نمره چشم: اندازه گیری، عیوب، تعیین، اجزا + تفسیر نسخه چشم
تأیید از پزشک متخصص بیمارستان پارسا
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان بیمارستان پارسا مشاوره بگیرید.
نمره چشم یا نسخه عینک، معیاری کلیدی برای تشخیص عیوب انکساری مانند نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم است. این نمره که بر حسب دیوپتر سنجیده می شود، به چشم پزشک و اپتومتریست کمک می کند تا مناسب ترین روش اصلاح دید از جمله عینک، لنز یا جراحی لیزری را انتخاب کنند
برای دریافت خدمات تخصصی و مشاوره، میتوانید به متخصصان بینایی سنجی و چشم پزشکی بیمارستان پارسا مراجعه کرده و با تکمیل فرم زیر، روند درمانی خود را آغاز کنید.
| نمره چشم پزشکی | |
| نمره چشم چیست؟ | نمره چشم همان نسخه یا Eye Prescription است که نشان دهنده عیوب انکساری (نزدیک بینی، دوربینی، آستیگماتیسم) بوده و بر حسب دیوپتر (D) اندازه گیری می شود. |
| واحد اندازه گیری نمره چشم | واحد آن دیوپتر (D) است. اعداد منفی برای نزدیک بینی و اعداد مثبت برای دوربینی استفاده می شوند؛ هر چه عدد بزرگ تر، عیب شدیدتر. |
| انواع عیوب انکساری چشم | شامل نزدیک بینی (Myopia)، دوربینی (Hyperopia) و آستیگماتیسم است. هر کدام علت، علائم و روش درمان متفاوتی دارند (عینک، لنز یا جراحی لیزری). |
| نحوه تعیین نمره چشم | با روش هایی مثل اتوریفراکتومتری (خودکار)، رتینوسکوپی دستی و استفاده از فوروپتر یا فریم آزمایشی (مخصوص آستیگماتیسم و کودکان). |
| اجزای نسخه چشم پزشکی | شامل SPH، CYL، AXIS، ADD، PD، SE، PRISM، BASE، DIA و علائم OD، OS، OU. این اجزا وضعیت دقیق بینایی را مشخص می کنند. |
| تأثیر نمره چشم بر انتخاب فریم عینک | در نمره های بالا، عدسی ضخیم و سنگین می شود. بهتر است فریم های کوچک، سبک و مقاوم (مثل تیتانیوم) و عدسی های با ضریب شکست بالا و پوشش ضد بازتاب انتخاب شود. |
| تفاوت نمره چشم و میزان بینایی | نمره چشم: نشان دهنده عیب انکساری و اصلاح آن با دیوپتر. میزان بینایی (Visual Acuity): وضوح دید فرد با چارت اسنلن (مانند 20/20). اصلاح نمره چشم می تواند بینایی را به حالت نرمال برساند. |
فهرست مطالب
نمره چشم چیست؟
نمره چشم یا همان Eye Prescription، معیار اصلی برای سنجش میزان عیوب انکساری چشم است. این نمره به ما نشان می دهد که نور چگونه در چشم متمرکز می شود تا تصویر واضح روی شبکیه تشکیل شود. همان طور که می دانید، اندازه گیری این خطا بر حسب دیوپتر (D) بیان می شود.
به زبان ساده، اگر نمره چشم شما تغییر کند، یعنی چشم در متمرکز کردن نور روی شبکیه دچار اشکال شده است. این اشکال می تواند به شکل های مختلفی ظاهر شود: نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم. در ادامه هر کدام را با هم بررسی می کنیم.
واحد اندازه گیری نمره چشم
همان طور که اشاره شد، نمره چشم بر حسب دیوپتر (D) گزارش می شود. هرچه عدد دیوپتر (چه مثبت و چه منفی) بزرگ تر باشد، عیب انکساری شدیدتر است و نیاز به اصلاح بیشتری وجود دارد.
برای درک بهتر، می توانیم محدوده ها را به این شکل دسته بندی کنیم:
نزدیک بینی:
- خفیف: از -۰.۵ تا -۳ D
- متوسط: از -۳ تا -۶ D
- شدید: -۶ D و بیشتر
دوربینی:
- خفیف: از +۰.۵ تا +۲ D
- متوسط: از +۲ تا +۵ D
- شدید: +۵ D و بیشتر
انواع عیوب انکساری چشم
انواع عیوب انکساری چشم شامل نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم است. در نزدیک بینی، اجسام دور تار دیده می شوند و علت آن کشیدگی چشم یا انحنای بیش از حد قرنیه و عدسی است؛ درمان با عینک مقعر، لنز یا جراحی لیزری انجام می شود.
در دوربینی، دید نزدیک تار است و دلایلی چون کوتاه بودن کره چشم یا کاهش انحنای قرنیه دارد؛ درمان آن عینک محدب، لنز و جراحی انکساری است. آستیگماتیسم ناشی از نامنظمی قرنیه یا عدسی است و باعث تاری در همه فاصله ها می شود؛ درمان با عینک استوانه ای، لنز توریک یا جراحی لیزری صورت می گیرد. تشخیص قطعی با معاینه چشم پزشک ممکن است.
در ادامه، هر کدام از این موارد را با هم بررسی می کنیم تا بهتر بدانید که چه علائمی دارند و چگونه می توان آن ها را درمان کرد.
نزدیک بینی (Myopia)
در نزدیک بینی، همان طور که از نامش پیداست، فرد اجسام نزدیک را واضح می بیند اما اشیای دور تار و نامشخص هستند. دلیل اصلی این موضوع آن است که پرتوهای نور به جای تمرکز روی شبکیه، در جلوی آن متمرکز می شوند.
چرا این اتفاق می افتد؟
- طولانی بودن کره چشم: وقتی چشم کمی کشیده تر از حالت طبیعی باشد.
- انحنای بیش ازحد قرنیه یا عدسی: که باعث می شود نور زودتر از موعد روی یک نقطه متمرکز شود.
- عوامل ژنتیکی: اگر پدر و مادر نزدیک بین باشند، احتمال اینکه فرزندشان هم این مشکل را داشته باشد بیشتر است.
علائم و نشانه ها
اگر در دید دور مشکل دارید، احتمالاً نزدیک بین هستید. برخی از نشانه های رایج شامل:
- تار شدن دید هنگام نگاه به فاصله دور (مثلاً تابلوهای راهنمایی یا صفحه تلویزیون)
- سردرد و خستگی چشم
- تمایل به نزدیک شدن به اشیا (به ویژه در کودکان)
روش های درمان
- عینک: عدسی های مقعر (منفی) برای اصلاح نزدیک بینی
- لنز تماسی: مناسب برای ورزش یا فعالیت های روزمره
- جراحی لیزری: مانند لیزیک، PRK یا SMILE برای اصلاح دائمی
دوربینی (Hyperopia)
بعد از نزدیک بینی، نوبت به دوربینی می رسد. این بار مشکل برعکس است؛ یعنی شما اجسام دور را واضح می بینید اما هنگام مطالعه یا کار نزدیک، دیدتان تار می شود. در دوربینی، نور به جای تمرکز روی شبکیه، در پشت آن جمع می شود.
دلایل اصلی
- کوتاه بودن کره چشم: چشم کمی کوچک تر از حالت طبیعی است.
- انحنای کم قرنیه یا عدسی: که قدرت انکساری کافی را ایجاد نمی کند.
- ژنتیک: معمولاً در خانواده ها تکرار می شود.
- افزایش سن: با بالا رفتن سن، عدسی چشم انعطاف خود را از دست می دهد.
علائم و نشانه ها
- تاری دید هنگام مطالعه یا کارهای نزدیک
- سردرد و خستگی چشم بعد از مطالعه
- درد یا فشار در اطراف چشم ها
- دشواری در کار طولانی با کامپیوتر یا موبایل
درمان
- عینک: با عدسی محدب (مثبت)
- لنز تماسی: در طرح ها و مدل های متنوع
- جراحی انکساری: مثل LASIK یا PRK
آستیگماتیسم (Astigmatism)
پس از بررسی نزدیک بینی و دوربینی، به نوع سومی از عیوب انکساری می رسیم که تفاوت چشمگیری دارد. آستیگماتیسم زمانی رخ می دهد که سطح قرنیه یا عدسی چشم صاف و متقارن نباشد. در واقع، چشم به جای شکل کروی یک توپ بسکتبال، بیشتر شبیه توپ فوتبال آمریکایی می شود.
چرا ایجاد می شود؟
- نامنظمی قرنیه (شایع ترین علت)
- نامنظمی عدسی چشم
- عوامل ژنتیکی
- آسیب یا جراحی های قبلی چشم
- مکانیسم ایجاد
در این حالت، نور به جای تمرکز در یک نقطه، در دو خط کانونی مختلف جمع می شود و همین باعث تاری یا کشیدگی تصویر می گردد.
علائم و نشانه ها
- تاری دید در همه فاصله ها
- خستگی و سردرد پس از فعالیت بصری
- دید تار در شب
- اجسام کشیده یا کج به نظر می رسند
درمان
- عینک: با عدسی های سیلندریکال (استوانه ای)
- لنزهای تماسی توریک یا سخت
- جراحی لیزری: در موارد خفیف تا متوسط
ترکیب با سایر عیوب
جالب است بدانید آستیگماتیسم اغلب با نزدیک بینی یا دوربینی همراه است. در این شرایط باید از عدسی های ترکیبی استفاده کرد که هم عیب کروی و هم عیب استوانه ای را اصلاح می کنند.
نحوه تعیین نمره چشم
نحوه تعیین نمره چشم با سه مرحله انجام می شود: ابتدا اتوریفراکتومتری که با تابش نور و تحلیل بازتاب، نوع و میزان خطای انکساری را سریع و دقیق مشخص می کند. سپس در صورت نیاز رتینوسکوپی دستی انجام می شود که اپتومتریست با مشاهده رفلکس قرمز و امتحان عدسی های مختلف، مقدار دقیق تری به دست می آورد؛ این روش برای کودکان و بیماران غیرهمکار بسیار مفید است. در نهایت، برای تعیین آستیگماتیسم از فوروپتر استفاده می شود و بیمار با پاسخ دهی نسخه نهایی دریافت می کند. در کودکان خردسال یا نوزادان، از فریم آزمایشی و تصاویر ساده برای تنظیم دقیق استوانه و محور استفاده می شود.
در ادامه به مهم ترین روش هایی که برای تعیین نمره چشم به کار می روند، می پردازیم:
اتوریفراکتومتری
یکی از نخستین روش هایی که در بسیاری از معاینه ها انجام می شود، اتوریفراکتومتری یا همان انکسارسنجی خودکار است. در این روش دستگاه، نور را به داخل چشم شما می تاباند و بازتاب آن را تحلیل می کند تا نوع و میزان خطای انکساری (نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم) مشخص شود.
ویژگی مثبت این روش آن است که سرعت و دقت بالایی دارد و شما نیازی به پاسخ دهی فعال ندارید؛ کافی است چند دقیقه مقابل دستگاه بنشینید تا تنظیمات به صورت خودکار انجام شود. این مرحله معمولاً نقطه شروعی برای بررسی های بعدی است.
رتینوسکوپی دستی
پس از مرحله ابتدایی، در برخی شرایط لازم است بررسی دقیق تری انجام گیرد. رتینوسکوپی دستی یا شبکیه بینی یکی از این روش هاست. در این حالت، اپتومتریست با استفاده از دستگاه رتینوسکوپ پرتوی نور را وارد چشم شما می کند و بازتاب آن (رفلکس قرمز) را مشاهده می کند. سپس با قرار دادن عدسی های مختلف جلوی چشم، تغییرات رفلکس را بررسی می کند تا عدسی مناسب پیدا شود.
این روش به ویژه زمانی ارزشمند است که شما قادر به پاسخ دهی دقیق نباشید؛ مثلاً در کودکان یا بیمارانی که نمی توانند به خوبی حروف یا تصاویر را تشخیص دهند.
فوروپتر و فریم آزمایشی برای آستیگماتیسم
وقتی خطای انکساری اولیه مشخص شد، نوبت به تعیین دقیق تر آستیگماتیسم می رسد. در این مرحله از دستگاهی به نام فوروپتر استفاده می شود. فوروپتر مجموعه ای از لنزهای چرخان دارد که شما از طریق آن به چارت بینایی نگاه می کنید. اپتومتریست با کمک بازخورد شما، نسخه نهایی را تنظیم می کند.
اما اگر بیمار کودک خردسال یا نوزاد باشد و امکان پاسخ دهی نداشته باشد، از فریم آزمایشی (Trial Frame) استفاده می شود. در این حالت به جای حروف، تصاویر ساده به کار می رود تا بتوان مقدار استوانه (Cylinder) و محور (Axis) آستیگماتیسم را به دقت تعیین کرد.
Pupillary distance measurement is crucial for fitting eyeglasses correctly after visual acuity testing.
ترجمه: اندازه گیری فاصله مردمک برای فیت صحیح عینک پس از آزمایش دقت بینایی بسیار مهم است.
منبع: Eyes On Main
اجزای نسخه چشم پزشکی
اجزای نسخه چشم پزشکی شامل OD (چشم راست)، OS (چشم چپ)، OU (هر دو چشم)، SPH (قدرت لنز برای نزدیک بینی یا دوربینی)، CYL (اصلاح آستیگماتیسم)، AXIS (جهت آستیگماتیسم)، ADD (قدرت اضافی برای دید نزدیک در پیرچشمی)، PD (فاصله بین مردمک ها بر حسب میلی متر)، SE (معادل کروی ترکیبی از SPH و CYL)، PRISM و BASE (اصلاح انحرافات چشم) و DIA (قطر لنز برای لنزهای تماسی) است. این اجزا برای تشخیص دقیق وضعیت بینایی و تعیین لنز مناسب به کار می روند.
نسخه چشم پزشکی معمولاً شامل بخش ها و اصطلاحات اصلی زیر است که برای توصیف وضعیت بینایی و نیازهای تصحیحی هر چشم استفاده می شوند:
- OD (Oculus Dexter): چشم راست
- OS (Oculus Sinister): چشم چپ
- OU (Oculus Uterque): هر دو چشم
اجزای اصلی و اصطلاحات رایج در نسخه چشم پزشکی
- SPH (Sphere): مقدار قدرت لنز برای اصلاح نزدیک بینی (عدد منفی) یا دوربینی (عدد مثبت) به واحد دیوپتر
- CYL (Cylinder): قدرت لنز برای اصلاح آستیگماتیسم (انحراف دید و تاری)
- AXIS: جهت آستیگماتیسم از 0 تا 180 درجه
- ADD: قدرت اضافی برای اصلاح دید نزدیک در افراد مسن (برای پیرچشمی)
- PD (Pupillary Distance): فاصله بین مردمک های دو چشم بر حسب میلی متر، برای تنظیم دقیق عدسی ها
- SE (Spherical Equivalent): مقدار معادل کروی کل اصلاح، به عنوان ترکیبی از SPH و CYL
- PRISM و BASE: تنظیمات برای جبران انحرافات چشم
- DIA (Diameter): قطر لنز، مهم برای لنزهای تماسی
نحوه تفسیر این عبارات در نسخه چشم پزشکی
- OD و OS معمولا در ستون یا ردیف جداگانه نوشته شده اند و اطلاعات مربوط به هر چشم را نشان می دهند. مثلا نمره نزدیک بینی یا دوربینی (به صورت SPHیا PWR)، مقدار آستیگماتیسم (CYL) و جهت آستیگماتیسم (AXIS) در کنار این عبارات آمده است.
- OUیعنی نسخه یا اصلاح مربوط به هر دو چشم که معمولا در مواردی به کار می رود که شرایط در هر دو چشم یکی است.
- PD فاصله مردمک ها است که برای ساخت عینک ضروری است و معمولاً یک عدد به میلیمتر است.
تأثیر نمره چشم بر انتخاب فریم عینک
- در نمره های بالای چشم (مثلاً بالای 5 دیوپتر)، ضخامت عدسی زیاد می شود و این می تواند باعث شود چشم ها از پشت عدسی بزرگ تر یا کوچکتر از اندازه واقعی دیده شوند، که بستگی به نوع نمره (مثبت یا منفی) دارد.
- برای نمره های بالا، فریم های بزرگ مناسب نیستند چون ضخامت عدسی در آنها بیشتر دیده می شود. بهتر است فریم های کوچک تر و مناسب چهره انتخاب شود تا ضخامت لنز کمتر به چشم آید.
- فریم باید سبک و در عین حال مقاوم باشد، زیرا عدسی های نمره بالا سنگین تر می شوند. استفاده از مواد سبک مانند تیتانیوم توصیه می شود.
- فریم مناسب فشار روی بینی و گوش را کاهش می دهد و از جابجایی عدسی جلوگیری می کند.
نکات انتخاب عدسی بر اساس نمره چشم
- نمره چشم منفی (نزدیک بینی) و مثبت (دوربینی) هرکدام محدوده های مختلفی دارند و عدسی باید متناسب با این نمرات انتخاب شود.
- برای نمره های متوسط (±2 تا ±4)، عدسی های پلیکربنات یا با ضریب شکست متوسط (1.56 یا 1.6) توصیه می شود تا وزن عینک سبک تر باشد.
- برای نمره های بالای ±4، استفاده از عدسی های نازک تر با ضریب شکست بالا (High Index) بسیار مهم است تا ضخامت و وزن عدسی کاهش یابد.
- عدسی های پلاریزه برای کاهش بازتاب نور و افزایش وضوح دید به خصوص برای نمره چشم بالا بسیار مناسب هستند.
- پوشش های ضد بازتاب و UV الزامی است تا چشم ها در برابر تابش های مضر محافظت شوند.
- اگر نمره چشم بالا دارید از فریم های بزرگ خودداری کنید و فریم کوچکتر انتخاب کنید.
- فریم سبک با مواد مقاوم انتخاب کنید که تحمل وزن عدسی را داشته باشد.
- برای کاهش مشکلات ظاهری و افزایش راحتی، از عدسی های با ضریب شکست بالا استفاده کنید.
- عدسی های با پوشش ضد بازتاب و UV بگیرید تا از خستگی و آسیب چشم جلوگیری شود.
- در صورت نمره بالا می توانید از عدسی های مخصوص نازک (High Index) و پلاریزه بهره ببرید تا دید بهتر و راحتی بیشتری داشته باشید.
- قبل از خرید حتماً با اپتومتریست یا عینک ساز مشورت کنید تا بهترین ترکیب فریم و عدسی برای شما انتخاب شود.
این نکات به انتخاب صحیح عینک کمک می کند تا هم راحتی و زیبایی حفظ شود و هم مشکلات ناشی از نمره بالای چشم کاهش یابد. هرچه نمره چشم شما بالاتر باشد، اهمیت انتخاب فریم و عدسی مناسب بیشتر می شود تا عینک شما سبک، زیبا و کاربردی باشد.
Visual acuity scores such as 20/40 mean you must be at 20 feet to see what a normal person sees at 40 feet.
ترجمه: نمرات دقت بینایی مانند ۲۰/۴۰ به این معنی است که شما باید در فاصله ۲۰ فوت باشید تا چیزی را ببینید که فردی با دید نرمال در ۴۰ فوت می بیند.
منبع: Zenni Optical
تفاوت نمره چشم و میزان بینایی
تفاوت نمره چشم و میزان بینایی (Visual Acuity) این است که:
- نمره چشم: یک عدد است که میزان خطای انکساری چشم (نزدیک بینی، دوربینی، آستیگماتیسم) را نشان می دهد و با واحد دیوپتر (D) اندازه گیری می شود. این نمره به اصلاح بینایی با عینک یا لنز مربوط است و نشان دهنده میزان ضعف یا نیاز به تصحیح بینایی است.
- میزان بینایی یا وضوح دید (Visual Acuity): نشان دهنده توانایی تشخیص جزئیات و وضوح دید فرد است که با تست چارت اسنلن (Snellen chart) اندازه گیری می شود و به صورت کسر مثل 20/20 بیان می شود. عدد 20/20 به این معنا است که فرد می تواند از فاصله 20 فوتی (حدود 6 متر) چیزی را ببیند که یک فرد با دید طبیعی هم در همین فاصله می بیند. مثلاً 20/40 یعنی فرد باید در فاصله 20 فوت باشد تا چیزی را ببیند که فرد عادی در 40 فوت می بیند. هر چه مخرج این کسر بزرگ تر باشد، بینایی ضعیف تر است.
رابطه این دو این است که نمره چشم میزان اصلاح لازم برای رسیدن به بینایی نرمال را نشان می دهد. با اصلاح نمره چشم (مثلاً با عینک)، میزان بینایی فرد می تواند به 20/20 برسد. اما ممکن است فردی بدون عینک، نمره منفی یا مثبت چشم داشته باشد اما بینایی واضحی نداشته باشد.
کلام آخر
شناخت دقیق نمره چشم نه تنها در بهبود کیفیت بینایی نقش دارد بلکه در انتخاب فریم و عدسی مناسب نیز اهمیت بالایی دارد. درک تفاوت آن با میزان بینایی و آشنایی با اجزای نسخه، افراد را در انتخاب راهکار بهتر و مراقبت صحیح از چشم ها یاری می کند
