نقشه مغزی کودک بیش فعال

الگوهای اتصال عصبی و شبکه های مغزی در کودکان با ADHD

سلام های الکتریکی مغز به سرعت فوق العاده سفر می کنند و مناطق مختلفی را به یکدیگر متصل می کنند. در کودکان بیش فعال، این سفر به درستی کار نمی کند.

شبکه کنترل جلویی – پشتی

یکی از مهمترین شبکه های مغزی، شبکه کنترل جلویی – پشتی است. این شبکه کمک می کند که ما بر رفتار خود کنترل داشته باشیم و تصمیمات خوب بگیریم. در کودکان بیش فعال، این شبکه ضعیف تر و کم تر هماهنگ است.

شبکه حالت استراحت (Default Mode Network)

این شبکه زمانی فعال است که مغز در حالت استراحت است – یعنی وقتی مشغول کاری خارجی نیستیم. در کودکان سالم، این شبکه باید خاموش شود وقتی مشغول یک کار خارجی می شویم. اما در کودکان بیش فعال، این شبکه خاموش نمی شود، و این باعث حواس پرتی می شود.

اتصالات بین نیمکره ها

همانطور که قبلا گفتیم، اتصالات بین دو نیمکره مغز در کودکان بیش فعال ضعیف تر هستند. این اتصالات در کپسول جسمانی قرار دارند، و وقتی ضعیف باشند، دو طرف مغز نمی توانند خوب با یکدیگر صحبت کنند.

شبکه سلیانس (تشخیص اهمیت)

این شبکه تشخیص می دهد کدام محرک ها یا اطلاعات مهم هستند. در کودکان بیش فعال، این شبکه اضافی و بیش از حد حساس است. این یعنی کودک هر چیز را مهم تلقی می کند، حتی چیزهایی که برای تمرکز بر کار مهم نیستند.

یافته های جدید نقشه مغزی در پیش بینی شدت و نوع علائم بیش فعالی

یکی از جدیدترین و هیجان انگیزترین کاربردهای نقشه برداری مغزی، پیش بینی درجه سختی علائم است. اگر بدانیم که کدام الگوهای مغزی با کدام علائم مرتبط هستند، می توانیم بهتر به پیش بینی کنیم کودک چقدر شدید دچار مشکل خواهد شد.

ارتباط الگوهای مغزی و شدت علائم

متوجه شده اند که کودکان با حالات معینی از قشر پیشانی دارای علائم شدیدتر هستند. به عنوان مثال، اگر ارتباط بین قشر پیشانی و مناطق دیگر ضعیف باشد، احتمالاً علائم بیش فعالی شدیدتر خواهند بود.

پیش بینی پاسخ به درمان

یکی دیگر از یافته های مهم این است که شاید بتوان بر اساس الگوهای مغزی، پیش بینی کنیم کودک به کدام درمان بهتر پاسخ خواهد داد. برای مثال، برخی کودکان با مسائل خاصی در قشر پیشانی بهتر به دارو پاسخ می دهند، درحالی که دیگران از درمان های رفتاری بیشتر استفاده می برند.

تفاوت الگوهای مغزی در انواع مختلف

یافته های جدید نشان می دهد که انواع مختلف اختلال بیش فعالی الگوهای مغزی متفاوت دارند. به این معنی که نقشه برداری مغزی می تواند بگوید آیا کودک بیشتر مشکل توجه دارد یا مشکل رفتاری و تکانشی.

آیا نقشه مغزی می تواند جایگزین آزمون های روان شناختی در تشخیص ADHD شود؟

این یک سوال بسیار خوب است. در حال حاضر، پاسخ خیر است. نقشه برداری مغزی تنهایی نمی تواند تشخیص ADHD را به تنهایی مطمئن کند.

محدودیت های نقشه برداری مغزی

اگرچه نقشه برداری مغزی داده های فوق العاده ای می دهد، اما هنوز نمی توانیم آن را برای تشخیص منفرد استفاده کنیم. چرا؟ چون تغییرات مغزی که در کودکان بیش فعال می بینیم، ممکن است در کودکان دیگری هم دیده شود که بیش فعالی ندارند. همچنین، تغییرات مغزی بسیار متنوع و پیچیده است – نه دو کودک یکسان نیستند.

چرا ترکیب بهتر است

بهترین رویکرد این است که پزشکان از ترکیبی از روش های مختلف استفاده کنند:

• مصاحبه های تفصیلی با والدین و معلمان
• آزمایش های رفتاری و حرکتی
• تست های نفسی مختلف
• نقشه برداری مغزی برای بررسی اضافی
• نقش قابل ارزیابی پذیری در تشخیص

نقشه برداری مغزی می تواند برای کنار گذاشتن سایر بیماری ها مفید باشد. اگر پزشک مطمئن نیست که علائم کودک از کجا می آید، نقشه برداری مغزی می تواند کمک کند متوجه شود آیا یک مشکل پزشکی دیگری (مثل تومور یا صرع) وجود دارد.

کاربرد نقشه مغزی در انتخاب و پایش درمان دارویی و غیردارویی کودکان بیش فعال

جایی که نقشه برداری مغزی واقعاً شروع به درخشش می کند، در کمک به انتخاب درمان درست و پایش پیشرفت است.

شناسایی بهترین درمان برای هر کودک

گاهی کودکی با یک داروی کمک کننده بسیار خوب می شود، اما کودک دیگر آن داروی را جاه ندارد. نقشه برداری مغزی می تواند به اینجا کمک کند. اگر بدانیم مغز کودک دقیقاً چه مشکلی دارد، می توانیم درمان را بهتر انتخاب کنیم.

به عنوان مثال، اگر مشکل در سطح دوپامین است، داروهای تحریک کننده بهتر کار می کنند. اما اگر مشکل در ارتباطات شبکه ای است، شاید درمان های رفتاری یا سایر داروها بهتر باشند.

پایش پیشرفت طول درمان

وقتی درمان شروع می شود، نقشه برداری مغزی می تواند برای دیدن اینکه آیا درمان کار می کند و مغز تغییر می کند کمک کند. برخی مطالعات نشان داده اند که وقتی درمان کار می کند، برخی از الگوهای غیر طبیعی مغزی بهتر می شود.

درمان های غیردارویی

درمان های غیردارویی مثل درمان رفتاری، تربیت رفتاری کودک و آموزش والدین بسیار مهم هستند. نقشه برداری مغزی می تواند کمک کند متوجه شود که آیا این درمان ها هم مغز کودک را تغییر می دهند.

درک پاسخ فردی به درمان

ممکن است که قبل از شروع درمان، بتوان با استفاده از نقشه برداری مغزی پیش بینی کرد کودک به کدام درمان بهتر پاسخ خواهد داد. این یک گام بزرگ به سوی درمان های شخصی سازی شده است.

محدودیت ها و خطرات احتمالی روش های تصویربرداری مغزی در کودکان

اگرچه نقشه برداری مغزی بسیار مفید است، اما دارای محدودیت ها و خطراتی هم دارد که والدین باید بدانند.

مسائل امنیتی و فیزیکی

MRI امن است، اما با هشدارهای آن: MRI از آهن ربا استفاده می کند و بسیار امن است. با این حال، اگر کودک دستگاه های فلزی در بدن داشته باشد (مثل قلب مصنوعی)، نمی توان MRI انجام داد.

• صدای بلند: MRI صدای بسیار بلندی می دهد. برای بسیاری از کودکان، این صدا می تواند ترسناک یا آزار دهنده باشد. گاهی برای کودکان کوچکتر، تخدیر نیاز است.
• حساسیت محدود برای تشخیص: گاهی MRI نتایج غیر واضح می دهد. تغییرات مغز می تواند بسیار ریز باشد و دیده نشود.

خطرات PET و SPECT

• تابش رادیواکتیو: PET و SPECT از مواد رادیواکتیو استفاده می کنند. اگرچه مقدار تشعشع کم است، اما خطر کمی وجود دارد، به خصوص اگر کودک بارها این آزمایش را انجام دهد.
• هزینه بالا: این روش ها بسیار گران هستند و بیمه معمولاً آنها را برای تشخیص ADHD پوشش نمی دهد.

محدودیت های EEG

• کیفیت سیگنال: EEG نمی تواند دقیقاً بگوید سیگنال از کجای مغز می آید.
• تفسیر مشکل: تفسیر نتایج EEG گاهی دشوار است و به تکنسین های بسیار ماهر نیاز دارد.

مسائل تعبیر و تفسیر

• تغییرات طبیعی ممکن است: برخی از تغییرات مغزی که ما در کودکان بیش فعال می بینیم، ممکن است در کودکان عادی هم دیده شود. ما نمی توانیم بدون تاریخ و علائم دیگر، فقط با دیدن تغییرات مغزی، تشخیص بگیریم.
• متفاوت بودن کودکان: هر کودک متفاوت است. تغییرات مغزی بسیار متفاوت است – نمی توانیم یک الگوی واحد در نظر بگیریم که برای همه کودکان کار کند.
• نیاز به تخصص: نقشه برداری مغزی نیاز به بررسی توسط متخصصین بسیار ماهر دارد. متوسط سونوگرافر یا پزشک عمومی نمی تواند این نتایج را به درستی تفسیر کند.

نقش ژنتیک و عوامل محیطی در تغییرات مغزی کودکان مبتلا به ADHD

ADHD اختلالی است که توسط ژنتیک و محیط با هم تعیین می شود. هر دو بخش بسیار مهم هستند.

ژنتیک و اختلال بیش فعالی

تحقیقات نشان داده اند که بیش فعالی دارای یک جزء ژنتیکی قوی است. اگر پدر یا مادر بیش فعالی داشته باشد، احتمال اینکه کودک هم داشته باشد، بسیار بیشتر است. در حقیقت، حدود 70-80 درصد از علائم بیش فعالی به ژنتیک نسبت داده می شود.

تغییرات ژنتیکی و نئوترانسمیتر ها

بسیاری از ژن های مرتبط با بیش فعالی، ژن هایی هستند که از نئوترانسمیتر ها (پیام دهندگان شیمیایی مغز) در دوپامین و نورادرنالین نظارت می کنند. اگر این ژن ها معیوب باشند، میزان این مواد شیمیایی نابهنجار است.

عوامل محیطی

محیط نیز بسیار مهم است. عوامل محیطی که می تواند اختلال بیش فعالی را بدتر کند یا حتی ایجاد کند، شامل:

• عوامل قبل از تولد: تغذیه ضعیف مادر در بارداری، ابتلا به عفونت، استرس شدید یا مصرف مواد می تواند مغز کودک را متاثر کند.
• تولد پیش زمان یا وزن پایین: کودکانی که قبل از موعد متولد شوند یا وزن کمی داشته باشند، خطر بیشتری برای بیش فعالی دارند.
• مواد سمی: قرار گرفتن در معرض سرب یا سایر مواد سمی می تواند مغز کودک را خسارت دهد.
• محیط خانواده: محیط خانه، رابطهی والدین – فرزندان، استرس و فقر می تواند علائم بیش فعالی را بدتر کند.

تعامل ژنتیک و محیط

ژنتیک و محیط با هم کار می کنند. کودکی ممکن است ژنتیکی برای بیش فعالی آماده باشد، اما اگر محیط خوب باشد، علائم ممکن است هرگز ظاهر نشود یا بسیار خفیف باشد. برعکس، اگر محیط بد باشد، علائم می تواند بدتر شود.