب
زیر 12 ماه و وابسته به شیر مادر قطع شیر فقط با جایگزین مناسب و ترجیحا با نظر پزشک
بالای 12 ماه، تغذیه متنوع، رشد مناسب کاهش تدریجی وعده ها طی چند هفته تا چند ماه
بیماری، تب، اسهال، استرس یا تغییر بزرگ عقب انداختن روند تا پایدار شدن شرایط

نشانه های آمادگی کودک برای قطع شیر مادر

آمادگی کودک فقط به سن وابسته نیست. کودکی که غذای کافی می خورد، با لیوان آب می نوشد، با بازی یا آغوش آرام می شود و در طول روز کمتر سراغ شیر می رود، معمولا روند قطع شیر را راحت تر می پذیرد.

کاهش وابستگی به شیر در طول روز

یکی از نشانه های مهم، کم شدن درخواست شیر در زمان هایی است که کودک واقعا گرسنه نیست. مثلا کودک بعد از بازی، گردش یا خوردن میان وعده، شیر را فراموش می کند یا فقط هنگام خواب سراغ آن می رود. این نشانه به شما می گوید که بهتر است از وعده های روزانه شروع کنید، نه از وعده های حساس شبانه.

پذیرش غذا، نوشیدنی و روش های آرام سازی دیگر

کودک آماده تر است اگر چند گروه غذایی را می خورد؛ مثل غلات، حبوبات، گوشت یا تخم مرغ، سبزی، میوه، لبنیات مناسب سن و چربی های سالم. همچنین باید بتواند آب را از لیوان یا نی بنوشد و هنگام ناراحتی، فقط با شیر آرام نشود.

اگر کودک غذا را پس می زند، وزن گیری او نامطمئن است، کمتر از حد معمول ادرار می کند یا هنوز مهارت خوردن غذاهای مناسب سن را ندارد، قطع شیر را به تعویق بیندازید و با پزشک کودکان مشورت کنید.

از شیر گرفتن کودک

روش اصولی از شیر گرفتن کودک

روش اصولی، آرام، قابل پیش بینی و بدون ترساندن کودک است. بهتر است به جای قطع ناگهانی، یک وعده شیر را حذف کنید، چند روز تا تثبیت شرایط صبر کنید و سپس وعده بعدی را کاهش دهید. این روش به بدن مادر هم فرصت می دهد تولید شیر را کم کند.

کاهش تدریجی وعده های شیر

ابتدا تعداد وعده ها را روی کاغذ بنویسید؛ مثلا صبح، قبل از خواب روز، عصر، قبل از خواب شب و نیمه شب. سپس هر 3 تا 7 روز یک وعده کم اهمیت تر را حذف یا کوتاه کنید. اگر کودک بسیار بی قرار شد، سرعت کار را کمتر کنید. هدف، پیشرفت آرام است، نه رقابت با زمان.

حذف وعده های کم اهمیت تر در روز

بهتر است از وعده هایی شروع کنید که کودک بیشتر از روی عادت شیر می خورد؛ مثلا وقتی حوصله اش سر رفته یا مادر را می بیند. پیش از زمان معمول شیر، برنامه جایگزین بچینید: میان وعده سبک، آب، پیاده روی کوتاه، بازی حسی، حمام، قصه یا کمک گرفتن از پدر و مراقب دیگر.

جایگزین کردن شیر با توجه، بازی و آغوش

برای بسیاری از کودکان، شیر یعنی «مطمئن باش من کنار تو هستم». پس وقتی شیر را کم می کنید، حضور خود را کم نکنید. کودک را بغل کنید، با او حرف بزنید، برایش اسم احساسات را بگویید و به جای جمله های منفی مثل «دیگر شیر نداریم»، از جمله های کوتاه و آرام استفاده کنید: «الان بغل می کنیم، بعد آب می خوریم، بعد قصه می خوانیم.»

وعده شیر روش جایگزین نکته کاربردی
میان روز میان وعده، آب، بازی قبل از درخواست شیر، کودک را درگیر فعالیت کنید
قبل از خواب روز قصه، آغوش، موسیقی آرام روال خواب را ثابت نگه دارید
نیمه شب نوازش، حضور پدر، آب در صورت نیاز آخرین مرحله حذف باشد

از شیر گرفتن کودک در شب

قطع شیر شبانه معمولا سخت تر از وعده های روز است، چون کودک شیر را با خواب، آرامش و تماس بدنی پیوند داده است. بهتر است زمانی سراغ حذف شیر شب بروید که وعده های روز کمتر شده، تغذیه کودک در روز کافی است و خانواده چند شب فرصت همراهی آرام دارد.

آماده سازی کودک قبل از خواب

روال خواب را هر شب شبیه هم نگه دارید: شام سبک و مناسب سن، شستن دست و صورت یا حمام، لباس خواب، نور کم، قصه کوتاه و آغوش. اگر کودک بالای 18 تا 24 ماه است، می توانید با جمله های ساده توضیح دهید: «شب وقت خواب است؛ شیر برای صبح می ماند.»

قبل از خواب، گرسنگی واقعی را بررسی کنید. کودک نباید با معده خالی وارد خواب شود. از خوراکی های شیرین، نوشیدنی شیرین و صفحه نمایش نزدیک خواب پرهیز کنید، چون خواب را سبک تر و بیداری شبانه را بیشتر می کند.

آرام کردن کودک بدون شیر شبانه

در چند شب اول، بیدار شدن و اعتراض کودک طبیعی است. به جای تغییر مداوم تصمیم، یک پاسخ ثابت داشته باشید: بغل کوتاه، نوازش، زمزمه آرام، آب در صورت نیاز و برگشت به تخت. اگر کودک با بوی شیر مادر تحریک می شود، کمک پدر یا مراقب دیگر در چند شب اول می تواند موثر باشد.

اگر گریه کودک شدید، طولانی یا همراه با علائم بیماری است، روند را متوقف کنید و علت را بررسی کنید. هدف از شیر گرفتن کودک، فشار روانی یا رها کردن کودک نیست؛ هدف این است که او با حمایت شما راه های تازه آرام شدن را یاد بگیرد.

تغذیه کودک بعد از قطع شیر مادر

بعد از قطع شیر مادر، کیفیت تغذیه اهمیت زیادی دارد. کودک باید از غذاهای متنوع و مناسب سن انرژی، پروتئین، آهن، روی، کلسیم، ویتامین D و چربی سالم دریافت کند. غذای کمکی معمولا از حدود 6 ماهگی شروع می شود و کودک تا 7 تا 8 ماهگی می تواند به تدریج از گروه های غذایی مختلف استفاده کند.

جایگزین مناسب شیر بر اساس سن کودک

برای کودک زیر 12 ماه، جایگزین شیر مادر باید شیر خشک مخصوص شیرخوار باشد، مگر اینکه پزشک تصمیم دیگری بگیرد. شیر گاو قبل از 12 ماهگی به عنوان نوشیدنی اصلی توصیه نمی شود، چون ترکیب آن برای نیازهای شیرخوار مناسب نیست و می تواند خطر کمبود آهن یا مشکلات گوارشی را افزایش دهد.

برای کودک 12 ماهه و بزرگ تر، شیر پاستوریزه کامل و بدون شکر یا جایگزین های غنی شده و بدون شکر می تواند بخشی از رژیم باشد؛ اما نباید جای غذا را بگیرد. اگر کودک آلرژی، عدم تحمل لاکتوز، بیماری زمینه ای، وزن گیری نامناسب یا رژیم گیاه خواری دارد، انتخاب جایگزین شیر باید با نظر پزشک انجام شود.

پیشگیری از کم خوری و بدغذایی

قطع شیر را با اجبار غذایی جبران نکنید. وعده های کوچک، منظم و کم تنش بهتر از فشار آوردن است. برای کودک 1 تا 2 سال، معمولا 3 وعده اصلی و 2 تا 3 میان وعده سالم کمک کننده است، اما مقدار دقیق به رشد، اشتها، فعالیت و نظر پزشک بستگی دارد.

آهن را جدی بگیرید. گوشت، مرغ، ماهی مناسب سن، تخم مرغ، حبوبات، غلات غنی شده و ترکیب منابع گیاهی آهن با میوه های دارای ویتامین C می تواند به دریافت بهتر آهن کمک کند. اگر کودک رنگ پریده، بی حال، کم اشتها یا دچار تاخیر رشد است، بررسی پزشکی لازم است.

سن کودک نوشیدنی یا جایگزین اصلی نکته ایمنی
زیر 6 ماه شیر مادر یا شیر خشک طبق نظر پزشک غذای کمکی زودهنگام بدون نظر پزشک توصیه نمی شود
6 تا 12 ماه شیر مادر یا شیر خشک همراه غذای کمکی شیر گاو نوشیدنی اصلی نباشد
بالای 12 ماه غذای خانواده، آب، شیر پاستوریزه کامل یا جایگزین غنی شده شیر زیاد می تواند اشتها برای غذاهای آهن دار را کم کند
از شیر گرفتن کودک

Weaning from breastfeeding is the process of switching a baby’s diet from breast milk to other foods and drinks.

ترجمه: از شیر گرفتن کودک از شیر مادر، فرایند تغییر رژیم غذایی کودک از شیر مادر به غذاها و نوشیدنی‌های دیگر است.

cdc

مراقبت از مادر هنگام قطع شیردهی

بدن مادر هم به زمان نیاز دارد. وقتی وعده های شیر کم می شود، تولید شیر به تدریج کاهش پیدا می کند. قطع ناگهانی می تواند باعث پری، درد، گرفتگی مجاری شیر و در برخی موارد التهاب پستان یا ماستیت شود. اگر مادر درد شدید، تب، قرمزی، گرمی، تورم سینه یا علائم شبیه آنفلوآنزا دارد، باید با پزشک تماس بگیرد.

پیشگیری از درد، احتقان و التهاب سینه

هر بار فقط یک وعده را حذف کنید و بین حذف وعده ها فاصله بدهید. اگر سینه خیلی پر و دردناک شد، مقدار کمی شیر بدوشید؛ فقط در حدی که فشار کم شود، نه آن قدر که بدن پیام تولید بیشتر بگیرد. سوتین راحت و غیر فشاری بپوشید، از فشار مستقیم روی سینه پرهیز کنید و در صورت درد یا توده، وضعیت را پیگیری کنید.

اگر سینه داغ، قرمز، متورم و دردناک شد یا مادر تب، لرز، بدن درد و بی حالی پیدا کرد، احتمال ماستیت مطرح می شود. در این حالت خوددرمانی یا تحمل طولانی مناسب نیست. پزشک بر اساس معاینه تصمیم می گیرد که مراقبت حمایتی، دارو یا درمان دیگری لازم است یا نه.

مدیریت احساسات و تغییرات خلقی مادر

از شیر گرفتن کودک می تواند احساسات متناقض ایجاد کند؛ آرامش، غم، عذاب وجدان، خستگی یا دلتنگی. این واکنش ها برای بسیاری از مادران طبیعی است. خواب، تغذیه، حمایت همسر، تقسیم مراقبت از کودک و صحبت با فرد مطمئن می تواند کمک کند.

اگر غم، اضطراب، تحریک پذیری، بی خوابی، گریه مداوم یا احساس ناتوانی بیش از 2 هفته ادامه داشت، بهتر است مادر با پزشک یا روانشناس صحبت کند. در بیمارستان پارسا، مادران می توانند برای بررسی هم زمان سلامت مادر و کودک، از مسیر پزشک کودکان، متخصص زنان یا مشاوره مرتبط راهنمایی بگیرند.

اشتباهات رایج در از شیر گرفتن کودک

بیشتر سختی های قطع شیر از عجله، ترساندن کودک یا انتخاب زمان نامناسب می آید. کودک با همکاری بهتر از اجبار تغییر می کند؛ پس مسیر را قابل پیش بینی، آرام و محترمانه نگه دارید.

قطع ناگهانی شیر

قطع ناگهانی ممکن است برای بعضی شرایط اضطراری پزشکی لازم شود، اما در حالت معمول انتخاب اول نیست. این کار می تواند بی قراری کودک، اختلال خواب، امتناع از غذا و درد سینه مادر را بیشتر کند. کاهش تدریجی، هم به کودک فرصت سازگاری می دهد و هم به بدن مادر کمک می کند تولید شیر را کم کند.

استفاده از روش های ترسناک یا تلخ کردن سینه

مالیدن مواد تلخ، رنگی یا ترسناک روی سینه، دروغ گفتن درباره بیماری مادر یا ترساندن کودک ممکن است اعتماد او را آسیب بزند. بعضی مواد هم می توانند برای پوست مادر یا دهان کودک تحریک کننده باشند. به جای این روش ها، از توضیح ساده، محدود کردن زمان شیر، پرت کردن سالم حواس و آغوش بیشتر استفاده کنید.

هم زمانی با تغییرات بزرگ زندگی کودک

اگر قطع شیر با تغییر اتاق خواب، شروع مهد، گرفتن پوشک، سفر، بیماری یا تولد نوزاد جدید هم زمان شود، کودک ممکن است همه تغییرات را به شکل از دست دادن امنیت تجربه کند. بهتر است هر بار فقط یک تغییر بزرگ را شروع کنید و بین تغییرها چند هفته فاصله بگذارید.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر کودک زیر 12 ماه است، وزن گیری خوبی ندارد، غذا نمی خورد، ادرار او کم شده، بی حال است، استفراغ یا اسهال مداوم دارد یا بعد از قطع شیر دچار بی قراری شدید و طولانی شده، با پزشک کودکان مشورت کنید. همچنین اگر کودک آلرژی غذایی، بیماری قلبی، گوارشی، کلیوی، نارس بودن هنگام تولد یا نیاز تغذیه ای خاص دارد، برنامه از شیر گرفتن باید فردی سازی شود.

مادر هم در صورت درد شدید سینه، توده دردناک، قرمزی و گرمی سینه، تب، لرز، علائم شبه آنفلوآنزا، ترشح غیرعادی یا درد ماندگار نباید صبر کند. برخی وضعیت های پزشکی، داروها، عفونت ها یا مواجهه های خاص نیاز به تصمیم گیری موردی درباره ادامه، توقف موقت یا قطع شیردهی دارند و این تصمیم باید با نظر پزشک انجام شود.

اگر درباره زمان مناسب، جایگزین شیر، رشد کودک یا علائم مادر تردید دارید، مراجعه به پزشک کودکان یا متخصص زنان در بیمارستان پارسا می تواند کمک کند برنامه ای امن، مرحله ای و متناسب با شرایط خانواده انتخاب کنید.

امتیاز دهی به این مقاله

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا