اکوی قلب نوزاد
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
- اکوی قلب نوزاد یک روش تصویربرداری بدون درد است که ساختار قلب، دریچه ها، رگ های بزرگ و مسیر جریان خون را نشان می دهد.
- این بررسی معمولا برای سوفل قلب، کبودی، تنگی نفس، تعریق هنگام شیر خوردن، وزن نگرفتن یا نتیجه غیرطبیعی غربالگری پس از تولد درخواست می شود.
- اکو جایگزین معاینه پزشک نیست، اما یکی از دقیق ترین راه ها برای بررسی بیماری های مادرزادی قلب در روزها و ماه های اول زندگی است.
- بیشتر اکوهای نوزاد از روی قفسه سینه انجام می شوند، تابش اشعه ندارند و معمولا حدود 30 تا 60 دقیقه زمان می برند.
- اگر نوزاد کبودی لب، نفس نفس زدن، بی حالی شدید، شیر نخوردن، تعریق زیاد یا افت اکسیژن دارد، مراجعه فوری به اورژانس یا فوق تخصص قلب کودکان لازم است.
اکوی قلب نوزاد چیست و چه اطلاعاتی می دهد؟
اکوی قلب نوزاد یا اکوکاردیوگرافی نوزاد، نوعی سونوگرافی تخصصی قلب است. پزشک با این روش می تواند ببیند قلب نوزاد چگونه ساخته شده، خون از کدام مسیر حرکت می کند و پمپاژ قلب تا چه حد خوب انجام می شود. این اطلاعات برای تشخیص زودهنگام نقص های مادرزادی قلب، تصمیم درباره پیگیری و تشخیص موارد اورژانسی اهمیت زیادی دارد.
بررسی ساختار قلب، دریچه ها و جریان خون
در اکو، چهار حفره قلب، دیواره بین دهلیزها و بطن ها، دریچه های قلب، رگ های بزرگ مانند آئورت و شریان ریوی و قدرت انقباض قلب بررسی می شوند. داپلر رنگی هم مسیر و سرعت جریان خون را نشان می دهد و به پزشک کمک می کند نشت دریچه، تنگی مسیر خروج خون یا عبور غیرطبیعی خون از سوراخ های قلبی را تشخیص دهد.
نقش اکو در تشخیص بیماری های مادرزادی قلب
بیماری مادرزادی قلب یعنی بخشی از ساختمان قلب یا رگ های اصلی از زمان تولد به شکل طبیعی تشکیل نشده است. بعضی نقص ها خفیف هستند و فقط پیگیری می خواهند، اما بعضی دیگر در روزهای اول زندگی باعث افت اکسیژن، شوک یا نارسایی قلب می شوند. اکو کمک می کند نوع مشکل، شدت آن و زمان مناسب درمان مشخص شود.
چه زمانی اکوی قلب نوزاد لازم است؟
تصمیم برای انجام اکوی قلب نوزاد به معاینه، علائم، سابقه بارداری، نتیجه غربالگری اکسیژن و نظر پزشک بستگی دارد. در بیمارستان پارسا، مسیر درست مراجعه معمولا با معاینه نوزاد و در صورت نیاز ارجاع به پزشک قلب کودکان مشخص می شود.
سوفل قلب یا صدای غیرطبیعی قلب
سوفل قلب نوزاد همیشه به معنای بیماری خطرناک نیست. گاهی جریان خون در روزهای اول تولد صدای بی خطری ایجاد می کند. اما اگر سوفل بلند باشد، با کبودی یا تنگی نفس همراه شود، بعد از چند روز باقی بماند یا پزشک به نقص قلبی شک کند، اکو بهترین راه بررسی دقیق است.
کبودی، تنگی نفس و تعریق هنگام شیر خوردن
کبودی لب ها و زبان، نفس کشیدن سریع، فرو رفتن پوست بین دنده ها، تعریق زیاد هنگام مکیدن شیر یا قطع مکرر شیر خوردن می تواند نشانه درگیری قلب یا ریه باشد. اگر این علائم شدید، ناگهانی یا همراه با بی حالی هستند، منتظر نوبت معمولی نمانید و نوزاد را به اورژانس ببرید.
وزن نگرفتن، بی حالی یا خستگی زودرس
نوزادی که برای شیر خوردن زود خسته می شود، خواب آلودگی غیرعادی دارد، وزن گیری مناسب ندارد یا بیشتر وعده های شیر را کامل نمی خورد، باید از نظر مشکلات قلبی، تنفسی، تغذیه ای و عفونی بررسی شود. اکو فقط یکی از بخش های این بررسی است و نتیجه آن باید کنار معاینه و رشد نوزاد تفسیر شود.
نتایج غیرطبیعی در معاینه یا غربالگری پس از تولد
غربالگری اکسیژن نوزاد با پالس اکسیمتری می تواند برخی بیماری های قلبی مهم را پیش از ترخیص نشان دهد. اگر اکسیژن خون پایین باشد یا اختلاف اکسیژن دست راست و پا غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است اکو، آزمایش یا ارجاع فوری درخواست کند. این غربالگری همه نقص های قلبی را پیدا نمی کند، بنابراین وجود علائم بعد از ترخیص همچنان مهم است.
| علامت یا یافته | اقدام مناسب |
| سوفل بدون علامت و نوزاد سرحال | معاینه پزشک و تصمیم درباره اکو بر اساس شدت سوفل و سن نوزاد |
| کبودی لب، زبان یا افت اکسیژن | مراجعه فوری به اورژانس یا فوق تخصص قلب کودکان |
| تعریق و خستگی هنگام شیر خوردن | بررسی پزشکی در زمان کوتاه، به ویژه اگر وزن گیری کم است |
| نتیجه غیرطبیعی غربالگری پس از تولد | ارزیابی تکمیلی، معمولا شامل اکوی قلب نوزاد |
اکوی قلب نوزاد چگونه انجام می شود؟
رایج ترین نوع اکو در نوزادان، اکوی قلب از روی قفسه سینه است. نوزاد روی تخت می خوابد و والدین معمولا می توانند کنار او بمانند. بهتر است لباس نوزاد طوری باشد که قفسه سینه به راحتی در دسترس قرار بگیرد.
مراحل انجام اکو از روی قفسه سینه
کارشناس یا پزشک اکو، ژل مخصوص را روی پوست قفسه سینه می زند و پروب سونوگرافی را در چند نقطه روی سینه و گاهی بالای شکم یا نزدیک گردن قرار می دهد. دستگاه تصویر قلب را روی مانیتور نشان می دهد و پزشک نماهای مختلف قلب را ذخیره و اندازه گیری می کند.
مدت زمان اکو و شرایط نوزاد حین بررسی
مدت اکو به همکاری نوزاد، کیفیت تصویر و پیچیدگی مشکل بستگی دارد، اما در بسیاری از مراکز حدود 30 تا 60 دقیقه طول می کشد. خواب بودن نوزاد، شیر خوردن قبل از مراجعه و آرام بودن محیط کمک می کند تصویرها واضح تر شوند.
استفاده از ژل، پروب و داپلر رنگی
ژل باعث می شود امواج صوتی بهتر از پوست عبور کنند. پروب همان وسیله دستی است که روی سینه حرکت می کند. داپلر رنگی هم جریان خون را با رنگ های مختلف نشان می دهد؛ مثلا پزشک می تواند ببیند خون از سوراخ بین دو حفره عبور می کند یا دریچه ای دچار تنگی یا نشت است.
آیا اکوی قلب نوزاد دردناک یا خطرناک است؟
اکوی قلب نوزاد معمولا درد ندارد. ممکن است نوزاد از سردی ژل، جابه جایی پروب یا باز بودن لباس ناراحت شود، اما خود اکو برش، تزریق یا ورود وسیله به بدن ندارد. این روش با اشعه ایکس یا سی تی اسکن فرق دارد و از امواج صوتی استفاده می کند.
ایمنی امواج سونوگرافی برای نوزاد
اکو از امواج سونوگرافی استفاده می کند و تابش یونیزان ندارد. به همین دلیل در نوزادان، کودکان و حتی جنین کاربرد دارد. با این حال، انجام اکو باید دلیل پزشکی روشن داشته باشد و توسط فرد آموزش دیده انجام شود، چون کیفیت تصویر و تفسیر آن در نوزادان اهمیت زیادی دارد.
نیاز یا عدم نیاز به آرام بخش
بیشتر نوزادان برای اکوی قلب به آرام بخش نیاز ندارند، به ویژه اگر سیر، خواب آلود و آرام باشند. در نوزادان بی قرار یا موارد پیچیده، تیم درمان ممکن است درباره آرام سازی سبک تصمیم بگیرد، اما این تصمیم به سن، وزن، وضعیت تنفسی، نوع بررسی و سیاست مرکز درمانی بستگی دارد. بدون نظر پزشک، هیچ دارویی برای خواباندن نوزاد استفاده نکنید.
قبل از اکوی قلب نوزاد چه آمادگی هایی لازم است؟
اکوی معمولی قلب نوزاد معمولا آمادگی سختی ندارد. هدف اصلی این است که نوزاد هنگام بررسی تا حد ممکن آرام باشد و پزشک به سوابق لازم دسترسی داشته باشد.
نکات مربوط به شیر خوردن و خواب نوزاد
اگر پزشک منع خاصی نگفته است، بهتر است نوزاد کمی قبل از اکو شیر بخورد تا آرام تر بماند. پوشک تمیز، پتوی سبک، پستانک در صورت استفاده همیشگی و لباس جلو باز یا راحت می تواند کمک کننده باشد. اگر نوزاد زمان مشخصی برای خواب دارد، هماهنگی نوبت با همان زمان معمولا اکو را راحت تر می کند.
مدارک و سوابق پزشکی مورد نیاز
برای مراجعه، کارت یا دفترچه نوزاد، خلاصه ترخیص زایمان، نتیجه غربالگری اکسیژن، گزارش سونوگرافی بارداری، اکوی قلب جنین در صورت انجام، آزمایش ها، داروهای مصرفی و سابقه بیماری قلبی در خانواده را همراه داشته باشید. اگر نوزاد در بخش مراقبت ویژه بستری بوده یا اکسیژن دریافت کرده است، این اطلاعات را به پزشک بگویید.
جواب اکوی قلب نوزاد چگونه تفسیر می شود؟
گزارش اکو فقط یک برگه اندازه گیری نیست. پزشک قلب کودکان نتیجه را با سن نوزاد، وزن، اکسیژن خون، علائم، صدای قلب و رشد او کنار هم می گذارد. یک یافته کوچک در نوزادی بدون علامت ممکن است فقط پیگیری بخواهد، اما همان یافته در نوزادی با کبودی یا تنفس سخت می تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
نتیجه طبیعی در اکوی قلب نوزاد
در نتیجه طبیعی، ساختمان اصلی قلب، اندازه حفره ها، عملکرد پمپاژ، دریچه ها و مسیر رگ های بزرگ طبیعی گزارش می شود. گاهی پزشک باز بودن های کوچک و طبیعی دوران نوزادی، مانند برخی ارتباط های گذرا، را توضیح می دهد و بر اساس سن نوزاد درباره نیاز به پیگیری تصمیم می گیرد.
یافته های خفیف و قابل پیگیری
برخی یافته ها مانند سوراخ کوچک بین حفره ها، باز بودن خفیف مجرای شریانی یا نشت خفیف دریچه ممکن است با رشد کودک بهتر شوند یا فقط نیاز به کنترل دوره ای داشته باشند. زمان پیگیری می تواند از چند هفته تا چند ماه متفاوت باشد و به نوع یافته، اندازه آن و علائم نوزاد بستگی دارد.
یافته های مهم و نیازمند درمان فوری
بعضی نتایج مثل جابه جایی عروق بزرگ، تنگی شدید دریچه یا مسیر خروجی، تنگی شدید آئورت، افت عملکرد قلب، فشار خون ریوی شدید یا نقص های پیچیده ممکن است نیاز به بستری، دارو، اکسیژن، بررسی تکمیلی یا جراحی داشته باشند. اگر پزشک چنین موردی را مطرح کرد، پیگیری را عقب نیندازید.
| نوع نتیجه در اکو | معنی احتمالی | اقدام رایج |
| طبیعی | ساختمان و عملکرد قلب در محدوده قابل قبول است | ادامه مراقبت معمول، مگر اینکه علائم ادامه داشته باشد |
| خفیف و بدون علامت | ممکن است با رشد نوزاد تغییر کند | پیگیری با فوق تخصص قلب کودکان طبق زمان پیشنهادی |
| متوسط یا همراه با علامت | احتمال اثر بر تنفس، تغذیه یا رشد وجود دارد | ویزیت تخصصی، اکوهای بعدی، گاهی دارو یا آزمایش تکمیلی |
| شدید یا بحرانی | ممکن است جریان خون یا اکسیژن رسانی را مختل کند | اقدام فوری، بستری یا ارجاع به مرکز مجهز |
performed on children of all ages and sizes, including newborns and fetuses.
اکوکاردیوگرافی برای کودکان در همه سنین و اندازه ها، از جمله نوزادان و جنین ها انجام می شود.
به نقل از Nationwide Children’s Hospital
اکو چه مشکلات قلبی را در نوزاد تشخیص می دهد؟
اکوی قلب نوزاد طیف وسیعی از بیماری های مادرزادی و بعضی مشکلات اکتسابی را نشان می دهد. شدت این مشکلات یکسان نیست؛ بعضی فقط پیگیری می خواهند و بعضی باید در همان روزهای اول زندگی درمان شوند.
سوراخ قلب نوزاد؛ ASD و VSD
ASD یعنی سوراخ یا ارتباط بین دو دهلیز و VSD یعنی سوراخ بین دو بطن. اندازه سوراخ، محل آن، فشار ریه و اثر آن بر رشد نوزاد در تصمیم درمانی مهم است. بعضی سوراخ های کوچک خود به خود کوچک تر می شوند، اما سوراخ های بزرگ ممکن است باعث تند نفس کشیدن، تعریق هنگام شیر خوردن و وزن نگرفتن شوند.
مجرای شریانی باز یا PDA
PDA رگی است که در دوران جنینی طبیعی است و معمولا بعد از تولد بسته می شود. اگر باز بماند، ممکن است جریان خون اضافی به ریه ها بفرستد. در نوزاد نارس، PDA شایع تر است و تصمیم درمانی به سن بارداری، وزن، وضعیت تنفسی، اندازه مجرا و علائم بستگی دارد.
تنگی دریچه ها و مشکلات عروق بزرگ
اکو می تواند تنگی دریچه ریوی، تنگی دریچه آئورت، تنگی مسیر خروج خون از قلب، تنگی آئورت و اتصال غیرطبیعی رگ های بزرگ را نشان دهد. در برخی موارد، پزشک برای برنامه ریزی درمان از سی تی آنژیوگرافی، ام آر آی قلب یا کاتتریسم قلب هم کمک می گیرد.
فشار خون ریوی و اختلال عملکرد قلب
فشار خون ریوی یعنی فشار رگ های ریه بالاتر از حد انتظار است. این وضعیت می تواند با بیماری قلبی، مشکلات ریوی، نارس بودن یا شرایط پس از تولد ارتباط داشته باشد. اکو همچنین قدرت انقباض قلب و اندازه حفره ها را بررسی می کند و در تصمیم گیری درباره دارو، اکسیژن یا بستری نقش دارد.
بعد از غیرطبیعی بودن اکوی قلب نوزاد چه باید کرد؟
غیرطبیعی بودن اکو همیشه به معنی جراحی نیست. مهم این است که گزارش را با پزشک مناسب مرور کنید و بدانید کدام یافته بی خطر، کدام قابل پیگیری و کدام فوری است. در بیمارستان پارسا، خانواده ها می توانند برای انتخاب مسیر درست مراجعه، دریافت نوبت و پیگیری گزارش اکو از راهنمایی تیم درمان استفاده کنند.
مراجعه به فوق تخصص قلب کودکان
تفسیر نهایی اکوی قلب نوزاد باید توسط پزشک آشنا با قلب کودکان انجام شود. فوق تخصص قلب کودکان علاوه بر گزارش اکو، نوزاد را معاینه می کند، اکسیژن خون، نبض ها، وزن گیری و وضعیت تغذیه را می سنجد و درباره زمان پیگیری یا درمان تصمیم می گیرد.
پیگیری دوره ای، دارو یا بررسی های تکمیلی
در موارد خفیف، ممکن است فقط اکو یا ویزیت دوره ای لازم باشد. در مواردی که قلب تحت فشار است، پزشک گاهی دارو تجویز می کند یا آزمایش، نوار قلب، عکس قفسه سینه و بررسی های تکمیلی درخواست می دهد. دوز و نوع دارو برای نوزاد بسیار حساس است و نباید بدون نسخه تغییر کند.
موارد نیازمند بستری یا جراحی
کبودی پایدار، افت اکسیژن، تنفس سخت، شیر نخوردن، خواب آلودگی غیرعادی، سردی اندام ها، تعریق شدید، کاهش ادرار یا بدتر شدن سریع حال نوزاد علائم هشدار هستند. در این شرایط، مراجعه فوری به اورژانس لازم است. بعضی نقص های قلبی بحرانی برای حفظ جریان خون به دارو، مراقبت ویژه، کاتتریسم یا جراحی نیاز دارند.
| شرایط نوزاد | زمان مراجعه |
| نوزاد سرحال است و فقط اکو یافته خفیف دارد | طبق نوبت پیگیری پزشک قلب کودکان |
| تغذیه سخت، وزن گیری کم یا تعریق هنگام شیر خوردن دارد | ویزیت تخصصی در اولین فرصت |
| کبودی، افت اکسیژن، بی حالی شدید یا تنفس سخت دارد | اورژانس، بدون تاخیر |
| پزشک احتمال نقص قلبی بحرانی داده است | ارجاع فوری به مرکز مجهز قلب کودکان |
تفاوت اکوی قلب نوزاد با اکوی قلب جنین
اکوی قلب جنین در دوران بارداری انجام می شود و هدف آن بررسی قلب کودک پیش از تولد است. این اکو معمولا وقتی درخواست می شود که در سونوگرافی بارداری نکته مشکوک دیده شود، سابقه بیماری قلبی مادرزادی در خانواده وجود داشته باشد، مادر بعضی بیماری ها یا داروهای خاص داشته باشد یا پزشک زنان و پریناتولوژیست نیاز به بررسی دقیق تر ببیند.
اکوی قلب نوزاد بعد از تولد انجام می شود. در این مرحله، پزشک می تواند وضعیت واقعی تنفس، اکسیژن خون، بسته شدن یا باز ماندن مسیرهای دوران جنینی و اثر نقص قلبی بر بدن نوزاد را بهتر ارزیابی کند. بنابراین حتی اگر اکوی قلب جنین طبیعی بوده باشد، در صورت وجود سوفل، کبودی، افت اکسیژن یا علائم نگران کننده بعد از تولد، اکوی قلب نوزاد هنوز می تواند لازم باشد.
برعکس، اگر در اکوی جنین مشکل قلبی دیده شده باشد، اکوی بعد از تولد برای تایید تشخیص، تعیین شدت و برنامه ریزی درمان اهمیت دارد. خانواده ها بهتر است گزارش اکوی جنین و مدارک بارداری را هنگام مراجعه به بیمارستان پارسا همراه داشته باشند تا مسیر بررسی نوزاد دقیق تر و سریع تر پیش برود.
