مادر و کودک

شیردهی به نوزاد

approved-by-doctors

 

تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.

  • برای بیشتر نوزادان سالم، بهترین شروع شیردهی در همان ساعت اول بعد از تولد و با تماس پوست با پوست مادر و نوزاد است.
  • آغوز کم حجم است، اما برای روزهای اول کافی و بسیار غنی از عوامل محافظتی است؛ کم بودن حجم آن به معنی ناکافی بودن شیر نیست.
  • در ۶ ماه اول، تغذیه انحصاری با شیر مادر یعنی نوزاد فقط شیر مادر بگیرد؛ درباره مکمل هایی مانند ویتامین D باید طبق نظر پزشک کودک عمل شود.
  • بیشتر نوزادان شیرخوار در هفته های اول حدود ۸ تا ۱۲ بار در شبانه روز شیر می خورند، اما معیار اصلی، نشانه های گرسنگی، پوشک خیس، مدفوع، وزن گیری و حال عمومی نوزاد است.
  • درد شدید نوک سینه، کم شدن پوشک خیس، خواب آلودگی غیرعادی، زردی شدید، تب، بی حالی یا وزن گیری نامناسب نیاز به بررسی پزشک یا مشاور شیردهی دارد.

شروع شیردهی به نوزاد در روزهای اول

روزهای اول بعد از زایمان، بدن مادر و نوزاد در حال هماهنگ شدن هستند. نوزاد معمولا معده کوچکی دارد و با مقدار کم شیر هم تغذیه می شود. مهم ترین کار در این مرحله، تماس پوست با پوست، بغل آرام، تلاش مکرر برای گرفتن سینه و کمک گرفتن زودهنگام در صورت درد یا دشواری در مکیدن است.

اهمیت آغوز برای نوزاد

آغوز همان شیر غلیظ و زردرنگ روزهای اول است. حجم آن زیاد نیست، اما برای نوزاد تازه متولد شده ارزش زیادی دارد. آغوز پروتئین، آنتی بادی و ترکیبات محافظتی دارد و به دفع مکونیوم، یعنی اولین مدفوع تیره نوزاد، کمک می کند. اگر نوزاد مرتب بیدار می شود و شیر می خواهد، این رفتار معمولا طبیعی است و به تحریک تولید شیر کمک می کند.

بهترین زمان اولین شیردهی

در زایمان بدون مشکل، بهتر است اولین شیردهی در ساعت اول تولد آغاز شود. تماس پوست با پوست، نوزاد را آرام تر می کند و شانس گرفتن بهتر سینه را بالا می برد. بعد از سزارین، بی حسی، زایمان سخت یا بستری نوزاد، ممکن است شروع شیردهی کمی به کمک تیم درمان نیاز داشته باشد. در این شرایط، تاخیر به معنی شکست شیردهی نیست؛ پیگیری زودهنگام اهمیت دارد.

شیردهی انحصاری در ۶ ماه اول

شیردهی انحصاری یعنی نوزاد تا حدود ۶ ماهگی فقط شیر مادر دریافت کند؛ نه آب، نه چای، نه آب قند و نه غذای کمکی، مگر پزشک به دلیل خاصی توصیه دیگری داشته باشد. شیر مادر در این دوره نیاز اصلی نوزاد به انرژی و مواد مغذی را تامین می کند. درباره مکمل های لازم، به ویژه ویتامین D، با پزشک کودک هماهنگ کنید.

دفعات و مدت زمان شیردهی به نوزاد

برنامه شیردهی نوزاد مثل ساعت دقیق کار نمی کند. بعضی نوزادان در یک بازه کوتاه چند بار شیر می خواهند و بعد کمی بیشتر می خوابند. این الگو، به ویژه در هفته های اول و زمان جهش رشد، می تواند طبیعی باشد؛ اما کاهش واضح پوشک خیس یا بی حالی نوزاد طبیعی نیست.

نوزاد چند بار در شبانه روز شیر می خورد؟

بیشتر نوزادان تازه متولد شده در هفته های اول حدود ۸ تا ۱۲ نوبت در ۲۴ ساعت شیر می خورند. فاصله شیر خوردن می تواند حدود ۲ تا ۴ ساعت باشد، اما گاهی نوزاد زودتر تقاضا می کند. اگر نوزاد خیلی خواب آلود است، زردی دارد، زودرس است یا وزن گیری خوبی ندارد، باید درباره بیدار کردن برای شیردهی با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.

سن تقریبی نوزاد الگوی معمول شیردهی نکته مهم
روزهای اول دفعات زیاد، حجم کم آغوز کم حجم اما ارزشمند است.
هفته های اول حدود ۸ تا ۱۲ بار در شبانه روز پوشک، وزن و هوشیاری نوزاد را کنار دفعات شیردهی بسنجید.
بعد از جا افتادن شیردهی الگو در هر نوزاد متفاوت است رشد مناسب و رضایت بعد از شیر خوردن مهم تر از دقیقه شمار است.

مدت طبیعی هر وعده شیردهی

مدت هر وعده می تواند از حدود ۱۰ تا ۴۵ دقیقه متغیر باشد. بعضی نوزادان سریع و موثر شیر می خورند و بعضی آرام تر هستند. اگر نوزاد بیش از یک ساعت روی سینه می ماند، مدام خوابش می برد، صدای بلع ندارد یا بعد از شیر خوردن هنوز بی قرار است، بهتر است وضعیت گرفتن سینه و انتقال شیر بررسی شود.

شیردهی بر اساس تقاضای نوزاد

در بیشتر نوزادان سالم، شیردهی بر اساس تقاضا بهترین روش است. یعنی به جای محدود کردن نوزاد به ساعت ثابت، به نشانه های گرسنگی پاسخ می دهید. این کار هم به آرامش نوزاد کمک می کند و هم تولید شیر مادر را تقویت می کند. گریه را معیار اصلی قرار ندهید، چون گریه معمولا نشانه دیرهنگام گرسنگی است.

نحوه صحیح شیردهی به نوزاد

شیردهی بدون درد شدید باید پیش برود. کمی حساسیت در روزهای اول ممکن است رخ دهد، اما درد تیز، زخم، ترک عمیق یا تغییر شکل نوک سینه بعد از شیردهی معمولا نشانه گرفتن سطحی سینه است. اصلاح وضعیت، بسیاری از مشکلات شایع را کم می کند.

وضعیت درست بغل کردن نوزاد

بدن نوزاد باید رو به بدن مادر باشد؛ گوش، شانه و لگن او در یک راستا قرار بگیرد و سر او برای رسیدن به سینه نچرخد. نوزاد را به سمت سینه بیاورید، نه اینکه مادر به سمت نوزاد خم شود. بینی نوزاد نزدیک نوک سینه قرار می گیرد تا دهانش را باز کند و بتواند بخش بیشتری از هاله سینه را بگیرد.

روش صحیح گرفتن سینه توسط نوزاد

در گرفتن صحیح، دهان نوزاد کاملا باز است، چانه به سینه نزدیک می شود و لب ها به بیرون برمی گردند. فقط نوک سینه نباید داخل دهان باشد؛ بخشی از هاله سینه هم باید وارد دهان نوزاد شود. اگر درد شدید دارید، نوزاد را با کشیدن جدا نکنید. انگشت تمیز را آرام در گوشه دهان نوزاد بگذارید تا مکش آزاد شود، سپس دوباره تلاش کنید.

نشانه های مکیدن مؤثر

مکیدن موثر فقط حرکت سریع لب نیست. شما باید مکیدن عمیق، مکث های کوتاه و صدای بلع را ببینید یا بشنوید. گونه های نوزاد نباید به داخل فرو بروند. بعد از مدتی، بدن نوزاد شل تر می شود، دست ها آرام تر می شوند و خودش سینه را رها می کند. اگر مکیدن طولانی است اما بلع کم دیده می شود، نیاز به ارزیابی وجود دارد.

شیردهی به نوزاد

بهترین حالت‌های شیردهی

هیچ حالت واحدی برای همه مادران بهترین نیست. فرم سینه، نوع زایمان، درد بخیه، بزرگی سینه، زودرس بودن نوزاد و تجربه مادر روی انتخاب حالت اثر می گذارد. هدف این است که نوزاد راحت نفس بکشد، عمیق سینه را بگیرد و مادر درد گردن، کمر یا نوک سینه نداشته باشد.

حالت گهواره‌ای

در حالت گهواره ای، سر نوزاد روی ساعد همان طرف سینه قرار می گیرد و بدن او به شکم مادر نزدیک است. این حالت برای بسیاری از مادران بعد از جا افتادن شیردهی راحت است. اگر نوزاد هنوز خوب سینه را نمی گیرد، ممکن است کنترل سر و گردن در این حالت کمی سخت باشد.

حالت ضربدری

در حالت ضربدری، مادر با دست مخالف، پشت شانه ها و گردن نوزاد را حمایت می کند و با دست دیگر سینه را هدایت می کند. این حالت در روزهای اول، برای نوزاد کوچک، خواب آلود یا نوزادی که گرفتن سینه برایش سخت است، کمک کننده است؛ چون مادر کنترل بیشتری روی نزدیک کردن نوزاد به سینه دارد.

حالت خوابیده به پهلو

در این حالت، مادر و نوزاد به پهلو روبه روی هم قرار می گیرند. این روش بعد از سزارین، درد پرینه یا خستگی شبانه می تواند مفید باشد. با این حال، اگر احتمال خوابیدن مادر وجود دارد، باید محیط خواب نوزاد ایمن باشد و بعد از تغذیه، نوزاد روی سطح صاف، محکم و به پشت خوابانده شود.

حالت زیر بغل

در حالت زیر بغل، بدن نوزاد کنار بدن مادر قرار می گیرد و پاهایش به سمت پشت مادر است. این حالت برای مادران بعد از سزارین، مادران با سینه بزرگ، دوقلوها یا نوزادی که در گرفتن یک سمت سینه مشکل دارد، کاربرد دارد. یک بالش ساده می تواند فشار روی دست و شانه مادر را کم کند.

از کجا بفهمیم نوزاد شیر کافی می‌خورد؟

چون مقدار شیر خورده شده از سینه مثل شیشه قابل اندازه گیری نیست، باید چند نشانه را با هم ببینید: تعداد پوشک خیس، تغییر رنگ مدفوع، وزن گیری، هوشیاری، رنگ پوست و آرامش بعد از شیر خوردن. فقط نرم شدن سینه یا گریه نکردن نوزاد معیار قطعی نیست.

تعداد پوشک خیس و مدفوع

در روزهای اول، تعداد پوشک خیس کم تر است و به تدریج بیشتر می شود. بعد از آمدن شیر، معمولا انتظار داریم نوزاد پوشک های خیس بیشتری داشته باشد. مدفوع هم از مکونیوم تیره به سبز و سپس زرد خردلی تغییر می کند. نبود ادرار کافی، ادرار خیلی تیره، خشکی دهان یا خواب آلودگی غیرعادی نیاز به بررسی دارد.

شاخص آنچه معمولا انتظار داریم چه زمانی پیگیری کنیم؟
پوشک خیس افزایش تدریجی در روزهای اول و رسیدن به چند پوشک خیس در شبانه روز اگر پوشک خیس کم است، ادرار تیره است یا نوزاد بی حال به نظر می رسد.
مدفوع تغییر از سیاه چسبنده به سبز و سپس زرد اگر دفع مکونیوم ادامه دار است یا مدفوع و ادرار با حال بد نوزاد همراه است.
رفتار بعد از شیر خوردن شل شدن بدن، آرام تر شدن و رها کردن سینه اگر نوزاد همیشه بی قرار است یا مکیدن موثر ندارد.

افزایش وزن نوزاد

کاهش وزن خفیف در روزهای اول می تواند طبیعی باشد، اما مقدار و روند آن باید توسط تیم درمان بررسی شود. بعد از آن، نوزاد باید به تدریج وزن بگیرد. اگر وزن به خوبی بالا نمی رود، راه حل همیشه اضافه کردن شیر خشک نیست؛ ابتدا باید گرفتن سینه، دفعات شیردهی، انتقال شیر، خواب آلودگی نوزاد و وضعیت سلامت مادر و نوزاد بررسی شود.

علائم سیری و آرامش بعد از شیر خوردن

نوزادی که شیر کافی دریافت می کند، معمولا بعد از مکیدن موثر آرام تر می شود، دست هایش بازتر و بدنش شل تر می شود و خودش سینه را رها می کند. خوابیدن بلافاصله روی سینه همیشه نشانه سیری نیست؛ بعضی نوزادان خواب آلود قبل از دریافت شیر کافی می خوابند. در این حالت، صدای بلع و پوشک ها معیار مهم تری هستند.

علائم گرسنگی نوزاد

شناخت زودهنگام گرسنگی، شیردهی را آرام تر می کند. وقتی نوزاد هنوز آرام است، بهتر سینه را می گیرد. اگر صبر کنیم تا گریه شدید شروع شود، ممکن است ابتدا لازم باشد او را آرام کنیم و بعد دوباره برای شیردهی تلاش کنیم.

نشانه‌های اولیه گرسنگی

چرخاندن سر به دنبال سینه، باز کردن دهان، مکیدن دست، بیرون آوردن زبان، بی قراری خفیف و حرکت دادن سر روی سینه یا لباس مادر از نشانه های اولیه گرسنگی است. در این مرحله، نوزاد معمولا همکاری بیشتری برای گرفتن سینه دارد.

گریه کردن؛ نشانه دیرهنگام گرسنگی

گریه معمولا آخرین علامت گرسنگی است، نه اولین علامت. اگر نوزاد گریه می کند، ابتدا او را در آغوش بگیرید، تماس پوست با پوست بدهید، کمی آرامش کنید و سپس سینه را پیشنهاد دهید. گریه همیشه به معنی گرسنگی نیست؛ پوشک کثیف، نفخ، گرما، سرما، خستگی، درد یا نیاز به بغل هم می تواند باعث گریه شود.

شیردهی به نوزاد

Breastfeeding is one of the most effective ways to ensure child health and survival.

شیردهی به نوزاد یکی از موثرترین راه ها برای کمک به سلامت و بقای کودک است.

به نقل از WHO

مشکلات رایج در شیردهی به نوزاد

بیشتر مشکلات شیردهی اگر زود بررسی شوند، قابل اصلاح هستند. درد شدید، زخم، تب مادر، قرمزی دردناک سینه، بی حالی نوزاد، کم شدن ادرار یا وزن گیری نامناسب را به حساب طبیعی بودن شیردهی نگذارید. در بیمارستان پارسا، مراجعه به متخصص کودکان، متخصص زنان یا مشاور شیردهی می تواند مسیر بررسی را کوتاه تر کند.

درد و ترک نوک سینه

شایع ترین علت درد و ترک، گرفتن سطحی سینه است. در این حالت، نوک سینه تحت فشار قرار می گیرد و بعد از شیر خوردن ممکن است صاف، سفید، زخمی یا دردناک شود. اصلاح وضعیت بغل کردن، عمیق تر گرفتن سینه و بررسی زبان بند یا مشکلات دهانی نوزاد می تواند لازم باشد. استفاده خودسرانه از پمادهای دارویی، الکل یا مواد محرک توصیه نمی شود.

احتقان و سفت شدن سینه

در روزهای اول، پر شدن سینه می تواند طبیعی باشد؛ اما اگر سینه بسیار سفت، دردناک و براق شود و نوزاد نتواند سینه را بگیرد، احتقان مطرح می شود. شیردهی مکرر، تماس پوست با پوست، دوش یا کمپرس گرم کوتاه قبل از شیردهی و کمپرس سرد بعد از آن ممکن است کمک کند. اگر تب، لرز، قرمزی موضعی یا درد شدید دارید، باید از نظر التهاب یا عفونت سینه بررسی شوید.

کم بودن شیر مادر

احساس کم بودن شیر همیشه با کمبود واقعی شیر یکی نیست. نرم شدن سینه بعد از چند هفته، شیر نخوردن طولانی مثل روزهای اول یا کوتاه شدن مدت وعده ها می تواند طبیعی باشد. معیارهای دقیق تر، پوشک خیس، مدفوع، وزن گیری و مکیدن موثر هستند. اگر واقعا شیر کم باشد، علت می تواند دفعات کم شیردهی، گرفتن نامناسب سینه، تاخیر در شروع، مصرف بعضی داروها، بیماری مادر یا مشکلات نوزاد باشد.

نگرفتن سینه توسط نوزاد

نگرفتن سینه می تواند به دلیل خواب آلودگی، زردی، زایمان سخت، استفاده زودهنگام و زیاد از شیشه، احتقان سینه، وضعیت نامناسب یا مشکلات دهانی نوزاد رخ دهد. نوزاد را مجبور نکنید و سر او را به سینه فشار ندهید. تماس پوست با پوست، آرام کردن نوزاد، دوشیدن چند قطره شیر روی نوک سینه و امتحان حالت های مختلف می تواند کمک کند. اگر ادامه پیدا کرد، ارزیابی حضوری ضروری است.

مشکل اقدام اولیه ایمن زمان مراجعه
درد نوک سینه اصلاح گرفتن سینه و تغییر وضعیت درد شدید، ترک عمیق، خونریزی یا ادامه درد بعد از چند روز
احتقان سینه شیردهی مکرر و تخلیه ملایم تب، لرز، قرمزی موضعی یا درد رو به افزایش
نگرانی از کمبود شیر بررسی پوشک، وزن و مکیدن موثر کم شدن ادرار، بی حالی، زردی شدید یا وزن گیری نامناسب

افزایش شیر مادر به روش اصولی

تولید شیر بیشتر از هر چیز به تخلیه منظم و موثر سینه وابسته است. غذاهای خاص یا نوشیدنی های تبلیغاتی اگر جای شیردهی موثر را بگیرند، کمک واقعی نمی کنند. قبل از مصرف هر دارو، گیاه دارویی یا مکمل افزایش شیر، به ویژه در دوران شیردهی، با پزشک مشورت کنید.

شیردهی مکرر و تخلیه کامل سینه

هرچه نوزاد موثرتر و بیشتر شیر بخورد، پیام تولید شیر قوی تر می شود. در هفته های اول، شیردهی شبانه هم نقش مهمی دارد. اجازه دهید نوزاد یک سینه را خوب تخلیه کند و اگر هنوز نشانه گرسنگی دارد، سینه دوم را پیشنهاد دهید. اگر نوزاد خوب نمی مکد، دوشیدن شیر با دست یا پمپ می تواند موقتا به حفظ تولید شیر کمک کند.

تغذیه و آب کافی برای مادر

مادر شیرده به وعده های غذایی منظم، پروتئین کافی، میوه، سبزی، غلات، لبنیات یا جایگزین مناسب و نوشیدن آب بر اساس تشنگی نیاز دارد. نوشیدن افراطی آب شیر را به شکل تضمینی زیاد نمی کند، اما کم آبی و حذف وعده های غذایی می تواند انرژی مادر را کم کند. رژیم کاهش وزن سخت در هفته های اول شیردهی مناسب نیست.

نقش استراحت و کاهش استرس

استرس و بی خوابی همیشه تولید شیر را مستقیم متوقف نمی کنند، اما رفلکس جاری شدن شیر را سخت تر می کنند و مادر را خسته و نگران نگه می دارند. کمک گرفتن از خانواده، محدود کردن مهمانی های سنگین، خواب کوتاه همزمان با نوزاد و حمایت عاطفی، بخشی از مراقبت شیردهی است. اگر غم، اضطراب، گریه یا ناامیدی شدید دارید، با پزشک صحبت کنید.

آروغ گرفتن و مراقبت بعد از شیردهی

همه نوزادان بعد از هر وعده حتما آروغ نمی زنند. بعضی نوزادان هنگام شیر خوردن هوای کمی می بلعند و راحت هستند. اگر نوزاد بی قرار است، پاهایش را داخل شکم جمع می کند، پشتش را قوس می دهد یا بعد از شیر خوردن ناراحت به نظر می رسد، آروغ گرفتن ملایم می تواند کمک کند.

بهترین زمان آروغ گرفتن نوزاد

می توانید هنگام عوض کردن سینه، وسط وعده یا پایان شیردهی برای آروغ گرفتن تلاش کنید. نوزاد را عمودی بغل کنید، چانه و سر او را حمایت کنید و بدون فشار روی گلو، پشتش را آرام بمالید یا ضربه های ملایم بزنید. اگر بعد از چند دقیقه آروغ نزد و آرام بود، لازم نیست طولانی ادامه دهید.

روش صحیح خواباندن نوزاد بعد از شیر خوردن

بعد از شیر خوردن، نوزاد را برای خواب روی پشت، روی تشک صاف و محکم و در فضای خواب ایمن قرار دهید. خواباندن روی شکم یا پهلو برای کاهش بالا آوردن شیر توصیه ای ایمن نیست، مگر پزشک در شرایط خاص و تحت نظر، دستور مشخصی داده باشد. اگر نوزاد جهنده استفراغ می کند، خوب وزن نمی گیرد، کبود می شود، سرفه شدید دارد یا شیر بالا آوردن با بی حالی و تب همراه است، باید سریع تر توسط پزشک بررسی شود.

5/5 - (1 امتیاز)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا