سکته چشم [انواع + علائم + علت + تشخیص + درمان + پیشگیری]
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
سکته چشم یک اتفاق ناگهانی و جدی است که می تواند بدون درد، بینایی یک چشم را به طور کامل یا جزئی از بین ببرد و اغلب نشانه ای از مشکلات عمیق تر عروقی در بدن است.
این وضعیت زمانی رخ می دهد که خون رسانی به شبکیه یا عصب بینایی مختل شود و اگر به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است به نابینایی دائمی یا حتی افزایش خطر سکته مغزی منجر شود. شناخت علائم، عوامل خطر، زمان طلایی درمان و راه های پیشگیری، نقش تعیین کننده ای در حفظ بینایی دارد.
برای شروع دریافت راهنمایی های تخصصی، همین حالا فرم مشاوره بیمارستان پارسا را پر کنید. سلامت شما، اولویت ماست!
فهرست مطالب
- 1 سکته چشم چیست و چه زمانی رخ می دهد؟
- 2 انواع سکته چشمی
- 3 علائم سکته چشم؛ از تاری دید تا نابینایی ناگهانی
- 4 علت سکته چشم و عوامل خطر
- 5 سکته چشم چقدر خطرناک است و چه عوارضی دارد؟
- 6 تشخیص سکته چشمی چگونه انجام می شود؟
- 7 درمان سکته چشم؛ بهترین روش های پزشکی و لیزری
- 8 آیا سکته چشمی قابل درمان و برگشت بینایی است؟
- 9 مراقبت های بعد از سکته چشم و راه های تقویت بینایی
- 10 پیشگیری از سکته چشم؛ سبک زندگی و چکاپ های ضروری
- 11 سکته چشم در چه افرادی شایع تر است؟
- 12 سکته چشم در سالمندان؛ نکات ویژه مراقبت و درمان
سکته چشم چیست و چه زمانی رخ می دهد؟
سکته چشم یک حالت طبی فوری و جدی است که زمانی رخ می دهد که جریان خون به بخش های حیاتی چشم قطع شود. این وضعیت شبیه سکته مغزی است، با این تفاوت که به جای مغز، از شریان های چشم و عصب بینایی تاثیر می پذیرد.
تصور کنید که یک لوله ای که خون را به چشم می رساند ناگهان مسدود شود؛ بافت های چشم، همانند سایر بافت های بدن، به اکسیژن نیاز دارند و اگر این جریان قطع شود، سلول های شبکیه و عصب بینایی در معرض خطر نابینایی دائمی قرار می گیرند.
سکته چشم معمولاً به ناگاه و بدون علامت هشدار دهنده رخ می دهد. افراد اغلب توصیف می کنند که یکباره دیدشان تاریک شده یا یک پرده سیاه از جلوی چشم شان افتاده است. این اتفاق می تواند در چند ثانیه تا چند دقیقه رخ دهد و بسیار ترسناک است.
انواع سکته چشمی
سکته چشم به چندین نوع تقسیم می شود که بسته به اینکه کدام شریان یا ورید مسدود شده باشد، متفاوت است. این تقسیم بندی بسیار مهم است زیرا هر نوع عواقب و درمان متفاوتی دارد.
انسداد شریان شبکیه مرکزی (CRAO) یکی از شدیدترین انواع سکته چشمی است. این وضعیت زمانی رخ می دهد که شریان اصلی ای که خون را به کل شبکیه می رساند مسدود شود.
این حالت معمولاً بین شب و صبح رخ می دهد و بیمار صبح ها با نابینایی کامل یا تقریباً کامل در یک چشم بیدار می شود. بینایی به شدت کاهش می یابد و ممکن است شخص فقط نور را درک کند یا اصلاً چیزی نبیند.
انسداد شاخه ای شریان شبکیه (BRAO) یک حالت کمتر شدید است که در آن یکی از شریان های کوچک تر مسدود می شود. در این حالت، فقط بخشی از دیدگاه تاثیر می پذیرد و شاید شخص یک نقطه کور در گوشه ای از دیدش داشته باشد یا ببیند که بخشی از دیدش تاریک شده است.
برخی افراد با انسداد شاخه ای ممکن است اصلاً علامت خطیری احساس نکنند، خصوصاً اگر این مسدودیت در لبه های دیدگاه باشد.
انسداد ورید شبکیه مرکزی (CRVO) زمانی رخ می دهد که ورید اصلی ای که خون را از شبکیه بیرون می برد مسدود شود. این وضعیت باعث تجمع خون در شبکیه می شود و ممکن است خونریزی های متعددی در چشم ایجاد کند. برخلاف سکته شریانی که ناگهانی است، این حالت ممکن است به تدریج پیشرفت کند.
انسداد شاخه ای ورید شبکیه (BRVO) در آن یکی از شاخه های کوچک تر ورید مسدود می شود و معمولاً تاثیرات کمتری دارد.
سکته عصب بینایی (AION) نوع دیگری از سکته چشمی است که در آن خون به عصب بینایی (کابلی که اطلاعات بینایی را به مغز می فرستد) رسیدن کافی ندارد. این حالت معمولاً پرتو های نور کم در یک طرف دیدگاه یا بند های تاریک را ایجاد می کند.
علائم سکته چشم؛ از تاری دید تا نابینایی ناگهانی
علائم سکته چشم بسیار مشخص و ناگهانی است. مهم ترین نشانه، از دست رفتن ناگهانی بینایی در یک چشم است. این اتفاق بدون درد رخ می دهد، بنابراین افراد اغلب می گویند کاش درد بود تا حالاً می فهمیدند چه اتفاقی افتاده است. نابینایی یا تاریدید می تواند به صورت کامل (چشم کاملاً تاریک می شود) یا جزئی (فقط بخشی از دیدگاه تاثیر می پذیرد) باشد.
برخی افراد توصیف می کنند که انگار یک پرده سیاه یا یک تاریکی از پایین، بالا یا یک طرف به سمت درون چشم شان می آید. عده ای دیگر گفته اند که یکباره سر اتاق تاریک شده و می دانند چاهی به سمت چشمشان کرنش کرده است. این احساسات کاملاً طبیعی و معمول هستند.
علائم دیگر ممکن است شامل باشند: اسپات یا نقاط کور در دیدگاه، از دست رفتن دید محیطی (دید اطراف)، دید تاریک یا مبهم، و مشکل در تشخیص رنگ ها. برخی افراد ممکن است بند های تاریک یا مناطق خالی در دیدشان داشته باشند.
اهمیت کلیدی این است که این علائم بدون درد رخ می دهند. اگر بینایی تان ناگهان تغییر کند و ساتهای دچار درد است یا دید تاریک شده، باید فوری به بخش اورژانس بروید. زمان بسیار مهم است و کمتر از یک ساعت می تواند تفاوت بین بینایی حفظ شده و نابینایی دائمی باشد.
| علائم هشدار دهنده سکته چشم | |
| علامت | توضیح کوتاه |
| کاهش ناگهانی دید | تار شدن یا از دست رفتن دید در یک چشم |
| پرده سیاه | احساس افتادن پرده یا سایه جلوی چشم |
| نقاط کور | بخشهایی از تصویر دیده نمیشود |
| بدون درد | تقریباً همیشه بدون درد است |
علت سکته چشم و عوامل خطر
سکته چشم معمولاً ناشی از لخته خونی ای است که از جایی دیگر در بدن (اغلب از شریان گردنی یا قلب) به چشم می رسد. این لخته ممکن است از کلسترول، رسوبات دیگر یا تشکیل شده باشد. مرتبه ای هم، مسدودیت می تواند ناشی از انقباض شریان یا کاهش شدید فشار خون باشد که عرضه خون به چشم را کافی نمی کند.
عوامل خطری که باعث افزایش احتمال سکته چشم می شوند بسیار متنوع هستند و اکثر آن ها در ارتباط با سلامتی کلی قلبی و عروقی هستند. فشار خون بالا یکی از مهم ترین عوامل خطر است؛
تحقیقات نشان داده اند که فشار خون بالا احتمال سکته چشم را تا 66 درصد افزایش می دهد. جالب است که افراد با فشار خون بالا، سلول های شریان های خود را سخت تر و سفت تر کردند که ترشح کلسترول را تسهیل می کند.
دیابت یکی دیگر از عوامل خطری محدود است. افراد دیابتی، خصوصاً کسانی که دیابت شان کنترل نشده ای است، احتمال سکته چشم شان 2.3 برابر بیشتر از افراد سالم است. دیابت نوع دو به ویژه می تواند به ضخامت شریان ها آسیب برسانده و باعث ایجاد پلاک های چسبناک شود.
چربی خون بالا یا هیپرلیپیدمی نیز مسبب است. کلسترول و دیگر چربی های موجود در خون ممکن است در دیوار شریان ها جمع شود و تدریجاً آن ها را تنگ کند. تحقیقات نشان داده اند که این عامل خطر 2.3 برابر خطر را افزایش می دهد.
سیگار کشیدن نیز یک عامل خطر قوی است. دود سیگار شریان ها را آسیب می رساند و باعث افزایش خطر لخته های خونی می شود. بیماری شریان گردنی (تنگی شریان کاروتید) بسیار خطرناک است زیرا شریان کاروتید خونی را مستقیماً به چشم و مغز می رساند.
عوامل خطر دیگر شامل می شوند: بیماری قلبی و اختلالات ریتم قلبی (خصوصاً فیبریلاسیون دهلیزی)، اختلالات خونی مانند سیکل سل یا انعقاد خون بیش از حد، آپنه خواب (وقفه های نفسی هنگام خواب)، چاقی و سبک زندگی بی تحرک، استرس مزمن و بی اعتدالی هیجانی، و سن بالا.
شاید یکی از جالب ترین یافته های تحقیقات این است که ترکیب متعدد عوامل خطری (مثلاً داشتن همزمان فشار خون بالا، دیابت و چربی خون بالا) احتمال سکته چشم را بیش تر افزایش می دهد. به این ترکیب “سندرم متابولیک” می گویند و افراد با این شرایط باید بسیار محتاط باشند.
سکته چشم چقدر خطرناک است و چه عوارضی دارد؟
سکته چشم واقعاً خطرناک است و عواقب گسترده ای می تواند داشته باشد. اولاً و مهم تر از همه، ممکن است منجر به نابینایی دائمی شود. بسیاری از افراد پس از سکته چشم، حتی با درمان مناسب، نابینایی کامل یا جزئی در یک چشم باقی می ماند. تحقیقات نشان داده اند که افراد متأسفانه نسبت به افراد سالم شانس خوبی برای بازیافت بینایی ندارند.
دوم اینکه، سکته چشم نشانه هشدار می دهد. افراد که یک سکته چشمی داشته اند، احتمال دارد که در آینده دچار سکته مغزی شوند. تحقیقات نشان داده اند که پس از سکته چشمی، خطر سکته مغز می تواند تا 3 برابر درون اولین هفته ها افزایش یابد و این خطر می تواند بر سال ها دوام یابد.
در واقع، تقریباً 12 تا 20 درصد از بیمارانی که سکته چشم دارند، در سال های بعد دچار سکته مغزی می شوند.
عوارض محلی در چشم نیز خطرناک است. سکته چشم می تواند باعث ایجاد شریان های غیرطبیعی و تازه (نئوواسکولاریزاسیون) شود که بسیار شکننده هستند و آسان تر خون ریزی می کنند. این شریان های غیرطبیعی می توانند گلوکوما (افزایش فشار داخل چشم) ایجاد کنند که مسبب نابینایی فوری است.
ادم ماکولا (تورم بخش مرکزی شبکیه) نیز ممکن است رخ دهد و باعث می شود که بینایی مرکزی (دقیق) افزایش یابد. جدایی شبکیه یکی دیگر از عوارض خطرناک است که می تواند منجر به نابینایی دائمی شود. شریان های جدید ضعیفی که پس از سکته چشم تشکیل می شوند می تواند خون ریزی درون چشم رخ دهد و دید را تاریک کند.
| چه کسانی بیشتر در خطر سکته چشم هستند؟ | |
| عامل خطر | میزان تأثیر |
| فشار خون بالا | خطر بسیار بالا |
| دیابت | ۲ برابر افزایش خطر |
| چربی خون بالا | افزایش احتمال لخته |
| سیگار | آسیب مستقیم به عروق چشم |
An eye stroke is a term for what happens when something blocks an artery that supplies blood to your retina.
ترجمه: سکته چشمی اصطلاحی است برای زمانی که چیزی یک شریان را که خون رسانی به شبکیه را انجام می دهد، مسدود می کند.
به نقل از Cleveland Clinic
تشخیص سکته چشمی چگونه انجام می شود؟
تشخیص سکته چشم شامل چندین مرحله است که کارشناسان چشم پزشکی برای تأیید تشخیص انجام می دهند. اولین قدم، معاینه بالینی دقیق است. پزشک تست های ساده ای انجام می دهد مثل خواستن از بیمار که روشنایی را در هر دو چشم مقایسه کند یا خواستن از او نشانه دادن اشیا مختلف.
معاینه چشم با دیلاتور (قطره هایی که مردمک را باز می کنند) انجام می شود تا پزشک بتواند عمق چشم را بررسی کند. در موارد سکته شریان مرکزی، پزشک یک نشانه تشخیصی بسیار مشخص می بیند که “لکه قرمز گیلاسی” (cherry red spot) نام دارد.
در این حالت، بسیاری از شبکیه سفید و عکس العمل غذایی به نظر می رسد (چون از اکسیژن محروم است)، اما مرکز شبکیه (فوئه)، که دارای ساختاری متفاوت است، قرمز باقی می ماند و برخلاف اطراف قابل ملاحظه است.
آنژیوگرافی فلورسئین (Fluorescein Angiography یا FAG) یکی از تست های اساسی است. در این تست، رنگ دان ی فلورسئین را وارد سیاهی (رگ) می کنند و سپس عکس هایی می گیرند. این رنگ نشان می دهد که خون چگونه در شریان های چشم جریان می یابد و کجا مسدود است.
تصویرسازی توموگرافی منسجم نوری (OCT) تصاویر بسیار دقیقی از شبکیه تهیه می کند. این تست می تواند نشان دهد که آیا ادم یا تورم در شبکیه است یا نه.
تست میدان بینایی یا perimetry تست بسیار مهمی است. در این تست، بیمار در یک دستگاه نشسته و نقاط نوری را ردیابی می کند. این تست نشان می دهد که کدام بخش های دیدگاه تاثیر پذیر هستند.
بسیاری از پزشکان نیز تست های خونی برای کنترل دیابت، فشار خون، چربی خون و اختلالات خونی را توصیه می کنند. تصویر برداری عروق گردن (carotid ultrasound یا MRA) ممکن است برای کنترل انسداد شریان کاروتید انجام شود. EKG برای کنترل مشکلات قلبی الزامی است.
درمان سکته چشم؛ بهترین روش های پزشکی و لیزری
درمان سکته چشم باید فوری انجام شود زیرا هر دقیقه ای اهمیت دارد. افسوس آنکه، بر خلاف سکته مغزی که درمان های مؤثری در ساعت های اولیه وجود دارد، درمان سکته چشم محدودتر و کمتر مؤثر است. اما یعنی بدون امید نیست.
درمان دارویی شامل داروهایی است که خون را رقیق تر می کند یا جریان خون را بهتر می کند. در ساعت های اولیه (تا 4.5 ساعت)، پزشک ممکن است تالیولیسیس داخل وریدی (Intravenous Thrombolysis یا IV t-PA) را در نظر بگیرد. این دارو لخته ها را می شکند و جریان خون را باز می کند. تحقیقات نشان داده اند که اگر این درمان در ساعت های اولیه انجام شود، ممکن است کمک کند.
تالیولیسیس داخل شریانی (Intra-Arterial Thrombolysis یا IAT) روش دیگری است که در مراکز تخصصی انجام می شود. در این روش، پزشک یک کاتتر (لوله ظریف) از طریق یک رگ در سوراخ بدن وارد می کند و آن را تا شریان مسدود شده در چشم هدایت می کند. سپس داروی تالیولیتیک را مستقیماً در محل لخته تزریق می کند. این روش می تواند بیشتر مؤثر باشد اما به مهارت بیشتری نیاز دارد.
درمان لیزری بسیار نویا و امیدوار کننده است. روش “آنگولیسیس لیزری Nd:YAG” (Transluminal Nd:YAG Laser Embolysis یا TYE) نام دارد و در آن از لیزر استفاده می شود تا لخته را شکند. تحقیقات مؤخری نشان داده اند که این روش وقتی با داروهای تالیولیتیک ترکیب شود، می تواند بسیار مؤثر باشد. بسیاری از بیماران که با این ترکیب درمان شده اند، بهبود قابل توجهی در بینایی شان داشته اند.
درمان با اکسیژن فشرده (Hyperbaric Oxygen Therapy یا HBOT) یک درمان کمکی است که ممکن است در مراکز تخصصی درنظر گرفته شود. اکسیژن فشار بالا می تواند بخش های ایسکمیک چشم را بهتر تغذیه کند.
عوامل تحریک الکتریکی (Alternating Current Stimulation یا ACS) درمان نوتری است که می تواند کمک کند. این دستگاه ها سلول های عصبی تخریب شده را تحریک می کنند و ممکن است آن ها را بازیابی کنند.
مهم است که بدانید: سکته چشم یک اورژانس پزشکی است و درمان باید در اسرع وقت انجام شود. اگر آپ یا فردی که می شناسید علائم سکته چشم را دارد، فوری به بخش اورژانس بروید. هیچ وقت نپذیرید که “خودش برطرف شود” یا “شاید فقط خستگی است”.
آیا سکته چشمی قابل درمان و برگشت بینایی است؟
این سؤال بسیار مهم و واقعی است و متأسفانه پاسخ آن پیچیده است. خوب خبر اینکه: بله، در برخی موارد، درمان بسیار مناسب و بینایی قابل برگشت است. بد خبر اینکه: برای بسیاری از افراد، خصوصاً آنهایی که دیر به پزشک می روند، نابینایی ممکن است دائمی باشد.
شریان های شبکیه فقط 90 تا 100 دقیقه بدون اکسیژن می توانند تحمل کنند. اگر بعد از 97 دقیقه شریان هنوز بسته است، سلول های شبکیه شروع به مرگ برنامه ریزی شده (apoptosis) می کنند. بعد از 4 ساعت، تقریباً کل شبکیه آسیب پذیر است. بنابراین، زمان بسیار مهم است.
تحقیقات نشان داده اند که اگر درمان در ساعت های اولیه انجام شود، خصوصاً در نیم ساعت اول، احتمال بازیابی بینایی بسیار بیشتر است. یک مطالعه گسترده نشان داد که افراد که تالیولیسیس داخل شریانی را در 6 ساعت دریافت کردند، 60 درصد احتمال بهبود حداقل 0.3 logMAR (یک واحد استاندارد برای سنجش بهبود بینایی) داشتند. حتی اگر درمان تا 24 ساعت تأخیر داشته باشد، برخی بیماران هنوز هم بهبود را تجربه می کنند.
بازیابی بینایی بسته به چندین عامل بستگی دارد: نوع سکته (اگر مرکزی باشد یا شاخه ای)، میزان بافت آسیب دیده، بینایی اولیه قبل از سکته (اگر بینایی اصلاً کم بود، بازیابی کمتر است)، سن فرد (افراد جوان تر معمولاً بهتر بهبود پیدا می کنند)، درمان چه زمان شروع شد، و داشتن یا نداشتن بیماری های دیگر (دیابت، فشار خون بالا و غیره).
یادآوری مهم: حتی اگر درمان مناسب دریافت کنید، برخی میزان بینایی ممکن است از دست برود. اما نباید ناامید شوند. بسیاری از مراکز آموزش های تازه درمان های تأهیلی ارائه می دهند که می توانند کمک کنند.
مراقبت های بعد از سکته چشم و راه های تقویت بینایی
بعد از سکته چشم، مراقبت مستمر و دقیق بسیار مهم است. کسانی که سکته چشم تجربه کرده اند نیاز دارند که به طور منظم از چشم پزشک بازدید کنند تا مطمئن شوند که عوارض ایجاد نمی شوند. چشم پزشک باید به دنبال علائم نئوواسکولاریزاسیون (شریان های غیرطبیعی)، ادم ماکولا، جدایی شبکیه و گلوکوما نئوواسکولار باشد.
درمان فوتوکوگولاسیون (Pan-Retinal Photocoagulation یا PRP) یک روش لیزری است که برای جلوگیری از نئوواسکولاریزاسیون استفاده می شود. در این روش، پزشک از لیزر استفاده می کند تا بخش های پیرامونی شبکیه را می سوزاند. هرچند این کمی ترسناک به نظر می رسد، اما این باعث می شود که شبکیه نیاز به ایجاد شریان های نو احساس نکند.
تمرین های بینایی (Vision Therapy) می تواند بسیار کمک کننده باشد. یک تحقیق بزرگ نشان داد که بیمارانی که تمرین های بینایی منظمی انجام دادند، 80 درصد بهبود را تجربه کردند. این تمرین ها می توانند شامل باشند: حرکت چشم ها در جهات مختلف، تمرکز بر نزدیک و دور، ردیابی اشیا متحرک، و بسیاری دیگر. دقیق اهمیت این است که این تمرین ها مستمر انجام شوند و مدت زمانی طولانی ادامه یابند.
تغذیه و سبک زندگی نقش بسیار مهمی ایفا می کند. مصرف آنتی اکسیدان ها مثل لوتئین و زئاگانتین (که در سبزیجات تیره رنگ پیدا می شوند)، امگا-3 (که در ماهی و بذر کتان پیدا می شوند)، و ویتامین های B می تواند به محافظت و بازیابی شبکیه کمک کند.
استراحت چشم بسیار مهم است. فردی که از سکته چشم بازمانده است نباید چشم هایش را خسته کند. پیشنهاد می شود هر 20 دقیقه، 20 ثانیه استراحت کنید و به چیزی که 20 فوت دوری است نگاه کنید. این قاعده “20-20-20” نام دارد.
مراقبت های روزمره شامل استفاده از عینک های محافظتی در فصل های پرتو خورشید، از بین بردن فعالیت های حد و مرز ای که می توانند فشار داخل چشم را افزایش دهند (مثل بزرگ کردن سر)، و حفظ وضعیت های درست هنگام نشستن است.
پیشگیری از سکته چشم؛ سبک زندگی و چکاپ های ضروری
بهترین درمان، پیشگیری است. اگر می دانید که خطر سکته چشم دارید یا اگر عوامل خطری دارید، می توانید گام های بزرگی برای پیشگیری انجام دهید.
کنترل فشار خون اولویت اول است. فشار خون ایده آل کمتر از 120/80 میلی متر جیوه است. اگر فشار خون تان بالاتر است، باید با پزشک تان مشورت کنید و ممکن است دارو نیاز باشد. قطع کردن نمک اضافی، کاهش وزن (اگر اضافی وزن دارید)، و ورزش منظم می تواند کمک کند.
کنترل دیابت بسیار مهم است. اگر دیابتی هستید، باید قندخون تان را منظم بررسی کنید و دارو های مقررده شده را بخورید. یادتان باشد که مصرف منظم دارو می تواند از مضاعفات جدی چشمی جلوگیری کند.
مدیریت چربی خون ضروری است. اگر کلسترول تان بالاست، باید تغذیه تان را تغییر دهید و اگر لازم باشد، دارو بخورید. کاهش مصرف چربی های اشباع (مثل روغن حیوانی) و افزایش مصرف چربی های خوب (مثل روغن زیتون و آجیل) کمک می کند.
قطع سیگار از مهم ترین اقدام های پیشگیری است. اگر سیگار می کشید، امروز تصمیم بگیرید و ترک کنید. دود سیگار باعث آسیب شریان ها می شود و خطر لخته خونی را بسیار افزایش می دهد.
ورزش منظم قلب و عروق ها را سالم تر می کند. سعی کنید حداقل 150 دقیقه ورزش متوسط تری در هفته انجام دهید. این می تواند شامل قدم زدن سریع، شنا، یا دوچرخه سواری باشد. ورزش نه تنها فشار خون و وزن را کم می کند، بلکه عروق ها را مقوی تر می کند.
تغذیه سالم اساسی است. بیشتر میوه ها و سبزیجات (خصوصاً سبزیجات سبز تیره)، حبوبات، ماهی (خصوصاً ماهی های روغنی مثل قزل آلا)، و غلات کامل بخورید. از شیرینی های اضافی، نوشابه های شیرین، و غذاهای فرآوری شده دوری کنید.
مدیریت استرس و خواب کافی نیز بسیار مهم هستند. استرس مزمن فشار خون را افزایش می دهد. تمدید کردن، یوگا، مدیتاسیون، یا ساده تر، وقت صرف کردن در طبیعت می تواند کمک کند. همچنین، سعی کنید هر شب 7 تا 9 ساعت خواب مناسب بگیرید.
چکاپ های منظم ضروری است. حتی اگر احساس خوبی داشته باشید، باید هر سال یا دو سال یکبار از چشم پزشک مشورت کنید. پزشک تان می تواند علائم اولیه مشکلات چشمی را شناسایی کند.
مصرف پروتکل دارویی برای افراد با فشار خون یا دیابت بسیار اهمیت دارد. پزشک تان ممکن است داروهایی مثل آسپرین (در برخی موارد)، داروهای فشار خون، یا داروهای کنترل کننده قند را تجویز کند. این دارو ها تنها زمانی مؤثر هستند که منظم مصرف شوند.
سکته چشم در چه افرادی شایع تر است؟
سکته چشم می تواند کسی را مبتلا کند، اما برخی گروه های جمعیتی در خطر بیشتری هستند. سن یکی از مهم ترین عوامل است. اگرچه سکته چشم می تواند در افراد جوان نیز رخ دهد (خصوصاً کسانی با دیابت یا مشکلات خونی)، اما اکثریت قریب الاتفاق افراد مبتلا بالای 60 سال هستند. در واقع، مطالعات نشان داده اند که افراد در دهه 60 سال، بیشترین خطر را دارند.
- جنسیت نیز نقش دارد. در افراد زیر 55 سال، تقریباً تعداد مردان و زنان که سکته داشتند برابر است. اما بعد از سن 55 سال تا 75 سال، مردان خطر بیشتری دارند. بعد از سن 75 سال، تفاوت کم تر می شود.
- افراد دیابتی خطر بسیار بالاتری دارند. سکته چشم در بین افراد دیابتی، 2.11 برابر بیشتر است.
- افراد فشارخونی (آن هایی که فشار خون بالا دارند) نیز در خطر قابل توجهی هستند. تحقیقات نشان داده اند که فشار خون بالا احتمال سکته را 66 درصد افزایش می دهد.
- افراد با کلسترول بالا یا تریگلیسریدهای بالا (نوعی چربی دیگر در خون) نیز در خطرند.
- سیگار کشندگان و پیشین سیگار کشندگان خطر افزایش یافته ای دارند.
- افراد چاق یا بی تحرک بیشتر تحت خطرند.
- افراد با بیماری قلبی (خصوصاً کسانی با فیبریلاسیون دهلیزی) خطر بسیار بالاتری دارند زیرا قلب می تواند لخته ای تولید کند که به چشم برسد.
- مردان جوان تر که سیگار می کشند، به ویژه در خطرند.
- افراد با آپنه خواب (وقفه های نفسی هنگام خواب) خطر افزایش یافته ای دارند.
- افراد سیاه پوست و برخی اقوام دیگر ممکن است خطر کمی بیشتری داشته باشند.
یاد داشته باشید اگر یکی یا بیشتر از این ویژگی ها را دارید، این بدان معنا نیست که حتماً سکته چشم خواهید داشت. فقط بدان معنا است که باید محتاط تر باشید و مراقبت های پیشگیری ای را انجام دهید.
سوالات متداول
1) سکته چشمی چیست؟
سکته چشمی زمانی رخ می دهد که جریان خون به شبکیه یا عصب بینایی قطع شود و باعث کاهش ناگهانی یا از دست دادن بینایی در یک چشم شود. این وضعیت اورژانسی است و نیاز به درمان سریع دارد.
۲) آیا می توان بعد از سکته چشمی بینایی را بازیابی کرد؟
بله، گاهی بینایی تا حدی بازمی گردد به ویژه اگر زود درمان شروع شود، اما کامل شدن بهبودی بستگی به شدت آسیب دارد. درمان به موقع شانس بهبود را افزایش می دهد.
۳) آیا درمان برای سکته چشمی وجود دارد؟
بله، درمان شامل درمان اورژانسی برای باز کردن جریان خون، مراقبت تخصصی چشمی، و مدیریت عوامل خطر مانند فشار خون یا لخته است. درمان زودهنگام مهم ترین عامل برای حفظ بینایی است.
۴) «سکته خفیف در چشم» یعنی چه؟
اصطلاحی وجود دارد به نام آموروزیس فوگاکس که به کوری موقت در یک چشم گفته می شود و معمولاً ظرف چند دقیقه تا یک ساعت برطرف می شود. این می تواند هشداری برای مشکلات عروقی باشد.
۵) آیا سکته چشمی دائمی است؟
در بسیاری از موارد بخشی از بینایی ممکن است دائمی کاهش یابد، مخصوصاً اگر درمان سریع شروع نشود. برخی موارد جزئی ممکن است بهبود یابند، اما همیشه تضمینی برای بازگشت کامل نیست.
۶) ۵ علامت هشداردهنده سکته خفیف (TIA)
علائم رایج سکته خفیف عبارت اند از ضعف یا بی حسی یک طرف بدن، مشکل در صحبت، تغییرات بینایی، سرگیجه یا بی تعادلی، و گیجی ناگهانی. حتی اگر علائم برطرف شدند، فوراً کمک بگیرید.
۷) علائم احتمالی تا ۷ روز قبل از سکته
سکته معمولاً ناگهانی است، اما سردرد شدید غیرمعمول، TIA یا علائم موقت عصبی می تواند نشانه ای قبل از سکته باشد و باید جدی گرفته شود.
۸) عمر پس از سکته خفیف چقدر است؟
بعد از TIA، خطر سکته بزرگ تر در هفته ها و سال های بعد افزایش می یابد؛ بررسی ها نشان می دهد که بسیاری از افراد پس از TIA با مدیریت مناسب عوامل خطر می توانند عمر طبیعی داشته باشند، ولی خطر بروز سکته بالاست و به مراقبت پزشکی نیاز دارد.
۹) چگونه پزشکان تشخیص می دهند که TIA رخ داده؟
پزشکان بر اساس شرح حال بیمار، معاینه عصبی و تصویربرداری مثل MRI یا CT تشخیص می دهند و ممکن است تست های قلبی و عروقی انجام دهند تا علت خطر را بیابند.
سکته چشم در سالمندان؛ نکات ویژه مراقبت و درمان
سالمندان بسیار آسیب پذیر هستند. بسیاری از آن ها دارای چندین عامل خطری هستند (مثل فشار خون بالا، دیابت، و بیماری قلبی) و دستگاه ایمنی شان ضعیف تر است. درمان سکته چشم در سالمندان ممکن است نیاز به احتیاط های اضافی داشته باشد.
داروهای تالیولیتیک می تواند خطرناک تر باشند زیرا می تواند خونریزی در جای های دیگر بدن (مثل مغز) ایجاد کند. پزشک باید با دقت تصمیم بگیرد که آیا فوائد از خطرات بیش تر است.
سالمندان اغلب دارو های دیگری می خورند (مثل داروهای خونریز کننده). این دارو ها می تواند با درمان های سکته تعامل داشته باشند و مطالب پیچیده تر می کند.
تمرین های بینایی و تأهیل برای سالمندان نیز بسیار مفید هستند اما ممکن است نیاز به تطبیق برای توانایی های جسمی متفاوت داشته باشند. معلمان تأهیل باید عملیات کاهش را انجام دهند تا مطابق توانایی های فرد باشد.
حمایت خانوادگی برای سالمندان پس از سکته چشم بسیار مهم است. نابینایی یا نیمه نابینایی می تواند بسیار دلهره انگیز و ایزولاتور باشد. خانواده می تواند کمک کند تا محیط را ایمن تر کند (مثل حذف موانع) و حمایت عاطفی فراهم کند.
پیشگیری اهمیت فوق العاده دارد برای سالمندان. اگر یک سالمند عوامل خطری دارد، باید به طور منظم بررسی شود تا مطمئن شود که قادر به پیشگیری است.
