انواع قطره چشم + کاربرد درمانی
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
اگر چشم های شما هم گاهی دچار سوزش، قرمزی یا خشکی می شوند، احتمالاً نام قطره های چشمی مختلف را شنیده اید. شناخت دقیق هر نوع قطره، به شما کمک می کند انتخاب درستی داشته باشید و از آسیب های احتمالی جلوگیری کنید. در این مطلب، به صورت ساده و کاربردی انواع قطره های چشمی و موارد استفاده آن ها را بررسی کرده ایم.
برای حفظ سلامت چشم خود، فرم نوبت گیری را همین حالا پر کنید و یک معاینه دقیق در بیمارستان پارسا رزرو کنید.
| انواع قطره چشم | |
| قطره اشک مصنوعی | برای درمان خشکی چشم، سوزش، احساس جسم خارجی یا خستگی چشم استفاده می شود. معمولاً فاقد دارو است و می تواند چند بار در روز استفاده شود. |
| قطره های چشمی ضد حساسیت | برای کاهش خارش، قرمزی و سوزش ناشی از آلرژی فصلی یا حساسیت به گردوغبار، دود و حیوانات. حاوی آنتی هیستامین یا پایدارکننده ماست سل ها است. |
| قطره های چشمی آنتی بیوتیک | برای درمان عفونت های باکتریایی چشم مانند ورم ملتحمه باکتریایی تجویز می شود. نباید خودسرانه مصرف شود و باید دوره درمان کامل شود. |
| قطره های چشمی برای درمان آب سیاه | برای کاهش فشار داخل چشم در بیماران مبتلا به گلوکوم (آب سیاه). معمولاً حاوی بتابلوکرها یا پروستاگلاندین آنالوگ ها هستند و باید طبق دستور پزشک مصرف شوند. |
| قطره های چشمی حاوی استروئید | برای کاهش التهاب، ورم یا قرمزی شدید ناشی از آلرژی یا آسیب چشمی. مصرف طولانی مدت بدون نظارت پزشک خطرناک است (ممکن است باعث آب سیاه یا عفونت شود). |
| انواع قطره های استروئیدی | شامل دگزامتازون، پردنیزولون و فلورومتولون است که در شرایط التهابی شدید چشم استفاده می شود. فقط با نسخه پزشک. |
| قطره های چشمی ضد ویروس | برای درمان عفونت های ویروسی مانند هرپس سیمپلکس چشمی. حاوی داروهایی مثل تریفلوریدین یا گانسیکلوویر است. |
| قطره های چشمی ضد قرمزی | با تنگ کردن رگ های خونی سطحی چشم قرمزی را کاهش می دهند، اما مصرف زیاد ممکن است باعث برگشت قرمزی و خشکی چشم شود. |
| قطره های گشادکننده مردمک | برای معاینه چشم یا درمان برخی التهاب ها به کار می رود (مثل تروپیکامید یا آتروپین). موقتاً دید نزدیک را تار و حساسیت به نور را افزایش می دهد. |
| قطره های سدیم فلوروسئین | برای تشخیص زخم یا خراش قرنیه و تست اشک چشم در مطب پزشک استفاده می شود. معمولاً تشخیصی است نه درمانی. |
| قطره های بی حس کننده چشم | مانند پروپاراکائین یا تتراکائین برای انجام معاینه یا اعمال جزئی چشم استفاده می شوند. مصرف خانگی ممنوع است چون باعث آسیب قرنیه می شود. |
| قطره های چشمی ضد التهاب | برای کاهش التهاب خفیف تا متوسط بعد از جراحی، آلرژی یا تحریک چشم. می تواند شامل داروهای غیراستروئیدی (مثل دیکلوفناک یا کتورولاک) باشد. |
فهرست مطالب
- 1 قطره اشک مصنوعی
- 2 قطره های چشمی ضد حساسیت
- 3 قطره های چشمی آنتی بیوتیک
- 4 قطره های چشمی برای درمان آب سیاه
- 5 قطره های چشمی حاوی استروئید
- 6 انواع قطره های استروئیدی
- 7 قطره های چشمی ضد ویروس
- 8 قطره های چشمی ضد قرمزی
- 9 قطره های گشادکننده ی مردمک
- 10 قطره های سدیم فلوئورسئین
- 11 قطره های بی حس کننده ی چشم
- 12 قطره های چشمی ضد التهاب
قطره اشک مصنوعی
قطره اشک مصنوعی (Artificial Tears) نوعی داروی چشمی است که برای مرطوب کردن سطح چشم و تسکین علائم خشکی و تحریک چشم استفاده می شود. این قطره ها ترکیب خاصی دارند که شبیه اشک طبیعی عمل کرده و چشم های خشک و خسته را نرم و آرام می کنند.
چگونه قطره اشک مصنوعی کار می کند؟
عملکرد این قطره ها بر اساس ایجاد یک لایه محافظ روی سطح چشم است. اشک مصنوعی با ثبات و ضخیم کردن لایه بیرونی اشک، باعث به تاخیر افتادن تجزیه اشک طبیعی شده و قرنیه مرطوب می ماند. این فرآیند نه تنها خشکی را رفع می کند بلکه مانع ورود گردوغبار و آلایندگی های محیطی به درون چشم نیز می شود.
مزایای استفاده از قطره اشک مصنوعی
قطره های اشک مصنوعی فواید متعددی برای سلامت چشم فراهم می آورند:
- افزایش رطوبت چشم و جلوگیری از خشکی
- کاهش اصطکاک و تحریک روی قرنیه
- تسکین سوزش و خارش چشم
- کاهش قرمزی و تورم چشم
- محافظت چشم در برابر عفونت ها
انواع قطره اشک مصنوعی
قطره های اشک مصنوعی در اشکال و تراکیب مختلفی دسترس دارند. برخی قطره های معمولی برای خشکی خفیف تا متوسط مناسب هستند، درحالی که قطره های ژلی و پمادی غلیظتر بوده و برای استفاده شب یا خشکی شدید مناسب اند. همچنین قطره های بدون مواد نگهدارنده برای افراد حساس توصیه می شوند
قطره های چشمی ضد حساسیت
قطره های ضد حساسیت چشمی ابزاری ضروری برای کنترل علائم ناراحت کننده آلرژی چشمی هستند. این قطره ها به طور مستقیم در چشم اثر می کنند و به سرعت از علائمی مانند خارش، قرمزی و ورم کاهش می دهند. افراد دارای آلرژی فصلی یا مزمن می توانند از این قطره ها برای تسکین فوری و بلندمدت استفاده کنند.
قطره های آنتی هیستامین رایج ترین نوع قطره های ضد حساسیت هستند. این قطره ها با مسدود کردن هیستامین (ماده شیمیایی مسبب علائم آلرژی) عمل می کنند و باعث کاهش خارش و قرمزی می شوند. مواد فعال مثل کتوتیفن و آزلاستین سریعاً (در عرض چند دقیقه) اثر می نمایند و تاثیر آنها تا 12 ساعت ادامه دارد. این قطره ها برای بزرگسالان چهار بار در روز تجویز می شوند و برای کودکان بالای سه سال نیز امن هستند.
قطره های تثبیت کننده ماست سل ها گزینه دیگری برای درمان دراز مدت آلرژی چشمی است. این قطره ها از ترشح هیستامین جلوگیری می کنند و مانع بروز علائم آلرژی می شوند. آنها به ویژه برای آلرژی های مزمن و فصلی مناسب هستند و می توانند روزانه چندین بار مورد استفاده قرار گیرند.
قطره های استروئیدی برای موارد شدید و مقاوم به درمان های معمولی تجویز می شوند. قطره هایی مثل بتامتازون و پردنیزولون باعث کاهش سریع تورم و التهاب شدید می شوند، اما استفاده از آنها باید حتماً تحت نظارت چشم پزشک و برای مدت کوتاه انجام شود. بکارگیری طولانی مدت این قطره ها می تواند عوارضی مثل آب سیاه و آب مروارید ایجاد کند.
قطره های اشک مصنوعی هر چند اثر مستقیمی در درمان آلرژی ندارند، اما موثر واقع می شوند. این قطره ها مواد آلرژی زا را رقیق می کنند و چسبیدن آنها را به سطح چشم کاهش می دهند. استفاده منظم از این قطره ها خاصه برای افرادی که علاوه بر آلرژی خشکی چشم دارند بسیار سودمند است.
قطره های چشمی آنتی بیوتیک
قطره های چشمی آنتی بیوتیک داروهای متخصصی هستند که برای درمان عفونت های باکتریایی چشم و پیشگیری از ایجاد عفونت پس از جراحی چشم مورد استفاده قرار می گیرند. این قطره ها شامل یک یا چند نوع آنتی بیوتیک هستند که مستقیماً بر روی سطح چشم اعمال می شوند و باکتری های عفونت زا را کشتار می کنند.
انواع قطره های آنتی بیوتیک
قطره های آنتی بیوتیک چشمی انواع مختلفی دارند که هر کدام برای درمان عفونت های خاصی مناسب هستند. فلوروکینولون ها شامل سیپروفلاکسین، لووفلاکساسین، موکسیفلاکساسین و بسیفلاکسین هستند که طیف وسیعی از باکتری های مختلف را مهار می کنند.
آمینوگلیکوزیدها مثل توبرامایسین و جنتامایسین برای عفونت های شدیدتر مورد استفاده قرار می گیرند. کلرامفنیکل یکی از معروف ترین آنتی بیوتیک های چشمی است که عمدتاً برای درمان کنژنکتیویت و سایر عفونت های بیرونی چشم کاربرد دارد. سایر انواع شامل اریتومایسین، آزیترومایسین، نئومایسین و باسیتراسین هستند.
کاربرد و استفاده
آنتی بیوتیک های چشمی اساساً برای درمان کنژنکتیویت باکتریایی، التهاب مژه های چشم، سوزش و قرمزی چشم، عفونت های قرنیه و پیشگیری از عفونت پس از عمل جراحی چشم استفاده می شوند. این داروها به دلیل درمان مستقیم در محل عفونت، بسیار موثرتر از داروهای خوراکی هستند. عموماً بهتری تظاهرات بیماری از 24 تا 48 ساعت پس از شروع درمان آغاز می شود.
قطره های چشمی برای درمان آب سیاه
آب سیاه یا گلوکوما یکی از خطرناک ترین بیماری های چشمی است که اگر به موقع درمان نشود می تواند به نابینایی ختم شود. خوشبختانه، درمان دارویی این بیماری با استفاده از قطره های چشمی تخصصی می تواند فشار داخل چشم را کاهش داده و از آسیب بیشتر به عصب بینایی جلوگیری کند.
در این بخش تمامی انواع قطره های درمانی برای آب سیاه را معرفی می کنیم.
- قطره های پروستاگلاندین (Prostaglandin Analogs) درپیش رو ترین و موثرترین گزینه برای درمان اولیه گلوکوما محسوب می شوند. این قطره ها با افزایش خروج مایع زلالیه از چشم، فشار داخلی را کاهش می دهند. داروهایی مانند لاتانوپروست، تراووپروست و بیماتوپروست از جمله محبوب ترین نمایندگان این گروه هستند که معمولاً یک بار در شب استفاده می شوند. مطالعات بالینی نشان داده اند که این داروها می توانند فشار چشم را تا ۳۰-۳۸ درصد کاهش دهند.
- قطره های بتابلوکر (Beta-Blockers) مثل تیمولول و بتاکسولول از دیرباز برای درمان گلوکوما تجویز می شوند. این داروها با کاهش تولید مایع زلالیه در چشم سبب کاهش فشار می شوند. تیمولول معمولاً دو بار در روز استفاده می شود و هنگام که قطره های پروستاگلاندین تنهایی کافی نیست، به عنوان درمان دوم مورد استفاده قرار می گیرد.
- قطره های مهارکننده کربونیک آنیدراز (Carbonic Anhydrase Inhibitors) مانند دورزولامید و بریزولامید نیز راه حل مؤثری برای کنترل فشار چشم هستند. این داروها از طریق کاهش سرعت تولید مایع زلالیه عمل می کنند و معمولاً سه بار در روز توصیه می شوند.
- قطره های آگونیست آلفا-۲ (Alpha-2 Agonists) از قبیل بریمونیدین نیز برای درمان اضافی گلوکوما کاربرد دارند. این داروها هم تولید مایع را کم می کنند و هم خروج آن را افزایش می دهند. بریمونیدین علاوه بر کاهش فشار چشم، برخی تأثیرات حفاظتی برای عصب بینایی نیز دارد.
درمان ترکیبی قطره های مختلف غالباً نتایج بهتری نسبت به استفاده تنهایی یک دارو دارد. پزشک چشم پزشک بر اساس شرایط فردی و پاسخ بیمار به درمان، ترکیب مناسب را تجویز می کند. الزامی است که مصرف منظم و دقیق این قطره ها تحت نظارت پزشک انجام شود تا از یک سو فشار چشم کنترل شود و از سوی دیگر، عوارض جانبی احتمالی به حداقل برسد.
Over-the-counter eye drops. The most common treatment for mild dry eye is a type of eye drops called artificial tears.
ترجمه: قطره های چشمی بدون نسخه. شایع ترین درمان برای خشکی خفیف چشم، نوعی قطره چشم به نام «اشک مصنوعی» است.
به نقل از National Eye Institute
قطره های چشمی حاوی استروئید
قطره های کورتیکواستروئیدی یا قطره های چشمی حاوی استروئید، داروهای قوی و موثری برای درمان التهاب های مختلف چشم محسوب می شوند. این قطره ها به گونه ای عمل می کنند که هورمون های استروئیدی طبیعی بدن کار می کنند و می توانند التهاب، تورم، قرمزی و خارش در چشم را به طور موثری کاهش دهند.
موارد استفاده و مزایای قطره های استروئیدی
قطره های چشمی حاوی استروئید برای درمان شرایط مختلف چشمی استفاده می شوند. این داروها در کاهش التهاب های شدید قسمت جلوی چشم، یوویت حاد و مزمن، التهاب های کنجاکتیوای پلپبرال و قرنیه ای بسیار موثر هستند.
علاوه بر این، قطره های استروئیدی برای درمان خشکی شدید چشم، تحریک الرژیک، بیماری چشم تیروئیدی و کاهش التهاب پس از جراحی های چشمی استفاده می شود. این داروها همچنین برای پیشگیری از رد پیوند قرنیه و کاهش التهاب ناشی از سوختگی های شیمیایی و حرارتی کاربرد دارند.
انواع قطره های استروئیدی
صنایع داروسازی انواع مختلفی از قطره های استروئیدی را تولید می کند. برخی از رایج ترین انواع شامل پریدنیزولون استات (Prednisolone Acetate)، دکزامتاپون (Dexamethasone) و فلومتولون (Fluorometholone) هستند. هر یک از این داروها درجات مختلفی از نفوذ قرنیه ای و اثرات التهاب زدایی دارند. انتخاب نوع قطره بستگی به نوع التهاب و شدت آن دارد.
عوارض جانبی و احتیاطات
اگرچه قطره های استروئیدی بسیار موثر هستند، اما آن ها می توانند عوارض جانبی قابل توجهی داشته باشند. یکی از مهم ترین عوارض احتمالی افزایش فشار داخلی چشم (IOP) است که می تواند به گلوکوما (آب سیاه چشم) منجر شود. استفاده طولانی مدت از این قطره ها می تواند مستعد تشکیل آب سفید پس از ماده لنز (posterior subcapsular cataract) شود. علاوه بر این، استفاده نادرست می تواند سرعت بهبود زخم را کاهش دهد و باعث نازک تری ماده سفید چشم شود.
عفونت ها و موارد ممنوع مصرف
یکی از مهم ترین مقررات استفاده از قطره های استروئیدی این است که نباید در هنگام عفونت های باکتریایی، ویروسی یا قارچی استفاده شود. به طور خاص، این قطره ها برای بیماران با عفونت های ویروسی قرنیه، به ویژه هرپس سیمپلکس کراتیتیس، موارد واکسینیا و واریسلا ممنوع است. استفاده نادرست می تواند عفونت را بدتر کند و عوارض بسیار جدی ایجاد کند.
نحوه استفاده و مدت درمان
معمولاً قطره های استروئیدی برای استفاده کوتاه مدت تجویز می شود. درمان های بیش از ۲۸ روز به عنوان استفاده طولانی مدت در نظر گرفته می شود و نیاز به نظارت دقیق تری و معاینات منظم دارد. هنگام قطع استفاده از این قطره ها، بیماران باید دوز را به تدریج کاهش دهند تا جلوگیری از التهاب دوباره (rebound inflammation) شود. بسیار مهم است که هر بیمار تحت نظارت متخصص چشم پزشک قرار گیرد و به طور منظم معاینه شود.
قطره های چشمی ضد ویروس
قطره های ضد ویروسی نوعی از قطره های چشمی دارویی هستند که برای درمان عفونت های ویروسی چشم، به ویژه التهاب ملتحمه ویروسی (viral conjunctivitis) استفاده می شوند. این قطره ها با مکانیسم های مختلف عمل کرده و از تکثیر ویروس جلوگیری می کنند.
انواع اصلی قطره های ضد ویروسی شامل تری فلوریدین (Trifluridine یا Viroptic)، اسی کلوویر (Acyclovir یا Zovirax)، و گانسیکلوویر (Ganciclovir یا Virgan) می باشند. تری فلوریدین درجه اول برای درمان عفونت های هرپس ساده چشم در ایالات متحده استفاده می شود. اسی کلوویر به صورت مرهم چشمی موجود است و برای درمان کراتیت هرپتیک حاد (Herpetic Keratitis) تجویز می گردد.
نحوه عملکرد این قطره ها بر پایه توقف تولید DNA ویروسی است که باعث جلوگیری از انتشار عفونت و درمان چشم می شود. قطره های ضد ویروسی معمولاً فقط با تجویز پزشک استفاده می شوند و بدون نسخه دردسترس نیست.
نکات مهم درمانی شامل این است که این قطره ها برای درمان عفونت های ناشی از ویروس های مختلف مثل هرپس ساده و زوستر مؤثرند. با این حال، برای التهاب ملتحمه ویروسی ساده تر، معمولاً درمان خاصی لازم نیست و بیماری به تنهایی در مدت یک تا دو هفته برطرف می شود.
قطره های چشمی ضد قرمزی
قطره های چشمی ضد قرمزی یا قطره های تسکین دهنده قرمزی، نوعی از قطره های دارویی هستند که برای کاهش و رفع ظاهر قرمزی چشم، خصوصاً ملتحمه (غشای حساس پوشاننده سطح چشم و داخل پلک)، مورد استفاده قرار می گیرند. این قطره ها می توانند در موارد متعددی از جمله خستگی، آلرژی فصلی، تماس با مواد محرک و خشکی چشم کمک کننده باشند.
انواع اصلی قطره های ضد قرمزی بر اساس ترکیب شیمیایی خود، شامل قطره های دکونجستانت، قطره های آنتی هیستامین و ترکیبی از این دو نوع هستند. انتخاب نوع مناسب بستگی به علت قرمزی و نیاز های فردی دارد.
قطره های دکونجستانت که شامل مولکول هایی مانند نفازولین و تتراهیدروزولین هستند، با تنگ کردن رگ های خونی چشم، قرمزی را کاهش می دهند. این نوع قطره ها (مانند Visine و Clear Eyes) بسیار سریع الاثر هستند و می توانند در عرض یک دقیقه نتیجه دهند؛ اما برای استفاده کوتاه مدت توصیه می شوند زیرا استفاده طولانی مدت ممکن است اثر بازگشتی (Rebound Effect) ایجاد کند.
قطره های آنتی هیستامین (مانند Zaditor، Patanol و الاستین) برای درمان قرمزی ناشی از آلرژی های فصلی یا حساسیت های خاص مناسب ترند. این قطره ها خارش، اشک ریزش و قرمزی را کاهش می دهند و می توانند برای مدت های طولانی تر مورد استفاده قرار گیرند.
ترکیب آنتی هیستامین و دکونجستانت (مانند Naphcon-A و Visine Advance) سریع ترین و مؤثرترین گزینه برای افرادی هستند که هم دچار خارش و هم قرمزی شدید هستند. این ترکیب علائم آلرژی و التهاب را به طور همزمان کاهش می دهد.
قطره های گشادکننده ی مردمک
قطره های گشادکننده مردمک (میدریاتیک ها) داروهای تخصصی چشمی ای هستند که برای گشاد کردن مردمک چشم مورد استفاده قرار می گیرند. این قطره ها به واسطه مسدود کردن اثر ماده شیمیایی استیل کولین، عضلات داخلی چشم را شل کرده و باعث افزایش قطر مردمک می شوند.
انواع قطره های گشادکننده مردمک شامل سه دسته اصلی است: تروپیکامید، سیکلوپنتولات و آتروپین. هرکدام از این قطره ها دارای شدت و مدت اثر متفاوتی بوده و برای مصارف خاصی طراحی شده اند. تروپیکامید با اثری سریع و کوتاه مدت (۴ تا ۶ ساعت) بیشتر در معاینات معمول چشم استفاده می شود.
سیکلوپنتولات نیز در مدت ۷ تا ۸ ساعت اثر داشته و عمدتاً برای انجام آزمایش های دقیق تر در کودکان زیر ۷ سال کاربرد دارد. آتروپین، قوی ترین قطره از این دسته، مدت طولانی تری (۲۴ تا ۴۸ ساعت) اثر بخش است و بیشتر برای درمان التهابات چشمی و کنترل نزدیک بینی پیشرونده استفاده می شود.
کاربردهای درمانی این قطره ها فراتر از معاینات روتین است. به طور معمول پزشکان چشم برای بررسی دقیق شبکیه، عصب بینایی و عروق چشم از این قطره ها بهره می برند.
علاوه بر این، این دارو ها برای درمان التهاب های داخلی چشم (یووئیت)، تنبلی چشم (آمبلیوپی)، و کاهش سرعت پیشرفت نزدیک بینی در نوجوانان تجویز می شوند. در بعضی موارد، این قطره ها برای تسکین درد و تحریک ناشی از جراحی های چشمی نیز کاربرد دارند.
عوارض جانبی استفاده از قطره های گشادکننده مردمک معمولاً موقتی و خفیف هستند. حساسیت به نور، تاری دید، سوزش و تحریک موضعی از شایع ترین عوارض به شمار می روند. در برخی افراد، خصوصاً بیماران مبتلا به دقت کم در دور، تاری دید ممکن است بیشتر احساس شود. به ندرت، عوارض سیستمیک مانند افزایش ضربان قلب، سردرد و احساس ضعف ممکن است رخ دهد. استفاده از این قطره ها در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه بسته ممنوع است زیرا می تواند فشار داخل چشم را افزایش دهد.
قطره های سدیم فلوئورسئین
قطره های سدیم فلوئورسئین یکی از اساسی ترین و مهم ترین ابزارهای تشخیصی در تخصص چشم پزشکی و اپتومتری است که برای شناسایی مشکلات مختلف سطح چشم استفاده می شود. این قطره ها شامل یک رنگ موقتی هستند که پزشکان چشم با کمک آن می توانند آسیب های سطحی چشم را تشخیص دهند و بیماری های مرتبط با آن را ارزیابی کنند.
کاربردهای اصلی
قطره های سدیم فلوئورسئین برای تشخیص خراشی های قرنیه، تجمع مایع بسته بندی شده در چشم، موجودات غریب و سوراخ های درون قرنیه مورد استفاده قرار می گیرند. همچنین، پزشکان از این قطره ها برای بررسی وضعیت لایه اشک پیش قرنیه، تشخیص خشکی چشم و ارزیابی تأثیر لنزهای تماسی بر روی قرنیه استفاده می کنند. این رنگ می تواند آسیب های باکتریایی و ویروسی قرنیه را نیز نمایان سازد و تورم یا عفونت قرنیه را شناسایی کند.
نحوه استفاده
پزشک چشم یک یا دو قطره از این محلول را در کیسه ملتحمه قرار می دهد. سپس بیمار باید چند بار چشمک زند تا رنگ در تمام سطح چشم پخش شود. درمان با نور آبی رنگ (نور کبالتی) انجام می شود که تحت این نور، قسمت های آسیب دیده قرنیه به رنگ سبز و خراشی های ملتحمه به رنگ نارنجی یا زرد درمی آیند. این روش طبیعی است و خیلی دردناک نیست، اگرچه ممکن است بیمار احساس سوز و گزش خفیفی در ابتدا داشته باشد.
اهمیت تشخیصی
این قطره ها در شناسایی موجودات غریب در چشم بسیار موثر هستند و می توانند یک حلقه سبز رنگ اطراف جسم غریب را نمایان کنند. برای بررسی رفتار لنزهای تماسی سفت شامل گاز نیز از این قطره ها استفاده می شود تا مشخص شود لنز چگونه بر روی سطح چشم قرار دارد و آیا ایجاد آسیب می کند یا خیر. تشخیص خشکی چشم نیز یکی از کاربردهای اساسی این قطره ها است؛ چرا که می تواند الگوی نقطه ای ریختگی های سطحی قرنیه را نشان دهد.
عوارض جانبی و احتیاطات: عوارض جانبی این قطره ها بسیار نادر هستند و معمولاً شامل پاسخ حساسیتی موضعی می شود. بلورتر شدن دید موقتی پس از استفاده طبیعی است و در عرض چند دقیقه برطرف می شود. برای لنزهای تماسی نرم، سفارش داده می شود که بیمار قبل از استفاده این قطره ها لنزهای تماسی را درآورد و تا 15 دقیقه بعد از مصرف دوباره نپوشد. این قطره ها در یک واحد یک بار مصرف ارائه می شوند و پس از باز کردن باید بلافاصله استفاده شود و باقی مانده آن دور انداخته شود.
قطره های بی حس کننده ی چشم
قطره های بی حس کننده ی چشم، داروهای متخصصی هستند که توسط چشم پزشکان برای بی حس کردن سطح چشم در طی معاینات و جراحی ها استفاده می شوند. این قطره ها با مسدود کردن سیگنال های درد در انتهای اعصاب سطح چشم، باعث از بین رفتن موقت احساس درد و تحریک می شوند. نیاز به استفاده از این قطره ها از ضرورت صرف بیهوشی عمومی جلوگیری کرده و امکان انجام دقیق تر روند های تشخیصی و جراحی را فراهم می کنند.
دو نوع اصلی و متداول از قطره های بی حس کننده ی چشم در دنیای پزشکی وجود دارد: تتراکائین و پروپاراکائین، که هر دو تنها با نسخه پزشک دسترسی پذیر هستند و هرگز برای خود درمانی و استفاده مستمر توصیه نمی شوند. این قطره ها بسیار متفاوت از دیگر انواع قطره های چشمی مثل اشک مصنوعی، قطره های ضد حساسیت و آنتی بیوتیکی هستند، زیرا فقط و فقط خاصیت بی حس کننده ی موضعی دارند.
مکانیسم اثر این قطره ها بر اساس مسدود کردن کانال های یونی خاص، به ویژه کانال های سدیم در سلول های حسی سطح چشم است. زمانی که این کانال ها بسته می شوند، انتقال سیگنال های درد به مغز متوقف شده و بیمار بدون احساس درد، روند معاینه یا عمل را تحمل می کند. اثر بیحسی معمولا در مدت 30 ثانیه تا یک دقیقه شروع شده و تقریبا 15 تا 20 دقیقه طول می کشد.
استفاده از این قطره ها درجراحی های لیزری چشم مثل لازک، فمتولیزیک و سایر روند های تشخیصی و آزمایشی تقریبا الزامی است. به دلیل عوارض بالقوه ای مثل آسیب به سلول های قرنیه در صورت سوء استفاده، قطعا باید تحت نظارت و تجویز متخصص بیهوشی یا چشم پزشک استفاده شوند.
قطره های چشمی ضد التهاب
قطره های چشمی ضد التهاب یکی از مهم ترین داروهای درمانی هستند که برای تسکین التهاب، قرمزی و تحریک چشم به کار می روند. این قطرهها در دسته های متفاوتی تقسیم بندی می شوند و هر کدام کاربردهای خاص خود را دارند. التهاب چشم می تواند ناشی از جراحی، آلرژی، عفونت یا دیگر شرایط پزشکی باشد، و قطره های ضد التهاب برای کنترل و کاهش این علائم تجویز می شوند.
انواع قطره های چشمی ضد التهاب
قطره های کورتیکواستروئیدی ترکیبی از داروهای استروئیدی هستند که برای درمان التهابهای حاد و شدید چشم استفاده می شوند. این دسته شامل داروهایی مانند پردنیزولون، فلورومتولون (فلوکورت)، بتامتازون و دگزامتازون می باشند. این قطرهها به طور کوتاه مدت برای کاهش روند التهابی و تسکین نشانه های مختلفی مانند تورم، قرمزی و حس سوزش استفاده می شوند. قطرهای کورتیکواستروئیدی معمولاً پس از عمل های جراحی چشم تجویز می شوند.
قطره های ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) این دسته از قطرهها شامل داروهایی مانند کتورولاک و دیکلوفناک می باشند. این قطرهها به عنوان مهارکننده های آنزیم سیکلواکسیژناز (COX) عمل می کنند و به کاهش تولید پروستاگلاندین ها کمک می رسند که خود عاملی التهاب زا هستند. قطره های NSAIDs برای تسکین درد و کاهش التهاب بعد از جراحی، و همچنین برای درمان تب های فصلی چشمی به کار می روند. این نوع قطرهها نسبت به استروئیدها عوارض جانبی کمتری دارند و می توانند برای مدت بیشتری استفاده شوند.
قطره های آنتی هیستامینی برای درمان علائم آلرژیک چشم مانند خارش، قرمزی و آبریزش استفاده می شوند. داروهایی مانند اپیناستین، اولوپاتادین و کتوتیفن در این دسته قرار دارند. این قطرهها به مهار هیستامین در بافت ملتحمه کمک می کنند و درنتیجه خارش چشم را کاهش می دهند. اپیناستین عملاً از سه طریق واکنش های آلرژیک را مهار می کند: مهار تخلیه گرانول های هیستامین، مهار اتصال هیستامین به گیرنده ها و مهار آزادسازی مدیاتورهای التهابی.
پایدارکننده های غشای ماست سل این نوع قطرهها جلوگیری از آزادسازی مدیاتورهای التهابی را مهار می کنند. داروهایی مانند کتوتیفن هم زمان آنتی هیستامینی و پایدار کننده ماست سل هستند و برای آلرژی های فصلی و دائمی مؤثرند.
موارد استفاده و تجویز
قطره های چشمی ضد التهاب برای درمان موارد مختلفی تجویز می شوند. این موارد شامل التهاب های ناشی از جراحی (مانند عمل کاتاراکت)، عفونتهای ویروسی (مانند کراتیت HSV)، التهاب های آلرژیک و ورم ملتحمه می باشند. پس از جراحی چشم، متخصصان چشم پزشکی اغلب قطره های کورتیکواستروئیدی را برای کاهش التهاب و حفاظت از فرایند بهبودی تجویز می کنند.
سوالات متداول
۱. انواع مختلف قطره چشم چیست؟
انواع قطره چشم شامل: قطره های روان کننده/اشک مصنوعی (خشکی)، ضد التهاب و آلرژی، آنتی بیوتیک/ضد عفونت، کاهش دهنده فشار چشم (گلوکوم)، گشادکننده مردمک و بی حس کننده هستند.
۲. نام قطره های چشم چیست؟
نام ها بسته به نوع و برند متفاوت است؛ مثل Refresh، Systane، Olopatadine، Timolol، Vigamox (موکسی فلوکساسین).
۳. کدام قطره چشم مؤثرتر است؟
موثرترین قطره بستگی به مشکل چشم دارد. مثلاً اشک مصنوعی بهترین برای خشکی، و قطره آنتی بیوتیک قوی برای عفونت باکتریایی موثرتر است. انتخاب دقیق باید توسط پزشک انجام شود.
۴. قطره چشم از چه نوع داروهایی است؟
قطره چشم می تواند روان کننده، ضد التهاب، آنتی بیوتیک، آنتی هیستامین، ضد فشار چشم یا بی حس کننده باشد؛ هر کدام کارکرد درمانی متفاوت دارند.
۵. طبقه بندی محصولات چشمی چگونه است؟
بر اساس هدف درمانی مثل: مرطوب کننده، ضد التهاب، آنتی بیوتیک/ضدویروس/ضدقارچ، ضد فشار چشم، بی حس کننده و ضد آلرژی طبقه بندی می شوند.
۶. کدام قطره چشم آنتی بیوتیک است؟
قطره های آنتی بیوتیک که عفونت باکتریایی چشم را درمان می کنند مثل: موکسی فلوکساسین (Vigamox/Moxeza)، سیپروفلوکساسین، توبرامایسین.
۷. نام قطره های بتابلاکر چیست؟
قطره های بتابلاکر که برای گلوکوم استفاده می شوند شامل: Timolol (تیمولول)، Betaxolol (بتاکسولول) و ترکیبی مثل Cosopt هستند.
۸. کدام بهتر است: موکسی فلوکساسین یا کلرامفنیکل؟
موکسی فلوکساسین اغلب نسبت به کلرامفنیکل طیف باکتریایی وسیع تری دارد و در عفونت های باکتریایی رایج چشم کاربرد بیشتری دارد. انتخاب دقیق باید با پزشک باشد.
۹. بهترین قطره چشم برای آلرژی چیست؟
برای آلرژی چشم قطره های آنتی هیستامین/مهارکننده ماست سل مثل Olopatadine، Bepotastine، Alcaftadine بهترین تسکین را برای خارش و قرمزی دارند.
نکات مهم قبل از مصرف
استفاده از قطره های ضد التهاب باید تحت نظارت پزشک متخصص چشم باشد. مصرف طولانی مدت قطره های کورتیکواستروئیدی می تواند عوارض جانبی ای مانند افزایش فشار داخل چشم و تشکیل آب مروارید را به دنبال داشته باشد. این دلیل است که قطرهای کورتیکواستروئیدی معمولاً برای درمان کوتاه مدت توصیه می شوند. همچنین، قبل از استفاده از هرگونه قطره ی چشمی، باید از دارویی ای که مصرف می کنید با سایر داروهاتان مشورت کنید.
کلام آخر
چشمها سرمایه بینایی ما هستند؛ مراقبت درست از آنها ضروری است. در صورت بروز هرگونه ناراحتی یا نیاز به بررسی تخصصی، حتماً به بخش اپتومتری و چشم پزشکی بیمارستان پارسا مراجعه کنید تا بهترین درمان را دریافت نمایید.
