
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
مسمومیت بارداری (پره اکلامپسی) یک وضعیت خطرناک است که بیش از ۵ درصد از تمام حاملگی ها را تحت تأثیر قرار می دهد. این شرایط پس از ۲۰ هفته بارداری یا در چند هفته اول بعد از زایمان اتفاق می افتد و با فشار خون بالا، ورم بدن و پروتئین در ادرار مشخص می شود.
بخش خوب این است که اکثریت زنانی که مسمومیت بارداری دارند، نوزادان سالم به دنیا می آورند و کاملاً بهبود می یابند. با این حال، اگر تشخیص داده نشود یا درمان نشود، این شرایط می تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.
برای شروع دریافت راهنمایی های تخصصی، همین حالا فرم مشاوره بیمارستان پارسا را پر کنید. سلامت شما و جنین تان، اولویت ماست!
فهرست مطالب
- 1 علائم مسمومیت بارداری و نشانه های هشداردهنده
- 2 پره اکلامپسی: خطرات و عوارض مسمومیت بارداری
- 3 تشخیص و آزمایش های لازم برای مسمومیت بارداری
- 4 تفاوت مسمومیت بارداری با علائم دیگر بارداری
- 5 درمان و راهکارهای کاهش خطر مسمومیت بارداری
- 6 علل و عوامل خطر مسمومیت بارداری
- 7 هشدارهای فوری و اقدامات ضروری در مسمومیت بارداری
- 8 تأثیر مسمومیت بارداری بر جنین و مادر
- 9 سندروم HELLP و ارتباط آن با مسمومیت بارداری
- 10 پیشگیری و مراقبت های پیش از بروز مسمومیت بارداری
علائم مسمومیت بارداری و نشانه های هشداردهنده
علائم مسمومیت بارداری متفاوت است. برخی زنان علائمی احساس نمی کنند و تنهایی تشخیص آن هنگام بررسی روتین و اندازه گیری فشار خون انجام می شود. اما زمانی که علائم ظاهر می شوند، معمولاً شامل موارد زیر می باشند:
علائم اولیه:
- تورم ناگهانی در صورت، دست ها و پاها
- سردردهای شدید
- تغییرات دید، مانند کاهش وضوح یا دیدن نقاط فلاشی
- اضافه وزن سریع بیش از ۲ پوند در هفته
علائم پیشرفته و شدید:
- سردرد شدیدی که از بدترین سردردهایی است که تاکنون تجربه کرده اید
- تنگی نفس
- درد بالایی در شکم، خصوصاً زیر دنده های راست
- تهوع و استفراغ
- تاری دید یا دیدن اشعه های نوری
- کوتاهی نفس
- بلبلغار شدید
پره اکلامپسی: خطرات و عوارض مسمومیت بارداری
پره اکلامپسی می تواند سریعاً پیشرفت کند و اگر درمان نشود، به شکل های خطرناک تری تبدیل شود. یکی از این عوارض، سندروم HELLP است که مخفف Hemolysis (انحلال گلبول های قرمز)، Elevated liver enzymes (بالا رفتن آنزیم های کبدی)، و Low platelet count (کم شدن پلاکت ها) است.
سندروم HELLP یک شرایط فوری است که می تواند به سرعت حیات را تهدید کند. علائم آن شامل درد شکم، تهوع، استفراغ، سردرد مداوم، ورم صورت و دست ها، تغییرات دید، خونریزی ناخواسته و تنگی نفس است. اگر چه نادر است، اما بدون درمان می تواند منجر به نارسایی کبدی، انعقاد خون خطرناک، سکته قلبی و مرگ شود.
علاوه بر HELLP، پره اکلامپسی می تواند منجر به اکلامپسی شود که با بروز تشنج ها مشخص است. اکلامپسی یک فوریت پزشکی است و می تواند باعث آسیب مغزی، سکته، کما و حتی مرگ شود. تشنج ها معمولاً ۱ تا ۲ دقیقه طول می کشند و ممکن است بدون هیچ هشداری قبلی رخ دهند.
سایر عوارض شامل بیماری کلیوی حاد، آماس ریه، لخته های خونی، مشکلات خونریزی و حتی سکته مغزی است.
تشخیص و آزمایش های لازم برای مسمومیت بارداری
تشخیص مسمومیت بارداری معمولاً از طریق اندازه گیری فشار خون و بررسی ادرار برای پروتئین انجام می شود. اگر سوال وجود داشته باشد، پزشک آزمایش های خونی و اولتراسوند انجام می دهد.
آزمایش های خونی لازم شامل:
- سطح کراتینین (برای بررسی عملکرد کلیه)
- آنزیم های کبدی
- تعداد پلاکت ها
- تعداد کل گلبول های قرمز
- بیوماركرهایی مثل PlGF و sFlt-1 (برای ارزیابی میزان خطر)
پزشکان می توانند آزمایش های پیشگیری کننده را از هفته های اول بارداری انجام دهند. یک روش جدید که سنسیتیویتی بالایی (۹۰ درصد) دارد، ترکیب عوامل مادری با بیوماركرهای بیوشیمیایی و بیوفیزیکی است. این آزمایش ها می توانند زنان با خطر بالا را شناسایی کنند.
اگر مسمومیت بارداری تشخیص داده شود، آزمایش های خونی باید دوبار در هفته تکرار شود تا ببینید آیا وضعیت بدتر می شود یا بهتر.
تفاوت مسمومیت بارداری با علائم دیگر بارداری
درک تفاوت بین علائم طبیعی بارداری و مسمومیت بارداری اهمیت زیادی دارد. ورم عادی در بارداری معمولاً آرام آرام شروع می شود، فقط در پایین های بدن (پاها و مچ پا) رخ می دهد، در انتهای روز بدتر می شود و با استراحت یا بلند کردن پاها بهتر می شود.
اما ورم مسمومیت بارداری تفاوت اساسی دارد. این ورم ناگهانی است، معمولاً در صورت و دست ها ظاهر می شود (نه فقط پایین بدن)، و اغلب با علائم دیگری مانند سردرد، درد شکم یا تغییرات دید همراه است.
علائم معمول بارداری مثل صبح های تهوع و درد پشت معمولاً در سه ماه اول دیده می شوند. اما اگر تهوع و استفراغ در نیمه دوم بارداری شروع یا دوباره شروع شود، این می تواند نشانه ای از مسمومیت بارداری باشد، نه صرفاً مسائل هضمی.
درمان و راهکارهای کاهش خطر مسمومیت بارداری
تنها درمان قطعی برای مسمومیت بارداری، تحویل دادن جنین و جفت است. این بدان معنی است که نوزاد ممکن است نیاز به سزارین یا القای زایمان پیدا کند. با این حال، بسته به شدت وضعیت و سن بارداری، پزشک ممکن است یک دوره انتظار کند تا بدن کودک بیشتر رشد کند.
درمان دوره بارداری
تا قبل از زایمان، درمان بر کاهش فشار خون متمرکز است. پزشکان می توانند دارو هایی تجویز کنند که فشار خون را کنترل کنند. در موارد شدید، ممکن است به استفاده از سولفات منیزیم برای پیشگیری از تشنج های اکلامپسی روی آورند.
درمان بعد از زایمان
حتی پس از تولد نوزاد، مادر هنوز هم نیاز به نظارت و درمان دارد. اگر فشار خون پایین نشود یا علائم ادامه یابند، باید تحت نظارت طبی دقیقی قرار گیرد. می تواند چند روز تا چند هفته طول بکشید تا دارو ها فشار خون را به سطح ایمن برسانند.
اگر مادر ورم شدید و تنگی نفس داشت، داروهای آب کش ممکن است استفاده شود. این داروها با کاهش مقدار آب در بدن، فشار خون را پایین می آورند.
علل و عوامل خطر مسمومیت بارداری
دلیل دقیق مسمومیت بارداری هنوز کاملاً مشخص نیست، اما پزشکان معتقدند که از هفته های اولیه بارداری شروع می شود. مسئله در این است که رگ های خونی جدیدی که باید جنین را تغذیه کنند، به درستی تشکیل نمی شوند یا عملکرد درستی ندارند. این مشکل باعث می شود فشار خون بالا شود تا جنین را تغذیه کند.
عوامل خطر عالی:
- اولین بارداری
- حاملگی چندقلو (دوقلو، سه قلو یا بیشتر)
- سن ۳۵ سال یا بیشتر
- استفاده از روش لقاح در لوله
- سابقه خانوادگی مسمومیت بارداری
- داشتن مسمومیت بارداری در بارداری قبلی
عوامل خطر متوسط:
- چاقی قبل از بارداری
- فشار خون بالا قبل از بارداری (کمیک هایپرتنشن)
- بیماری کلیه ای
- دیابت نوع ۱ یا ۲
- بیماری خودایمنی مثل لوپوس
- بی خوابی انسدادی
عوامل جالبی که کمتر شناخته شده اند:
وضعیت پدر جنین هم نقش دارد. زنانی که مدت کوتاهی با بدو قبل از بارداری برای اولین بار رابطه برقرار کردند، خطر بیشتری دارند. اگر زن با مرد تاکنون بارداری طبیعی داشته باشد، خطر کاهش می یابد، اما اگر شریک تغییر کند، خطر دوباره بالا می رود. علاوه بر این، مردانی که در گذشته باعث بارداری مسموم شده اند، احتمال دارد دوباره این کار را کنند، حتی با شریک دیگری.
همچنین، بعضی از تحقیقات نشان دهند که زنان سیاه پوست بیشتر در معرض خطر هستند، اما دلیل آن ممکن است نابرابری در دسترسی به مراقبت های پزشکی و فشارهای اجتماعی باشد.
هشدارهای فوری و اقدامات ضروری در مسمومیت بارداری
اگر علائم مسمومیت بارداری احساس کردید، فوری با پزشک تماس بگیرید. برخی علائم نشان دهنده وضعیت فوری هستند که نیاز به اورژانس دارند:
علائم نیاز به فوری مراجعه:
- سردرد شدید
- تغییرات دید یا دید مغشوش
- درد قوی در بالای شکم
- تهوع و استفراغ مداوم
- تنگی نفس
- ورم ناگهانی در صورت یا دست ها
- احساس سردگی یا گیجی
در مورد تشنج ها (اکلامپسی)
اگر شما یا هر کسی دیگری را ببینید که تشنج می کند، فوری ۱۱۱ یا پلیس فراخوان دهید. موارد اولیه عبارتند از جلوگیری از آسیب (دور کردن اشیاء سخت)، سر را به طرفی بگذارید تا ریزش بزاق یا بلغم ممکن نشود، و فوری به پزشک اطلاع دهید.
نکات مهم بعد از زایمان
بسیاری از زنان فکر می کنند که مسمومیت بارداری تنها در دوران حاملگی اتفاق می افتد. اما مسمومیت بارداری بعد از زایمان یک خطر واقعی است. این می تواند در هر زمان تا ۶ هفته بعد از زایمان اتفاق بیفتد، اگرچه معمولاً در ۴۸ ساعت اول یا ۷ تا ۱۰ روز بعد رخ می دهد. سردرد، ورم، دید مغشوش، سردگی و درد شکم را نادیده نگیرید. فوری با پزشک تماس بگیرید.
“Pre-eclampsia is a hypertensive disorder that typically develops after 20 weeks into pregnancy … Early detection and management are crucial to prevent progression to eclampsia, which involves seizures and can be life-threatening.”
ترجمه: پره اکلامپسی یک اختلال فشار خون است که معمولاً پس از ۲۰ هفته بارداری ایجاد می شود… تشخیص زودهنگام و مدیریت آن برای جلوگیری از پیشرفت به اکلامپسی که شامل تشنج است و می تواند تهدیدکننده زندگی باشد، حیاتی است.
به نقل از World Health Organization
تأثیر مسمومیت بارداری بر جنین و مادر
مسمومیت بارداری می تواند جنین و نوزاد را به طرق مختلفی آسیب رساند. مسئله اصلی این است که جفت (پلاسنتا) به خوبی کار نمی کند، بنابراین جنین اکسیژن و مواد غذایی کافی دریافت نمی کند.
تأثیر بر جنین
علامت اصلی مسمومیت بارداری برای جنین رشد کندتر از حد انتظار است، که به آن محدودیت رشد درون رحمی می گویند. این نوزاد سبک تر و کوچک تر به دنیا می آید. اگر مسمومیت بارداری زودتر شروع شود (قبل از ۳۴ هفته)، خطر بیشتر است و نوزاد ممکن است با مشکلات بیشتری روبرو شود.
نوزادانی که در محیط پره اکلامپسی متولد می شوند، ممکن است مشکلات عصبی و تکاملی داشته باشند. اگرچه برخی تحقیقات نشان می دهند که مسمومیت بارداری حتی می تواند از سالخوردگی مغزی محافظت کند، اما دیگر آثار منفی وجود دارد.
علاوه بر این، نوزادانی که در شرایط پره اکلامپسی متولد می شوند، در سنین بالاتر خطر بیشتری برای دیابت و بیماری قلبی دارند. یعنی آسیب هایی که در رحم بدن انجام داده، می تواند طول مدت بر سلامتی تأثیر بگذارد.
تأثیر بر مادر
مادر هم می تواند تأثیرات طول مدتی داشته باشد. زنانی که مسمومیت بارداری داشته اند، خطر بیشتری برای بیماری قلبی، فشار خون مزمن، بیماری کلیه ای و دیابت در سال های بعد دارند.
برخی زنان بعد از اکلامپسی با مشکلات شناختی مثل فراموشی، مشکلات تمرکز، سردردهای مداوم و غیره روبرو می شوند. اگرچه خطر این مشکلات نسبتاً کم است، اما شناخت آن مهم است.
سندروم HELLP و ارتباط آن با مسمومیت بارداری
سندروم HELLP یکی از شدیدترین عوارض پره اکلامپسی است که می تواند بسیار خطرناک باشد. نام آن از سه مشکلی که اتفاق می افتد منشأ می گیرد: H مخفف Hemolysis (شکستن گلبول های قرمز خون)، EL مخفف Elevated liver enzymes (بالا رفتن آنزیم های کبدی)، و LP مخفف Low Platelets (کم شدن پلاکت های خون).
وقتی این سه چیز با هم اتفاق بیفتد، مادر مشکلات جدی دارد. پلاکت ها قطعاتی کوچک هستند که خون را لخته می کنند. وقتی تعداد آنها کاهش یابد، خطر خونریزی بیش تر است. آنزیم های کبد در شکستن غذا نقش دارند. وقتی بالا بروند، نشان دهنده آسیب کبد است. انحلال گلبول های قرمز نیز مسئله جدی است.
علائم سندروم HELLP:
- درد شدید در بالای شکم (خصوصاً سمت راست)
- تهوع و استفراغ
- سردرد شدید
- درد شانه یا درد هنگام تنفس عمیق
- ورم صورت یا دست ها
- تغییرات دید
- خونریزی ناخواسته
- تنگی نفس
سندروم HELLP می تواند در ۲ تا ۳ درصد از موارد پره اکلامپسی اتفاق بیفتد. اگرچه نادر است، اما بدون درمان سریع می تواند منجر به مشکلات خطرناکی مثل مشکلات خونریزی، سکته، نارسایی کبد و حتی مرگ شود.
تنها درمان سندروم HELLP، تحویل دادن نوزاد است. به همین دلیل، اگر تشخیص داده شود، پزشک معمولاً سزارین فوری را انجام می دهد، حتی اگر هنوز زمان کافی برای رشد نوزاد نماند.
پیشگیری و مراقبت های پیش از بروز مسمومیت بارداری
خبر خوب این است که می توانید خطر مسمومیت بارداری را کاهش دهید، خصوصاً اگر عوامل خطر داشته باشید.
استفاده از آسپرین
اگر شما یا پزشکتان فکر می کند که خطر بالای مسمومیت بارداری دارید، آسپرین کم دوز می تواند کمک کند. توصیه رسمی این است که دوز بین ۷۵ تا ۱۶۰ میلی گرم را روزانه بگیرید.
وقت شروع مهم است; آسپرین بیشترین اثر را دارد اگر قبل از ۱۶ هفته شروع شود. اگر این را بدانید که خطر بالا دارید، آزمایش و پیشگیری را از زودتر شروع کنید.
یک مطالعه جدید نشان داد که ۱۵۰ میلی گرم آسپرین در شب، وقتی در اولین سه ماه بارداری شروع شود، خطر مسمومیت بارداری زودرس را تا ۶۲ درصد کاهش می دهد.
نظارت منظم
اگر خطر دارید، مهم است که هر دو هفته (یا حتی هر هفته بسته به شرایط شما) نزد پزشک بروید. در این ملاقات ها، فشار خون اندازه گیری می شود، ادرار بررسی می شود، و بدن برای علائم مسموم بارداری بررسی می شود. آزمایش های خونی منظم هم الزامی است.
سبک زندگی صحیح
اگرچه درمان سبک زندگی سالم نمی تواند مسمومیت بارداری را کاملاً جلوگیری کند، اما می تواند خطر را کاهش دهد. این شامل:
- حفظ وزن سالم در قبل از بارداری یا در حین بارداری (اگر چاق بودید)
- خوردن غذای سالم و متوازن
- ورزش منظم (تحت نظارت پزشک)
- مدیریت استرس
- عدم مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر
- خواب کافی
پرسش های مهم برای پزشکتان
هنگام ملاقات های بارداری، این سؤال ها را بپرسید:
- آیا من خطر مسمومیت بارداری دارم؟
- آیا من از آسپرین استفاده باید کنم؟
- اگر علائمی احساس کنم، چی کنم؟
- چه علائمی باید فوری پزشک را زنگ بزنم؟
سوالات متداول
۱. مسمومیت بارداری (پرهاکلامپسی) چیست؟
پرهاکلامپسی یا مسمومیت بارداری یک اختلال جدی دوران بارداری است که معمولاً بعد از هفته ۲۰ بارداری رخ میدهد و با فشار خون بالا و پروتئین در ادرار همراه است.
۲. چه زمانی در بارداری مسمومیت بارداری اتفاق میافتد؟
این عارضه معمولاً بعد از هفته بیستم بارداری رخ میدهد، ولی ممکن است در اواخر بارداری یا حتی بعد از زایمان هم دیده شود.
۳. علائم اصلی پرهاکلامپسی چیست؟
علائم شامل فشار خون بالا، پروتئین در ادرار، تورم دست/صورت، سردرد شدید، اختلال دید و سایر نشانههاست. گاهی هیچ علامتی ندارد و فقط با معاینات پایش فشار خون و آزمایش ادرار تشخیص داده میشود.
۴. چه عواملی احتمال ابتلا را افزایش میدهد؟
خطر پرهاکلامپسی در مواردی مثل بارداری اول، داشتن فشار خون قبلی، بارداری دوقلو، سن بالای 35 سال، سابقه خانوادگی و چاقی بیشتر است.
۵. آیا پرهاکلامپسی قابل پیشگیری است؟
هیچ روش صددرصدی برای پیشگیری وجود ندارد، اما پایش منظم دوران بارداری، کنترل فشار خون و در برخی موارد مصرف دوز کم آسپرین طبق نظر پزشک میتواند ریسک را کاهش دهد.
۶. درمان مسمومیت بارداری چیست؟
تنها راه قطعی “درمان” پرهاکلامپسی زایمان است. در دوران بارداری، پزشک فشار خون را کنترل میکند و در صورت نیاز مراقبتهای ویژه انجام میشود تا زمان ایمن برای زایمان برسد.
۷. آیا پرهاکلامپسی بعد از زایمان هم اتفاق میافتد؟
بله، ممکن است تا چند روز یا هفته بعد از زایمان هم علائم ادامه داشته باشد یا برای اولین بار ظاهر شود.
۸. آیا مسمومیت بارداری باعث خطر برای جنین میشود؟
اگر کنترل نشود میتواند به رشد کم جنین، زایمان زودرس و خطرات دیگر منجر شود.
کلام آخر
مسمومیت بارداری یک شرایط جدی است که نیاز به دقت و نظارت دارد. اگرچه تشخیص و درمان اولیه می تواند عواقب آن را کاهش دهد، شناخت علائم و عوامل خطر اهمیت زیادی دارد. اگر علائمی احساس کردید، تاخیر نکنید و فوری به پزشکتان مراجعه کنید. تاد زودرس و نظارت دقیق می تواند زندگی شما و جنین را نجات دهد.
